Czy umorzone odsetki są przychodem

konsultant w zespole zarządzania wiedzą Deloitte

Odsetki są świadczeniem akcesoryjnym w stosunku do określonego zobowiązania umownego (np. kredytu) i stanowią w istocie wynagrodzenie za korzystanie z cudzego kapitału. Odsetki powstają nie tylko w związku z czynnościami, w których kapitał jest przekazywany w formie kredytu lub pożyczki, ale również wtedy, gdy dłużnik zwleka z zapłatą należności pieniężnej wynikającej ze stosunku zobowiązaniowego.

W przypadku umorzenia odsetek od kredytów lub pożyczek przyjmuje się, że dłużnik osiąga przychód podlegający opodatkowaniu podatkiem dochodowym. Wynika to z tego, że w obrocie handlowym odsetki stanowią zwyczajową formę wynagrodzenia za korzystanie z cudzego kapitału, a zatem ich brak powoduje, że dane świadczenie postrzegane jest jako nieodpłatne. Organy stoją przy tym na stanowisku, że przychód ten powstaje już w chwili otrzymania świadczenia (np. wyroki WSA w Rzeszowie, sygn. akt I SA/Rz 433/10 oraz WSA w Szczecinie, sygn. akt I SA/Sz 357/10, interpretacja ministra finansów, nr IBPBI/2/423-148/09/AP).

Wątpliwości budzi natomiast umorzenie odsetek od nieterminowo uiszczanych świadczeń pieniężnych. Zarówno organy podatkowe, jak i sądy administracyjne nie udzielają jednoznacznej odpowiedzi na pytanie, czy umorzenie takich odsetek stanowi przychód, a jeżeli tak, to w którym momencie. Istnieją poważne argumenty za tym, żeby uznać, iż umorzenie takich odsetek nie rodzi przychodu. W przeciwieństwie do kredytów lub pożyczek, w których odsetki są istotnym elementem umowy, pobieranie odsetek za zwłokę jest prawem, a nie obowiązkiem wierzyciela. Zatem to wierzyciel decyduje, czy naliczać odsetki od dłużnika w zwłoce. Można więc powiedzieć, że zaniechanie poboru odsetek (a więc de facto ich umorzenie) w tym przypadku nie stanowi nieodpłatnego świadczenia, którego beneficjentem byłby dłużnik. Ewentualny przychód powstałby dopiero po zapłacie odsetek po stronie wierzyciela. Stanowisko to znajduje potwierdzenie w wielu pismach MF (np. IBPBI/2/423-743/09/AP).

W praktyce można jednak odnaleźć również interpretacje, w których organy przyjmują stanowisko przeciwne, uznając m.in., że umorzenie odsetek od zobowiązań handlowych skutkuje powstaniem przychodu do opodatkowania (zob. IBPBI/2/423-1371/09/MO).

W konkluzji stwierdzić można, że o ile w przypadku umorzenia odsetek od kredytów i pożyczek obowiązuje jednolity pogląd w przedmiocie opodatkowania, to wiele rozbieżności odnaleźć można w kwestii umorzenia odsetek od nieterminowo regulowanych świadczeń pieniężnych. Postulować zatem można o ujednolicenie poglądów w tym zakresie, być może w drodze uchwały NSA.

Oprac. Przemysław Molik

Art. 481 par. 1 ustawy z 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny (Dz.U. nr 16, poz. 93 z późn. zm.).

Art. 5 - 7 ustawy z 12 czerwca 2003 r. o terminach zapłaty w transakcjach handlowych (Dz.U. nr 139, poz. 1323 z późn. zm.).

Art. 12 ust. 1 pkt 2, ust. 4 pkt 2 ustawy z 15 lutego 1992 r. o podatku dochodowym od osób prawnych (t.j. Dz.U. z 2000 r. nr 54, poz. 654 z późn. zm.).