Udziały w innych jednostkach stanowią składnik aktywów finansowych

W listopadzie 2014 r. firma nabyła udziały innej spółki z o.o. W jaki sposób ująć ten zakup w księgach rachunkowych i na dzień bilansowy? Czy koszty dodatkowe, tj. koszty notarialne i prawnicze poniesione w związku z nabyciem udziałów, możemy zaliczyć do pozostałych kosztów operacyjnych?

Posiadane przez jednostkę udziały w innej spółce są zazwyczaj traktowane jako długoterminowe aktywa finansowe i zaliczane do inwestycji długoterminowych. Celem nabycia takich udziałów jest najczęściej czerpanie korzyści z dywidendy lub wywierania wpływu na politykę finansową spółki.

Wydatki poniesione na nabycie udziałów albo wkładów w spółdzielni, udziałów (akcji) w spółce mającej osobowość prawną oraz innych papierów wartościowych, a także wydatków na nabycie tytułów uczestnictwa lub jednostek uczestnictwa w funduszach kapitałowych nie stanowią kosztów uzyskania przychodów. Są jednak kosztem uzyskania przychodu z odpłatnego zbycia tych udziałów (akcji), wkładów oraz innych papierów wartościowych, w tym z tytułu wykupu przez emitenta papierów wartościowych, a także z odkupienia tytułów uczestnictwa lub jednostek uczestnictwa w funduszach kapitałowych albo umorzenia jednostek uczestnictwa, tytułów uczestnictwa oraz certyfikatów inwestycyjnych w funduszach kapitałowych.

Nabycie udziałów innej jednostki ujmuje się na dzień ich nabycia według ceny nabycia albo ceny zakupu, jeżeli koszty przeprowadzenia i rozliczenia transakcji nie są istotne. Gdy jednostka poniosła dodatkowe koszty, bez których nabycie udziałów nie byłoby możliwe, wówczas powinna wliczyć je również w cenę nabycia udziałów. Z chwilą ewentualnego zbycia tych udziałów koszty związane z ich nabyciem księgowane powinny być w ciężar kosztów finansowych. Cena nabycia, zgodnie z ustawą o rachunkowości, to cena zakupu składnika aktywów, obejmująca kwotę należną sprzedającemu, powiększona o koszty bezpośrednio związane z zakupem składnika aktywów. Kosztami bezpośrednio związanymi z nabyciem udziałów są między innymi opłaty notarialne, koszty obsługi prawnej lub koszty wyceny składników majątku dokonanej przez rzeczoznawców.

Inwestycje w księgach rachunkowych ujmowane są na koncie 03 "Długoterminowe aktywa finansowe" lub na koncie 14 "Krótkoterminowe aktywa finansowe".

Nabycie udziałów w innej jednostce może zostać ujęte w ewidencji księgowej następująco:

- nabycie udziałów: strona Wn konta 03 "Długoterminowe aktywa finansowe" lub konta 14 "Krótkoterminowe aktywa finansowe" oraz strona Ma konta 24 "Pozostałe rozrachunki" (w analityce: wydzielone konto imienne sprzedawcy),

- wpłata należności za nabyte udziały: strona Wn konta 24 "Pozostałe rozrachunki (w analityce: wydzielone konto imienne sprzedawcy), oraz strona Ma konta 13-0 "Rachunek bankowy".

Posiadane udziały w innych jednostkach na dzień bilansowy wycenia się uwzględniając przepisy ustawy o rachunkowości i rozporządzenia o instrumentach finansowych (jeżeli roczne sprawozdanie finansowe jednostki podlega obowiązkowemu badaniu).

Udziały zaliczone do długoterminowych aktywów finansowych wycenia się na dzień bilansowy według ceny nabycia pomniejszonej o odpisy z tytułu trwałej utraty wartości lub według wartości godziwej. Natomiast inwestycje krótkoterminowe według ceny (wartości) rynkowej albo według ceny nabycia lub ceny (wartości) rynkowej, zależnie od tego, która z nich jest niższa, a te, dla których nie istnieje aktywny rynek (co ma zastosowanie przede wszystkim do udziałów) - w inny sposób określonej wartości godziwej. Ponieważ w odniesieniu do udziałów nie istnieje rynek aktywny i jest brak możliwości ustalenia wartości godziwej, wycenia się je w cenie nabycia.

Posiadane, na dzień bilansowy, udziały w spółkach podporządkowanych wycenia się tylko w oparciu o przepisy ustawy o rachunkowości, a więc:

- według ceny nabycia pomniejszonej o odpisy z tytułu trwałej utraty wartości lub

- według wartości godziwej (a więc w zasadzie w cenie rynkowej), lub

- metodą praw własności, pod warunkiem, że będzie ona stosowana jednolicie wobec wszystkich jednostek podporządkowanych.

Udziały w jednostkach podporządkowanych nie są bowiem zaliczane do instrumentów finansowych i nie stosuje się w odniesieniu do nich rozporządzenia o instrumentach finansowych.

PRZYKŁAD

W cenie nabycia

@RY1@i02/2014/232/i02.2014.232.00800020c.101.gif@RY2@

Objaśnienia do schematu:

1. PK - udziały w cenie nabycia w kwocie 4000 zł (50 szt. x 80 zł/szt.): strona Wn konta 03 "Długoterminowe aktywa finansowe", strona Ma konta 24 "Pozostałe rozrachunki" (w analityce: wydzielone konto imienne sprzedawcy);

2. WB - zapłata za udziały w kwocie 4000 zł: strona Wn konta 24 "Pozostałe rozrachunki" (w analityce: wydzielone konto imienne sprzedawcy) oraz strona Ma konta 13 "Rachunek bankowy".

Halina Zabrocka

specjalistka z zakresu rachunkowości

Podstawa prawna

Ustawa z 29 września 1994 r. o rachunkowości (t.j. Dz.U. z 2013 r. poz. 330 ze zm.). Rozporządzenie ministra finansów z 12 grudnia 2001 r. w sprawie szczegółowych zasad uznawania, metod wyceny, zakresu ujawniania i sposobu prezentacji instrumentów finansowych (Dz.U. nr 149, poz. 1674 ze zm.).