Musi być wykazana racjonalność decyzji

Kwestia rozliczenia w kosztach podatkowych kar umownych płaconych kontrahentom budzi wiele kontrowersji zarówno w interpretacjach organów podatkowych, jak i orzecznictwie sądów administracyjnych. Z przepisów podatkowych wynika, że z kosztów wyłączone są wprost m.in. kary umowne z tytułu wad dostarczonych towarów, wykonanych robót i usług. Równocześnie w literaturze podatkowej przyjmowany jest pogląd, że jeśli kara umowna ma związek z zachowaniem albo zabezpieczeniem źródła przychodu, to może być uznana za koszt.

Taki pogląd potwierdził też ostatnio Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 17 stycznia 2012 r. (II FSK 1365/10).

Sąd rozpatrzył sprawę spółki, która zawarła umowę leasingu samochodu. Obliczyła, że gdyby nie rozwiązała tej umowy, to poniosłaby koszty związane z utrzymaniem nieużywanego samochodu znacznie przekraczające koszty zerwania umowy. Kara wyniosła ok. 7 tys. zł, natomiast suma pozostałych do zapłaty rat leasingowych nieużywanego samochodu opiewała na kwotę ok. 28 tys. zł.

Z interpretacji ministra finansów spółka dowiedziała się jednak, że wynikająca z umowy leasingowej kara nie stanowi kosztu uzyskania przychodów nawet wtedy, gdy jej zapłata była podyktowana rachunkiem ekonomicznym. W ocenie organu podatkowego ryzyko prowadzenia działalności ponosi podatnik, zaś w rozpatrywanej sprawie zapłacona kara jest konsekwencją podjętej przez spółkę decyzji o odstąpieniu od umowy, co stanowi przejaw tego ryzyka. "Takimi ryzykami czy konsekwencjami nie może być obciążany Skarb Państwa" - czytamy w interpretacji.

NSA nie zgodził się z fiskusem. Uznał, że pierwotne decyzje firmy były gospodarczo uzasadnione i racjonalne oraz miały oczywisty związek z przychodami spółki. Natomiast niekorzystne okoliczności mogą wywoływać lub wywołują konieczność podejmowania przez podatnika działań zmierzających już nie do osiągnięcia zysków, ale do zachowania lub zabezpieczenia źródeł przychodów.

Zdaniem sądu w takiej sytuacji znalazła się skarżąca spółka. Co więcej, zdaniem NSA z ekonomicznego punktu widzenia zerwanie umowy leasingu i zapłacenie kary umownej było korzystne zarówno dla podatnika, jak i dla Skarbu Państwa. Dzięki temu udało mu się osiągnąć większy dochód, natomiast państwo uzyskało od spółki wyższy podatek. Dochód firmy zostanie bowiem zmniejszony o karę umowną, która jest czterokrotnie niższa niż raty leasingowe będące przecież oczywistym kosztem podatkowym.

Przemysław Molik

przemyslaw.molik@infor.pl

Podstawa prawna

Art. 15 ust. 1, art. 16 ust. 1 pkt 22 ustawy z 15 lutego 1992 r. o podatku dochodowym od osób prawnych (t.j. Dz.U. z 2011 r. nr 74, poz. 397 z późn. zm.).