Dla IRS wartość godziwa

Polskie podmioty coraz częściej stosują instrument pochodny IRS. Na czym on polega?

Przykładowo na 1 października 2012 r. spółka zaciągnęła 10-letni kredyt o wartości 100 mln zł, oprocentowany kwartalnie według stopy WIBOR 3M + 2 proc. marży. Raty kapitałowe kredytu płacone są dopiero po dwóch latach, natomiast odsetki płacone są kwartalnie, a pierwsza płatność odsetek nastąpi 31 grudnia 2012 r. Spółka obawiała się wzrostu stóp procentowych, ponieważ każdy wzrost oznaczałby ponoszenie wyższych kosztów odsetek. Dlatego zawarła z bankiem instrument pochodny IRS, w którym umówiła się, że bank przekazuje spółce kwartalnie odsetki WIBOR 3M, a spółka bankowi odsetki według stopy stałej 5,5 proc. Rozliczenie następuje w kwocie netto, to znaczy w kwocie różnicy między tymi dwiema wartościami. Zawarcie kontraktu IRS oznacza dla spółki, że niezależnie od tego, czy stopy procentowe wzrosną, czy też spadną, spółka będzie zawsze ponosiła koszty odsetek w wysokości 7,5 proc. liczone jako 5,5 proc. + 2 proc. marży.

Jak to ująć w księgach rachunkowych?

W momencie zawarcia kontraktu ujmuje się go w wartości godziwej przekazanych środków pieniężnych w przypadku spółek stosujących polskie zasady rachunkowości. Natomiast w wartości godziwej instrumentu - w przypadku spółek stosujących Międzynarodowe Standardy Sprawozdawczości Finansowej (dalej MSSF). Ponieważ te wartości zazwyczaj wynoszą 0 zł samo zawarcie kontraktu IRS nie powoduje konieczności wprowadzenia go do ewidencji bilansowej. Niemniej jednak ważne jest, aby spółka posiadała ewidencję zawartych kontraktów, dzięki której możliwe będzie sprawdzenie kompletności ich ujęcia w późniejszych okresach. W szczególności dotyczy to sytuacji, gdy liczba instrumentów pochodnych jest znaczna lub też jeżeli kontrakty są zawarte z wieloma partnerami. W przeciwnym razie istnieje ryzyko pominięcia kontraktu IRS przy wycenie bilansowej.

Co więc z ujęciem na dzień bilansowy?

Będzie ono zależało od tego, czy spółka zastosuje rachunkowość zabezpieczeń, czy też zdecyduje się ujmować IRS według zasad ogólnych.

W pierwszym przypadku - IRS ujmuje się według ogólnych zasad przewidzianych dla instrumentów pochodnych. W takiej sytuacji IRS podlega w momencie jego zawarcia zaliczeniu do kategorii "aktywa finansowe i zobowiązania finansowe przeznaczone do obrotu" - w przypadku spółek stosujących polskie przepisy bilansowe i "aktywa lub zobowiązania finansowe wyceniane w wartości godziwej przez wynik finansowy" - w przypadku stosowania MSSF. Obie te kategorie przewidują wycenę instrumentu w wartości godziwej ze skutkiem w rachunku zysków i strat, co oznacza, że gdy wartość IRS wzrośnie - należy ująć przychody, a gdy obniży się - koszty.

Ponieważ kontrakt IRS nie jest instrumentem notowanym - nie ma możliwości posłużenia się kwotowaniem, dlatego też jego wartość należy ustalić za pomocą technik wyceny.

Na czym to polega?

Wymaga to podstawienia do wzoru danych rynkowych o wysokości stóp z dnia wyceny, a dostęp do tych danych jest zazwyczaj odpłatny. W rezultacie zdecydowana większość przedsiębiorstw polega tutaj na wycenach dostarczonych przez banki i inne instytucje finansowe, które są stroną kontraktu lub też zamawia wycenę w podmiotach specjalizujących się w ich sporządzaniu.

Czy możemy to pokazać na przykładzie?

Załóżmy, że zgodnie z obecnymi oczekiwaniami rynku stopy procentowe na 31 grudnia 2012 r. znacząco spadły, a zatem wycena kontraktu IRS jest dla spółki niekorzystna i wynosi przykładowo 5 mln zł. Taka wycena musi być ujęta jako koszt w rachunku zysków i strat i odpowiednio w sprawozdaniu z całkowitych dochodów w przypadku stosowania MSSF. Kwestia prezentacji w rachunku jest ściśle uregulowana w polskich przepisach: wszelkie przychody i koszty z tytułu przeszacowania instrumentów finansowych przeznaczonych do obrotu należy zaliczyć w poczet "przychodów lub kosztów z tytułu aktualizacji wartości inwestycji". Zatem w naszym przypadku koszt w kwocie 5 mln zł zostanie ujęty w pozycji K.III - w wariancie kalkulacyjnym lub H.III w wariancie porównawczym rachunku zysków i strat i drugostronnie w pozycji "inne zobowiązania finansowe" B.II.2.c - część długoterminowa i B.III.2.c - część krótkoterminowa w bilansie.

A jak to będzie wyglądało według MSSF?

MSSF nie regulują kwestii prezentacji wyników na instrumentach pochodnych. Decyzja dotycząca ujęcia przychodów/kosztów z instrumentów pochodnych - czy należy zakwalifikować je do działalności operacyjnej, pozostałej działalności operacyjnej, czy finansowej - zależy wyłącznie od celu zawarcia IRS i polityki rachunkowości spółki. Przy czym z uwagi na cel zawarcia IRS, jakim jest zabezpieczenie niskiego poziomu kosztów odsetek, ujmowanych zazwyczaj w działalności finansowej, większość przedsiębiorstw stosujących MSSF kwalifikuje wycenę IRS do działalności finansowej - co w naszym przypadku będzie oznaczało 5 mln zł kosztów finansowych.

Co z ujęciem zrealizowanych wyników na IRS?

W naszym przykładzie do 31 grudnia 2012 r. nastąpi jeden przepływ z IRS dotyczący odsetek za kwartał odsetkowy od 1 października do 31 grudnia 2012 r. Załóżmy, że na 31 grudnia 2012 r. WIBOR 3M ukształtował się na poziomie 4,5 proc. W takiej sytuacji spółka jest zobowiązana przekazać bankowi płatność tytułem IRS w kwocie 1,375 mln zł obliczoną jako 100 mln zł x 5,5 proc. x 1. Natomiast bank spółce ma przekazać kwotę 1,125 mln zł obliczoną jako 100 mln zł x 4,5 proc. x 1. Ponieważ IRS rozliczane są zazwyczaj netto, to spółka przekaże do banku kwotę 250 tys. zł, czyli różnicę pomiędzy tymi dwiema wartościami. Wyniki zrealizowane na instrumentach pochodnych należy ująć w pozycji "zysków/strat ze zbycia inwestycji" w ramach przychodów/kosztów finansowych, co w naszym przykładzie oznacza ujęcie 250 tys. zł w pozycji K.II - w wariancie kalkulacyjnym lub H.II w wariancie porównawczym rachunku zysków i strat. Stosujący MSSF powinni ująć zrealizowane wyniki, zgodnie z przyjętą polityką rachunkowości, czyli zazwyczaj w ramach przychodów lub kosztów finansowych.

@RY1@i02/2012/195/i02.2012.195.008000100.802.jpg@RY2@

Wojciech Górski

dr Katarzyna Iwuć, biegły rewident, partner w BDO Sp. z o.o.

Rozmawiała Agnieszka Pokojska