Kara za odstąpienie od umowy zalicza się do kosztów

Zapłacona przez spółkę na podstawie zawartego z kontrahentem porozumienia kara umowna, mająca charakter odstępnego, może być zaliczona do kosztów uzyskania przychodów.

Spółka działająca w branży technologicznej zajmuje się automatyzacją procesu produkcyjnego. Zawarła z kontrahentem umowę o sprzedaż, dostawę, instalację oraz uruchomienie sprzętu - linii produkcyjnej. Skarżąca była odpowiedzialna za całościową realizację projektu, co oznaczało, że miała obowiązek dostarczenia materiałów wykorzystanych przy wykonaniu linii, budowę jej poszczególnych elementów i ich montaż w miejscu wskazanym przez kontrahenta.

Spółka miała jednak problemy technologiczne związane z realizacją projektu. Poniosła też znaczne koszty związane z budową linii produkcyjnej, co pogorszyło jej płynność finansową. Zdecydowała więc o odstąpieniu od realizacji kontraktu, a po pewnym czasie zawarła z kontrahentem porozumienie w sprawie rozwiązania umowy. Na mocy porozumienia, obok zwrotu wpłaconych przez kontrahenta zaliczek na poczet przyszłego wynagrodzenia, skarżąca miała obowiązek zapłaty kary umownej mającej charakter odstępnego z tytułu rozwiązania umowy. Należna kara jest mniejsza niż kara umowna wynikająca pierwotnie z umowy.

Spór sprowadzał się do rozstrzygnięcia, czy spółka może zaliczyć do kosztów uzyskania przychodów karę umowną zapłaconą kontrahentowi na podstawie zawartego porozumienia. Sąd przyznał rację spółce. Uważała ona, że ma takie prawo, ponieważ poniesiony wydatek można powiązać z osiągnięciem przychodu, zachowaniem bądź zabezpieczeniem jego źródła, a więc spełniony jest cel określony w art. 15 ust. 1 ustawy z 15 lutego 1992 r. o podatku dochodowym od osób prawnych (t.j. Dz.U. z 2011 r. nr 74, poz. 397 z późn. zm.). Sąd wyjaśnił, że kosztem uzyskania przychodów jest taki wydatek, który został poniesiony przez podatnika, jest definitywny (rzeczywisty), pozostaje w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą, poniesiony został w celu uzyskania przychodów, zachowania lub zabezpieczenia ich źródła, został właściwie udokumentowany i nie został wyłączony na podstawie art. 16 ust. 1 wspomnianej ustawy.

Wojewódzki Sąd Administracyjny podzielił też tezy wyroku NSA z 17 stycznia 2012 r. (sygn. akt II FSK 1365/10). Naczelny Sąd Administracyjny orzekł w nim, że zasadniczym kryterium uznania kary umownej za koszt podatkowy jest ustalenie, czy poniesiona została ona w celu osiągnięcia przychodów lub zachowania albo zabezpieczenia źródła tych przychodów. Istotne jest też to, czy podatnik działał racjonalnie. Samo nieosiągnięcie oczekiwanego efektu gospodarczego i uzyskanie przychodu nie dyskwalifikuje poniesionego wydatku jako kosztu uzyskania przychodu.

Duże znaczenie ma więc to, aby oceniając dany wydatek pod kątem możliwości zaliczenia go do kosztów podatkowych, uwzględniać logiczny ciąg zdarzeń wywołujących określone działania podatnika. W omawianej sprawie trzeba wziąć pod uwagę następujące zdarzenia: zawarcie umowy, zmianę uwarunkowań gospodarczych, przyczyny odstąpienia od umowy skutkujące zapłatą kary umownej, konsekwencje finansowe takiej decyzji i ich wpływu na osiągnięcie przychodów lub zachowanie albo zabezpieczenie źródeł przychodów.

Sąd stwierdził więc, że zapłacona przez skarżącą kara umowna miała charakter odstępnego i może być zaliczona do kosztów uzyskania przychodów. W tym przypadku istnieje związek między zapłatą kary umownej a zachowaniem i zabezpieczeniem źródła przychodów.

w Poznaniu z 4 kwietnia 2013 r., sygn. akt I SA/Po 106/13, nieprawomocny

Oprac. Łukasz Zalewski