Z informacji dodatkowej nie można zrezygnować

Wszystkie jednostki sporządzające sprawozdanie finansowe za 2010 rok - bez względu na to, czy ich sprawozdania finansowe podlega badaniu, czy nie - muszą sporządzać informację dodatkową.

Zgodnie z art. 48 ustawy o rachunkowości powinna ona zawierać istotne dane i objaśnienia niezbędne, aby sprawozdanie finansowe mogło rzetelnie i jasno odzwierciedlić sytuację finansową jednostki.

Jednym z błędów popełnianych w tym zakresie jest niesporządzanie w ogóle informacji dodatkowej. Niektórzy bowiem pod pojęciem sprawozdania finansowego rozumieją jedynie bilans oraz rachunek zysków i strat. Tymczasem art. 45 ust. 2 ustawy o rachunkowości wymienia informację dodatkową jako część sprawozdania.

Kolejną nieprawidłową praktyką jest sporządzenie informacji dodatkowej jedynie w postaci uzupełniających informacji o poszczególnych pozycjach bilansu oraz rachunków zysków i strat. Załącznik nr 1 ustawy o rachunkowości przedstawia pozycje, które muszą się w tej części sprawozdania finansowego znaleźć. Oczywiście jest to katalog otwarty. Należy więc pamiętać, że w tym miejscu trzeba zawrzeć wszystkie ważne informacje znaczące dla oceny sytuacji finansowej i majątkowej podmiotu.

Wiele z pozycji wymienionych w załączniku może nie dotyczyć danej jednostki, ponieważ nie posiada ona danych składników majątku lub nie występują określone zdarzenia. W takim przypadku warto wskazać, że dany punkt nie ma zastosowania w przypadku konkretnego podmiotu lub że zdarzenia nie wystąpiły. W przeciwnym razie może on narazić się na zarzut, że nie podał wszelkich wymaganych informacji.

Kolejną kwestią, o której należy pamiętać, jest opis przyjętych zasad (polityki) rachunkowości, w tym metod wyceny i sporządzenia sprawozdania finansowego. Należy to jednak uczynić w zakresie, w jakim ustawa pozostawia jednostce prawo wyboru.

Tak jest przykładowo w przypadku nieruchomości inwestycyjnych. Mogą one być wyceniane według zasad stosowanych do środków trwałych lub według wartości godziwej. Jednostka powinna wskazać, którą metodę wyceny przyjęła. Również rozchody zapasów mogą być wyceniane według różnych metod, należy podać, którą (które) z nich jednostka przyjęła.

Często zdarza się również, że wiele firm nie ujawnia zakresu informacji, które były wprowadzone do załącznika nr 1 ustawą z 18 marca 2008 r. o zmianie ustawy o rachunkowości (Dz.U. nr 63, poz. 393). Dzieje się tak, mimo że powinny one być publikowane już w sprawozdaniu za 2008 rok.

Na przykład dotyczy to charakteru i celu gospodarczego zawartych przez jednostkę umów nieuwzględnionych w bilansie w zakresie niezbędnym do oceny ich wpływu na sytuację majątkową, finansową i wynik finansowy jednostki.

Dotyczy to informacji o umowach, którymi jednostka dysponuje, a które nie spełniają ustawowych kryteriów uznawania ich za składnik majątku lub zobowiązań, a w konsekwencji do ujęcia w księgach rachunkowych i wykazania ich w bilansie.

Podmioty w tej pozycji informacji dodatkowej powinny zawrzeć dane o ryzyku związanym z takimi umowami, jak i o korzyściach z nich wynikających. Na przykład mogą to być umowy:

● sprzedaży wierzytelności - w przypadku gdy istnieje obowiązek ich odkupu, gdy okażą się one nieściągalne,

● konsygnacyjne,

● sprzedaży np. towarów z obowiązkiem ich odkupu, w przypadku gdy nie znajdą nabywcy.

Należy pamiętać, że nie ma potrzeby ujawniania w tej pozycji danych, które zostały przedstawione w innych pozycjach tej części sprawozdania, tj.:

● umowy najmu, dzierżawy i leasingu operacyjnego (ust. 1 pkt 3 dodatkowych informacji i objaśnień),

● umów zabezpieczonych na majątku jednostki (ust. 1 pkt 12),

● umów komisu lub umów, na podstawie których jednostka udziela gwarancji i poręczeń (ust. 1 pkt 13).

Kolejnym wymogiem jest publikacja w sprawozdaniu finansowym danych o istotnych transakcjach przeprowadzonych na innych warunkach niż rynkowe ze stronami powiązanymi. Katalog tych stron jest dość szeroki. Są to bowiem nie tylko podmioty powiązane, ale i np. członkowie organów zarządzających, nadzorujących lub administrujących jednostki lub jednostki z nią powiązanej.

Dotyczy to również wszystkich osób związanych poprzez członków wymienionych organów, tzn. małżonków lub osób faktycznie pozostającą we wspólnym pożyciu, krewnych lub powinowatych do drugiego stopnia, przysposobionych lub przysposabiających, osób związanych z tytułu opieki lub kurateli. Cały katalog stron powiązanych zawarty jest w ust. 4 pkt 2 załącznika 1 ustawy o rachunkowości, dotyczącym dodatkowych informacji i objaśnień.

Ustawodawca wymaga w tym przypadku okazania charakteru tych transakcji. Informacje dotyczące poszczególnych transakcji mogą być zgrupowane według ich rodzaju, z wyjątkiem przypadku, gdy informacje na temat poszczególnych transakcji są niezbędne dla zrozumienia ich wpływu na sytuację majątkową, finansową i wynik finansowy jednostki.

Ujawnieniu w informacji podlegają kwestie dotyczące pracowników. Firma musi bowiem przedstawić w tej części sprawozdania przeciętne w roku obrotowym zatrudnienie, z podziałem na grupy zawodowe.

Ponadto w przypadku osób wchodzących w skład organów zarządzających, nadzorujących albo administrujących spółek handlowych (dla każdej grupy osobno) należy wykazać za dany rok obrotowy wynagrodzenia, łącznie z wynagrodzeniem z zysku, wypłacone lub należne.

Ale to nie wszystkie informacje, które muszą być wykazane w przypadku tych właśnie osób. Podmiot musi bowiem przedstawić dane o udzielonych im pożyczkach i świadczeniach o podobnym charakterze. Musi w tym przypadku też wskazać warunki oprocentowania i terminy spłaty.

Należy też pamiętać o wymogu wykazania honorariów związanych z obowiązkowym badaniem rocznego sprawozdania finansowego i innych usług świadczonych przez biegłego rewidenta lub spółkę audytorską.

W pozycji tej wykazuje się wynagrodzenia wypłacone lub należne za rok obrotowy 2010. Wynagrodzenie musi dotyczyć roku obrotowego, którego dotyczą dodatkowe objaśnienia. Nie wykazuje się natomiast wynagrodzenia wypłaconego w 2010 roku, które dotyczy badania sprawozdania za 2009 rok.

Należy odrębnie uwzględnić wynagrodzenie za:

● obowiązkowe badanie rocznego sprawozdania finansowego,

● inne usługi poświadczające,

● usługi doradztwa podatkowego,

● pozostałe usługi.

Warto zauważyć, że w przypadku doradztwa podatkowego ustawa wymaga podania danych tylko w przypadku świadczenia tego typu usług przez spółkę audytorską. Nie ma takiego obowiązku, jeżeli czynności w tym zakresie świadczy firma doradztwa podatkowego.

● Wprowadzenie do sprawozdania finansowego powinno zawierać opis przyjętych zasad (polityki) rachunkowości, w tym metod wyceny i sporządzenia sprawozdania finansowego w zakresie, w jakim ustawa pozostawia jednostce prawo wyboru, oraz przedstawienie przyczyn i skutków ich ewentualnych zmian w stosunku do roku poprzedzającego.

● Wyjaśnienia do pozycji bilansu, rachunku zysków i strat, zestawienia zmian w kapitale (funduszu) własnym oraz rachunku przepływów pieniężnych za okresy sprawozdawcze objęte sprawozdaniem finansowym.

● Proponowany podział zysku lub pokrycia straty.

● Podstawowe informacje dotyczące pracowników i organów jednostki.

● Inne istotne informacje dla zrozumienia sprawozdania finansowego.

Agnieszka Pokojska

agnieszka.pokojska@infor.pl

Załącznik 1 ustawy z 29 września 1994 r. o rachunkowości (t.j. Dz.U. z 2009 r. nr 152, poz. 1223 z późn. zm.).