Cash flow może służyć do dokładniejszej oceny sytuacji finansowej przedsiębiorstwa

Jednostki gospodarcze działające w otoczeniu konkurencyjnym muszą stale dostosowywać się do zmiennych warunków ekonomicznych. Przedsiębiorstwa, które weryfikują swoją działalność na podstawie wskaźników rentowności oraz płynności swoich aktywów, stale dążą do poprawy efektywności funkcjonowania. Różne cele powodują, że oczekiwania i wymagania odbiorców informacji finansowej są coraz większe i zdecydowanie bardziej szczegółowe. Posiadanie informacji na temat rachunku przepływów pieniężnych pozwala na lepsze zorientowanie się w sferze zarządzania finansami jednostki gospodarczej. Sytuacja ta dotyczy przede wszystkim środków pieniężnych wpływających do jednostki bądź wypływających z niej. Znając możliwości rachunku przepływów pieniężnych, możemy wspomóc system zarządzania podmiotu gospodarczego przez interpretację takich parametrów jak płynność finansowa, wypłacalność lub elastyczność finansowa.

Ważne wielkości ekonomiczne

W porównaniu z płynnością finansową zysk w krótkim okresie jest tylko bezwartościową wielkością ekonomiczną. Wiele jednostek gospodarczych w swojej historii, mimo dodatnich wyników finansowych, nie mogło poradzić sobie z regulowaniem bieżących zobowiązań. Wszystko przez to, że spółki mogą do woli manipulować swoim wynikiem za pomocą prostych narzędzi rachunkowych. Okazuje się, że zysk ekonomiczny w krótkim okresie nie musi występować równolegle z płynnością finansową.

Płynność finansowa to zdolność przedsiębiorstwa do przekształcenia aktywów niepieniężnych w gotówkę. Inaczej mówiąc, jest to zdolność przedsiębiorstwa do dokonywania zakupów wszelkiego rodzaju towarów i usług wtedy, gdy są one potrzebne do zaspokajania potrzeb produkcyjnych, jak też zdolność do regulowania wszelkiego rodzaju zobowiązań finansowych.

W odróżnieniu od zysku widocznego na poziomie bilansu wzrost lub spadek środków pieniężnych ma charakter obiektywny, ponieważ powstaje tylko jako różnica między rzeczywistymi wpływami i wydatkami gotówkowymi. Jak pokazuje praktyka, niekoniecznie musi okazać się to prawdą. Trzeba pamiętać, że może nastąpić zmiana w bilansie środków pieniężnych, np. wycena nieruchomości, ale w rzeczywistości przepływ może wcale nie wystąpić.

Potrzeba sporządzania rachunków przepływów pieniężnych wynika również z niedoskonałości podstawowych elementów sprawozdania finansowego - bilansu oraz rachunku zysków i strat. Przewaga rachunku środków pieniężnych nad pozostałymi składnikami sprawozdania wynika między innymi z tego, że jest on mniej podatny na manipulacje dzięki zastosowaniu określonych wariantów polityki rachunkowości. Ważnym celem sporządzania rachunku przepływu środków pieniężnych jest określenie zdolności jednostki od pozyskiwania gotówki.

Wartość poznawcza rachunku przepływu środków pieniężnych polega m.in. na wypełnieniu luki w dostarczonym przez bilans i rachunek wyników wiernym obrazie sytuacji finansowej przedsiębiorstwa. To właśnie rachunek przepływów pieniężnych najlepiej oddaje sytuację panującą w jednostce w danym okresie. Dzięki podziałowi na trzy rodzaje działalności można lepiej ocenić jej efekty pieniężne. Należy jednak pamiętać, że wartość poznawcza rachunku przepływów pieniężnych jest zależna od wybranej metody jego prezentacji.

Możliwe metody

Metoda bezpośrednia polega na zaprezentowaniu poszczególnych grup rzeczywistych wpływów i wydatków pieniężnych. W przypadku tej metody w przepływach z działalności operacyjnej wykazuje się przede wszystkim:

wwpływy ze sprzedaży,

wwypływy z tytułu dostaw i usług,

wwypływy z tytułu wynagrodzeń,

wwypływy z tytułu podatków i opłat.

Z kolei metoda pośrednia polega na wyjściu z zysku netto i wprowadzeniu odpowiednich korekt tak, aby wyeliminować wszystkie elementy, które wpłynęły na wynik finansowy, a nie miały charakteru pieniężnego. Podstawowe zasady dokonywania korekt są następujące:

wzmniejszenie niepieniężnych aktywów bieżących jest dodawane do wyniku finansowego;

wzwiększenie niepieniężnych aktywów bieżących jest odejmowane od wyniku finansowego;

wzmniejszenie zobowiązań jest odejmowane od wyniku finansowego;

wzwiększenie zobowiązań jest dodawane do wyniku finansowego;

wkoszty niemające odzwierciedlenia w odpływie środków pieniężnych są dodawane z powrotem do wyniku finansowego (np. amortyzacja za dany okres);

wprzychody niemające odzwierciedlenia w przepływach finansowych są odejmowane od wyniku finansowego.

Obie metody sporządzania rachunku przepływów pieniężnych mają pewne zalety i wady. W tabeli 1 zaprezentowano najczęściej zgłaszane opinie na temat plusów i minusów stosowanych metod.

Analiza rachunku przepływów pieniężnych ma największe znaczenie tylko wtedy, gdy odbiorca ma wiedzę do umiejętnego operowania poszczególnymi elementami informacji o przepływach. Całościowy obraz analizy rachunku przepływów pieniężnych można wykazać tylko wtedy, gdy: dane będą analizowane równocześnie z pozostałymi informacjami finansowymi, możliwa jest obserwacja kształtowania się określonych trendów oraz wnioski są oparte na rzetelnych, możliwych do porównania i zinterpretowania informacjach.

Analiza wyniku finansowego netto jednostki gospodarczej ma pewne ograniczenia. Wśród najważniejszych należy wymienić zasadę memoriału oraz indywidualnie dobrane metody wyceny aktywów i pasywów składające się na politykę rachunkowości jednostki. Pełną ocenę przedsiębiorstwa zapewnia porównanie wyniku finansowego z rachunkiem przepływu środków pieniężnych.

Rachunek przepływu środków pieniężnych umożliwia ustalenie proporcji wypływów i wydatków w poszczególnych segmentach sprawozdania: działalności operacyjnej, inwestycyjnej oraz finansowej. Przepływy pieniężne w każdym z tych obszarów przenikają się wzajemnie. Ostatecznym celem działalności finansowej i inwestycyjnej jest takie ukształtowanie aktywów, aby uzyskać nadwyżkowe przepływy operacyjne. Osiem możliwych kombinacji rachunku przepływu środków pieniężnych zaprezentowano w tabeli 2.

Nie można wyciągnąć wniosków na temat kondycji finansowej jednostki po wstępnej analizie wyników rachunku przepływów pieniężnych bez wnikliwej oceny poszczególnych kategorii wpływów i wydatków oraz przyczyn ich zmian w poszczególnych segmentach. W sytuacji gdy przyczyny zmian stanu środków pieniężnych są typowe, otrzymane wyniki będą odzwierciedlały rzeczywistość, jednak tak uproszczona analiza nie zda egzaminu, gdy w jednostce wystąpią mniej typowe zdarzenia. [przykład]

Relacja z wynikiem finansowym

Kolejną możliwą do dokonania analizą jest ocena przepływów pieniężnych netto z poszczególnych segmentów działalności. Polega ono na zestawieniu dwóch wielkości: wyniku finansowego netto oraz przepływów pieniężnych neto. Tabela 3 zawiera możliwe kombinacje tej sytuacji.

Przedsiębiorstwo może osiągać dodatni wynik finansowy netto i jednocześnie wypracowywać nadwyżkę z przepływów operacyjnych lub też zgłaszać na nie zapotrzebowanie (wariant 1 i 2). Odwrotna sytuacja może wynikać przy stracie netto - przepływy z działalności operacyjnej mogą być dodatnie i ujemne (wariant 3 i 4). Najkorzystniejszą sytuacją jest wariant 1, gdy jednostka osiąga zysk netto oraz generuje dodatnie przepływy operacyjne. Najgorsza jest sytuacja w wariancie 4, gdy przedsiębiorstwo generuje stratę kasową i memoriałową. Często dokonuje się rozważań nad tym, który wariant (1 czy 2) jest korzystniejszy dla jednostki gospodarczej. Nie ulega wątpliwości, że lepiej jest mieć stratę na papierze, ale gotówkę w kieszeni - i to w dodatku generowaną przez działalność podstawową (operacyjną) - niż operować papierowym zyskiem, mając niedobory gotówki już na poziomie działalności operacyjnej.

Kluczowa ocena sytuacji

Podsumowując, rachunek przepływów pieniężnych jest kolejnym narzędziem, które może służyć do dokładniejszej oceny sytuacji finansowej przedsiębiorstwa. Cash flow powinien utwierdzić odbiorców sprawozdania finansowego w przekonaniu, że miarą przetrwania jednostki gospodarczej nie jest wygospodarowany przez nią zysk.

W praktyce okazuje się, że zysk przedstawiony w sprawozdaniu finansowym to tzw. zysk papierowy, który nie jest jedynym warunkiem kontynuowania sprawnej działalności gospodarczej przez spółkę. Równie ważne są przepływy pieniężne, które określają wypłacalność spółki, jej płynność finansową oraz zdolność do terminowego regulowania zobowiązań.

Tabela 1. Wady i zalety metod

	Przedstawienie aktualnych źródeł wykorzystania środków pieniężnych. 1) Zaprezentowanie różnic między osiągniętym wynikiem a faktem posiadania gotówki. 2) Łatwość weryfikowania kwot pieniężnych w sposób obiektywny. 3) Przejrzystość w prezentowaniu wpływów i wydatków. 4) Łatwość w konstruowaniu wniosków. 5) Brak wpływu polityki bilansowej na cash flow.	1) Większa dostępność informacji dla oceny przyszłych przepływów pieniężnych. 2) Prezentacja powiązań między częściami sprawozdania finansowego. 3) Zaprezentowanie różnic między osiągniętym wynikiem a faktem posiadania gotówki. 4) Korzystanie z danych zawartych w sprawozdaniu finansowym.
	1) Powstanie dodatkowych kosztów związanych z pozyskaniem informacji. 2) Pracochłonność kształtowania cash flow (tylko wtedy, gdy system nie jest zautomatyzowany).	1) Ograniczona czytelność. 2) Konieczne korekty. 3) Subiektywizm w kreowaniu polityki bilansowej.

Tabela 2. Różne kombinacje rachunku przepływu środków

	+	+	+
	+	_	_
	+	+	_
	+	_	+
	_	+	+
	_	_	+
	_	+	_
	_	_	_

Sytuacja występuje bardzo rzadko i zazwyczaj trwa krótko. Wariant charakterystyczny dla jednostki o wysokiej płynności. Spółka pozyskuje znaczące środki z wszystkich trzech rodzajów działalności. Szczególnie ważne są dodatnie przepływy z działalności operacyjnej. Wpływy inwestycyjne świadczą o wyzbywaniu się przez przedsiębiorstwo np. aktywów trwałych. Dodatnie wpływy finansowe sugerują, że pozyskiwane są dodatkowe środki własne lub kapitał obcy. Jednostka gospodarcza skupia się na kumulowaniu środków w celu podjęcia nowych przedsięwzięć lub przejęcia innego przedsiębiorstwa. Ocenia się, że wariant ten charakteryzuje przedsiębiorstwa o bardzo wysokiej płynności finansowej, co może być związane z przygotowaniem nowych inwestycji lub przejęciem innych jednostek. W tym miejscu można zadać sobie pytanie, czy jednostka w przyszłości da radę spłacić zadłużenie i czy przyszła działalność operacyjna będzie efektywna.

W tym przypadku spółka środkami wypracowanymi z działalności operacyjnej finansuje całą działalność. Sytuacja ta jest prawidłowa i pozwala na budowanie majątku przedsiębiorstwa. Trzeba natomiast odnotować, że tempo rozwoju firmy będzie ograniczone wydatkowaniem części środków pozyskanych z działalności operacyjnej na regulowanie zobowiązań finansowych. Taka struktura cash flow charakteryzuje przede wszystkim przedsiębiorstwa, które mają ustabilizowane tempo rozwoju. Sytuacja ta może również świadczyć, że spółce nie zależy na dalszym przyśpieszaniu tempa rozwoju, gdyż mogłoby to prowadzić do nadprodukcji, pociągającej za sobą pogorszenie parametrów rentowności. Ocenia się również, że wariant ten charakteryzuje przedsiębiorstwa o wysokiej rentowności, gdyż prowadzone inwestycje oraz spłata zobowiązań finansowych pokrywane są z zysku wypracowanego przez działalność operacyjną.

Spółka generuje środki z działalności operacyjnej, co należy ocenić pozytywnie. Zjawiskiem negatywnym jest to, że środki pochodzące z działalności operacyjnej prawdopodobnie nie wystarczają do obsługi zadłużenia i spółka musi posiłkować się sprzedażą majątku. Korzystną sytuacją w krótkim terminie jest sprzedaż majątku i spłata zadłużenia z tych środków. Występowanie dodatnich przepływów pieniężnych z działalności operacyjnej i inwestycyjnej może sugerować, że spółka jest w trakcie restrukturyzacji. Byłaby to sytuacja pozytywna. Z innej strony utrzymująca się dłuższy czas zależność może dotyczyć sytuacji, w której wpływy z bieżącej działalności nie wystarczają na spłatę zobowiązań finansowych.

Atutem są dodatnie przepływy pieniężne z działalności operacyjnej. Ujemne wartości przepływów inwestycyjnych świadczą o przeprowadzanych inwestycjach w przedsiębiorstwie. Dodatkowymi środkami finansowymi są wpływy finansowe. Dodatni strumień przepływów operacyjnych nie wystarcza na pokrycie wszystkich wydatków inwestycyjnych. Trzeba wspomagać je kapitałem obcym. Przypadek ten jest charakterystyczny dla przedsiębiorstw rozwijających się. Czas inwestycji jest odpowiedni, gdyż jednostka osiąga dodatnie przepływy operacyjne, jednocześnie ma zdolność do pozyskiwania dalszych kapitałów.

Ze wstępnej analizy może wynikać, że spółka ma problemy finansowe. Sytuacja utrzymującego się zbyt długo okresu ujemnych przepływów operacyjnych i jednocześnie konieczność sprzedaży części majątku spółki nie sprzyja kontynuowaniu działalności gospodarczej. Spółka ma jednak zdolność do finansowania z zewnętrznych źródeł. W optymistycznym scenariuszu spółka przechodzi obecnie restrukturyzację, a następnie w efekcie przeprowadzonych działań wejdzie w fazę generowania środków z działalności operacyjnej.

Przedsiębiorstwo musi dopłacać do swojej działalności, czego wynikiem są ujemne wartości przepływów operacyjnych. Ujemne są także przepływy inwestycyjne, co świadczy o przeprowadzanych inwestycjach. Obie działalności są pokrywane środkami z przepływów finansowych. Pozyskiwane są dodatkowe kapitały. Sytuacja jest charakterystyczna dla młodych przedsiębiorstw. Inwestycje zostały podjęte jednak zbyt późno, gdyż trzeba się wspomagać dodatkowym kapitałem. Elementem decydującym dla dalszego funkcjonowania przedsiębiorstwa będą inwestycje. Od ich efektywności zależy przyszłe utrzymanie płynności w jednostce.

Ujemne przepływy z działalności operacyjnej świadczą, że przedsiębiorstwo potrzebuje wsparcia dodatkowymi środkami. Są one pozyskiwane z działalności inwestycyjnej poprzez sprzedaż aktywów trwałych oraz inwestycji krótkoterminowych. Przepływy te są charakterystyczne dla przedsiębiorstwa borykającego się z trudnościami finansowymi. Z podstawowej działalności osiąga ujemne przepływy, spłaca zobowiązania i pozyskuje dodatkowe środki z wyprzedaży aktywów. Zarząd powinien zastanowić się nad gruntowną restrukturyzacją przedsiębiorstwa. Sytuacja jest jednak bardzo trudna, gdyż jednostka osiąga ujemne wartości przepływów operacyjnych.

Jest to sytuacja dość nietypowa z punktu widzenia prowadzonej działalności gospodarczej. Negatywnie oceniamy to, iż przedsiębiorstwo nie potrafi generować dodatniego salda z działalności operacyjnej oraz w celu poprawy efektów działalności nie posiłkuje się zewnętrznymi źródłami finansowania. Korzystne jest to, iż spółka nie wyzbywa się majątku. Być może zgromadzone wcześniej zasoby gotówki są znaczące, a zarząd ma plany, które skłaniają go do dalszego inwestowania w majątek. Jeżeli sytuacja ta utrzyma się dłuższy czas, z pewnością doprowadzi do utraty płynności i bankructwa spółki. Jednak ze względu na nietypowość tej sytuacji możliwe są różne scenariusze dalszego rozwoju sytuacji.

Tabela 3. Relacja między wynikiem finansowym netto a przepływami pieniężnymi netto z działalności operacyjnej

	1	2	3	4
	+	+	-	-
	+	-	+	-

PRZYKŁAD

Przedsiębiorstwo produkcyjne

Przedsiębiorstwo produkcyjne w latach 2011-2012 znajdowało się w wariancie numer 4. Jest to bardzo pożądany wariant i utrzymywanie go w dłuższym terminie pozytywnie wpływa na wizerunek przedsiębiorstwa. Spółka ma dodatnie przepływy operacyjne, które inwestuje, wspomagając się inwestycjami z pożyczek (dodatnia wartość z działalności finansowej). W latach 2009-2010 spółka znajdowała się w wariancie 2 (spłacała zobowiązania). Spółka mogła w tym okresie pochwalić się bardzo dobrą rentownością (zyski netto), a odbiorcy zewnętrzni jej sprawozdania finansowego uważali ją za jednostkę stabilną i dojrzałą. W analizowanych okresach spółka potrafiła również magazynować część zysków (suma wszystkich działalności była dodatnia). Zysk był zawsze dodatni, zarówno na papierze (zyski netto), jak i w kasie.

Analiza rachunku przepływów pieniężnych

	+	_	+	+
	+	_	+	+
	+	_	_	+
	+	_	_	+

@RY1@i02/2014/242/i02.2014.242.00800020b.802.jpg@RY2@

Tomasz Diering starszy konsultant w Dziale Rewizji Finansowej BDO, biuro w Poznaniu

Tomasz Diering

starszy konsultant w Dziale Rewizji Finansowej BDO, biuro w Poznaniu

Podstawa prawna

Ustawa z 29 września 1994 r. o rachunkowości (t.j. Dz.U. z 2014 r. poz. 330 ze zm.).