Sprawozdania skonsolidowane muszą być gotowe do końca marca

Do końca marca księgowi mają czas na sporządzenie skonsolidowanych sprawozdań finansowych. Dotyczy to tych podmiotów, których rok obrotowy pokrywa się z kalendarzowym. Dotychczas wykonanie tych czynności mogło nastąpić w czasie o dwa miesiące dłuższym. Skrócony czas dotyczy po raz pierwszy sprawozdań finansowych za rok obrotowy rozpoczynający się w 2009 roku. Takie zasady przewiduje art. 63d ustawy o rachunkowości w obowiązującej wersji. Zgodnie z tym przepisem skonsolidowane sprawozdania sporządza się nie później niż w ciągu trzech miesięcy od dnia bilansowego, na który jednostka dominująca tworzy roczne sprawozdanie.

Skonsolidowane sprawozdanie finansowe musi być podpisane (wraz z podaną datą) przez kierownika jednostki dominującej (np. zarząd) oraz inne osoby odpowiedzialne za sporządzenie tego sprawozdania. W przypadku odmowy złożenia podpisu konieczne jest pisemne uzasadnienie, które dołącza się do sprawozdania.

Obowiązek sporządzania rocznych skonsolidowanych sprawozdań finansowych dotyczy jednostek dominujących, mających siedzibę lub miejsce sprawowania zarządu na terytorium Polski. Obejmuje ono dane jednostki dominującej i jednostek od niej zależnych wszystkich szczebli, bez względu na ich siedzibę, zestawione w taki sposób, jakby grupa kapitałowa stanowiła jedną jednostkę.

Skonsolidowane sprawozdanie finansowe sporządza się na ten sam dzień bilansowy i za ten sam rok obrotowy co sprawozdanie finansowe jednostki dominującej. Jeżeli ten sam dzień bilansowy nie może być przyjęty przez poszczególne jednostki grupy kapitałowej, to konsolidacją można objąć sprawozdanie finansowe sporządzone za inny okres roczny niż rok obrotowy. Nie może on jednak przypadać na dzień wcześniej niż na trzy miesiące przed dniem bilansowym przyjętym dla grupy kapitałowej.

Skonsolidowany raport obejmuje skonsolidowany: bilans, rachunek zysków i strat, rachunek przepływów pieniężnych. W tym przypadku konieczne jest sporządzenie zestawienia zmian w skonsolidowanym kapitale własnym, a także informacji dodatkowej, obejmującej wprowadzenie oraz dodatkowe informacje i objaśnienia. Wzory tych dokumentów dla sprawozdania finansowego sporządzanych za rok obrotowy rozpoczynający się w 2009 roku zawiera rozporządzenie ministra finansów z 8 sierpnia 2008 r. w sprawie szczególnych zasad sporządzania przez jednostki inne niż banki i zakłady ubezpieczeń skonsolidowanych sprawozdań finansowych grup kapitałowych (Dz.U. nr 162, poz. 1004). Należy pamiętać, że rozporządzenie z 25 września 2009 r. w tym zakresie obowiązujące od 1 stycznia 2010 r. i dotyczy po raz pierwszy sprawozdań sporządzanych za rok obrotowy rozpoczynający się w 2010 roku.

Do rocznego skonsolidowanego sprawozdania finansowego dołącza się sprawozdanie z działalności grupy kapitałowej. Sprawozdanie to powinno obejmować istotne informacje o stanie majątkowym i sytuacji finansowej, w tym ocenę uzyskiwanych efektów oraz wskazanie czynników ryzyka i opis zagrożeń.

Za jego sporządzenie odpowiada kierownik jednostki. Musi on też złożyć pod nim podpis, podając zarazem datę. Jeżeli jednostką kieruje organ wieloosobowy - podpis muszą złożyć wszyscy członkowie tego organu.

Sprawozdanie z działalności kierownik jednostki wraz z rocznym sprawozdaniem finansowym składa we właściwym sądzie rejestrowym. Należy to uczynić w ciągu 15 dni od zatwierdzenia rocznego sprawozdania finansowego przez odpowiedni organ. Warto zwrócić uwagę na fakt, że art. 70 ustawy o rachunkowości nie przewiduje publikacji sprawozdania z działalności w Monitorze Polskim B.

Sporządzając skonsolidowane sprawozdanie finansowe, warto rozważyć, które spółki należy objąć konsolidacją, a które można zgodnie z art. 57 i 58 ustawy o rachunkowości z niej wyłączyć. Zgodnie z tymi regulacjami można nie obejmować takim raportem jednostek, jeżeli ich nieujęcie łącznie nie zniekształci sytuacji majątkowej i finansowej oraz wyniku finansowego grupy. Ponadto wolno też pominąć jednostki zależne, których udziały zostały nabyte z przeznaczeniem ich do odsprzedaży w terminie jednego roku od dnia ich nabycia. Konsolidacji nie podlegają także jednostki, dla których występują ograniczenia w sprawowaniu kontroli nad jednostką.

Należy przy tym zwrócić uwagę na nowelizację art. 58 ustawy o rachunkowości, który zawiera możliwość wyłączenia jednostek z zakresu konsolidacji z uwagi na ich nieistotność.

Modyfikacja tego przepisu ogranicza możliwość stosowania kryterium istotności przy konsolidacji jednostek wchodzących w skład grupy kapitałowej. Wcześniej możliwe było nieobejmowanie danych finansowych jednostki zależnej lub współzależnej, jeżeli dane tych jednostek były indywidualnie nieistotne dla skonsolidowanego sprawozdania grupy (tj. indywidualnie nie powodowały zniekształcenia rzetelnej i jasnej prezentacji sytuacji majątkowej i finansowej grupy kapitałowej).

Od 1 stycznia 2009 r. grupy kapitałowe sporządzające skonsolidowane sprawozdania finansowe muszą rozpatrywać kryterium istotności łącznie dla wszystkich spółek objętych konsolidacją. Przykładowo dane finansowe dwóch lub większej liczby jednostek wchodzących w skład grupy będą indywidualnie nieistotne dla skonsolidowanego sprawozdania finansowego grupy, lecz ich łączne dane będą z punktu widzenia grupy istotne, to spółki takie będzie trzeba objąć konsolidacją. Przepis ten dotyczy zarówno jednostek zależnych, jak i współzależnych.

Jest to o tyle istotne, że jednostka dominująca, której jednostki zależne wyłącza się na tej podstawie (tj. art. 57 i 58 ustawy o rachunkowości) z obowiązku objęcia konsolidacją.

Kolejnym krokiem sporządzania sprawozdania skonsolidowanego jest zapewnienie jednolitych zasad rachunkowości w całej grupie. Muszą one być zgodne z tymi, które stosuje jednostka dominująca. Z ważnych przyczyn może okazać się jednak niemożliwe stosowanie jednakowych metod wyceny i sporządzania sprawozdań lub jednostka dominująca sporządza sprawozdania finansowe zgodnie z Międzynarodowymi Standardami Rachunkowości (MSR), a jednostki, których dane objęte są skonsolidowanym sprawozdaniem, nie sporządzają sprawozdań finansowych oraz skonsolidowanych sprawozdań zgodnie z MSR. W takiej sytuacji należy dokonać odpowiednich przekształceń sprawozdań finansowych tych jednostek.

Po sporządzeniu sprawozdania według odpowiednich zasad podlega ono przyjęciu. Tak jak w przypadku sporządzenia skonsolidowanego sprawozdania skróceniu uległ również termin jego zatwierdzenia. Po raz pierwszy w przypadku tych raportów za 2009 rok muszą one być przyjęte w ciągu sześciu miesięcy od dnia bilansowego, tj. do 30 czerwca w przypadku gdy rok obrotowy pokrywa się z kalendarzowym.

Mimo że skrócenie terminów może być kłopotliwe dla księgowych, korzyści z tej zmiany niewątpliwie odniosą wszyscy użytkownicy informacji finansowych. W związku ze zmieniającymi się warunkami rynkowymi inwestorzy oczekują szybkiej informacji o sytuacji majątkowej i finansowej grup kapitałowych. Pozwala ona na ocenę ryzyka związanego z zainwestowanym kapitałem oraz stopą zwrotu. Uzyskaniem szybszej informacji są również zainteresowani potencjalni inwestorzy, a także instytucje finansowe, banki i inni pożyczkodawcy.

Oczywiście, aby skonsolidowane sprawozdanie finansowe mogło zostać zatwierdzone, musi być zbadane przez biegłego rewidenta.

Jednak w tym kontekście warto zwrócić uwagę na zmianę art. 64 ust. 3 ustawy o rachunkowości, która obowiązuje od 1 stycznia i ma zastosowanie po raz pierwszy do sprawozdań za 2009 rok. W przypadku sprawozdań finansowych za 2009 rok i kolejnych wszystkie jednostki, które na mocy decyzji organu zatwierdzającego stosują Międzynarodowe Standardy Rachunkowości, podlegają badaniu przez biegłego rewidenta.

Może to więc dotyczyć jednostek wchodzących w skład grupy kapitałowej, w której jednostka dominująca sporządza skonsolidowane sprawozdanie finansowe zgodnie z Międzynarodowymi Standardami Rachunkowości. Wynika to z faktu, że mogą one stosować do prowadzenia ksiąg międzynarodowe regulacje.

Skonsolidowane sprawozdanie finansowe sporządza się na ten sam dzień bilansowy i za ten sam rok obrotowy co sprawozdanie finansowe jednostki dominującej

Skonsolidowanego sprawozdania finansowego za 2009 rok może nie sporządzać jednostka dominująca, jeżeli łączne dane jednostki dominującej oraz wszystkich jednostek zależnych każdego szczebla, bez dokonywania wyłączeń konsolidacyjnych, spełniły co najmniej dwa z następujących warunków:

● na 31 grudnia 2008 r. i 2009 r. łączne średnioroczne zatrudnienie w przeliczeniu na pełne etaty wyniosło nie więcej niż 250 osób,

● łączna suma bilansowa w walucie polskiej nie przekroczyła równowartości na 31 grudnia 2008 r. (7,5 mln euro x 4,1724 zł/euro) - 31 293 000 zł, natomiast na 31 grudnia 2009 r. kwoty: (7,5 mln euro x 4,1082 zł/euro) - 30 811 500 zł,

● łączne przychody netto ze sprzedaży produktów i towarów oraz operacji finansowych w walucie polskiej nie przekroczyły na 31 grudnia 2008 r. (15 mln euro x 4,1724 zł/euro) - 62 586 000 zł oraz na 31 grud- nia 2009 r. (15 mln euro x 4,1082 zł/euro) - 61 623 000 zł.

Agnieszka Pokojska

agnieszka.pokojska@infor.pl

Art. 55-58, art. 63b-63d ustawy z 29 września 1994 r. o rachunkowości (t.j. Dz.U. z 2009 r. nr 152, poz. 1223 z późn. zm.).