Nowa metoda rozliczania odsetek pozwoli ominąć ograniczenia finansowe

Pożyczki od wspólników (cienka kapitalizacja) to częsty sposób finansowania się spółek. Jak przepisy regulują tę kwestię?

Ustawa z 15 lutego 1992 r. o CIT (t.j. Dz.U. z 2011 r. nr 74, poz. 397 z późn. zm.) zawiera regulacje mające zapobiegać zjawisku cienkiej kapitalizacji poprzez nieuznawanie za koszty podatkowe części odsetek wypłacanych na rzecz wspólników posiadających minimum 25-proc. udział w kapitale pożyczkobiorcy. Wyłączeniu z tych kosztów podlegają odsetki od takiej pożyczki w części, w jakiej kwota zadłużenia podatnika wobec określonej grupy bezpośrednio z nim powiązanych podmiotów przekracza trzykrotną wartość jego kapitału zakładowego. Ograniczenia obejmują też sytuację, gdy spółka jest finansowana przez tzw. spółkę-siostrę (ten sam podmiot ma udział w kapitale pożyczkodawcy i pożyczkobiorcy).

Ustawodawca planuje jednak zmiany...

Niestety, zaplanowana na 2014 r. nowelizacja regulacji podatkowych zakłada znaczne rozszerzenie kręgu podmiotów, które będą podlegać powyższym restrykcjom. Mają one objąć nie tylko podmioty powiązane bezpośrednio, ale też powiązane pośrednio, tj. podmioty posiadające w kapitale podatnika (pożyczkobiorcy) lub jednocześnie w kapitale spółki udzielającej podatnikowi pożyczki i w kapitale podatnika udział pośredni wynoszący minimum 25 proc. udziałów (akcji).

W jaki sposób ustalać ten udział pośredni?

Do określenia jego wysokości będą stosowane zasady ustalania takiego udziału używane na potrzeby przepisów o cenach transferowych. Ustalając wielkość udziału pośredniego, przyjmuje się zasadę, że jeżeli jeden podmiot posiada w kapitale drugiego podmiotu określony udział, a ten drugi posiada taki sam udział w kapitale innego podmiotu, to pierwszy podmiot posiada udział pośredni w kapitale tego innego podmiotu w tej samej wysokości. Z kolei jeżeli wartości te są różne, za wysokość udziału pośredniego przyjmuje się wartość niższą. W konsekwencji wskazanym ograniczeniom będą też podlegać pożyczki udzielane spółkom przez podmioty dominujące wobec wspólników, spełniające powyższe przesłanki.

Regulacje te mają mieć zastosowanie do wszystkich spółek będących podatnikami CIT. Ponieważ planuje się objęcie opodatkowaniem tym podatkiem spółek komandytowych i komandytowo-akcyjnych, to również te spółki będą podlegać powyższym ograniczeniom. Czym ustawodawca tłumaczy te zmiany?

Rozszerzenie kręgu podmiotów objętych ograniczeniami cienkiej kapitalizacji ustawodawca uzasadnia dość lakonicznie praktyką obrotu gospodarczego oraz zmianami w prawie podatkowym dostosowującymi prawo krajowe do unijnego. Analiza regulacji innych państw unijnych prowadzi jednak do wniosku, iż raczej odchodzą one od ograniczeń cienkiej kapitalizacji, uznając, iż nie ma uzasadnienia dla różnicowania finansowania wewnętrznego i zewnętrznego, o ile finansowanie w ramach grupy odbywa się według zasad rynkowych. Inne państwa, uznając specyfikę funkcjonowania instytucji finansowych takich jak banki czy firmy leasingowe, wyłączają podmioty tego rodzaju spod ograniczeń w zakresie cienkiej kapitalizacji. W konsekwencji uznać należy, iż zaostrzenie regulacji w tym zakresie nie odpowiada ogólnym tendencjom europejskim, a ich wprowadzenie jest motywowane wyłącznie przesłankami fiskalnymi.

A może będzie coś w zamian?

Nowelizacja, obok zaostrzenia obowiązujących regulacji, proponuje wprowadzenie alternatywnej, w stosunku do przepisów o niedostatecznej kapitalizacji, metody zaliczania odsetek do kosztów podatkowych. Podatnik będzie mógł odstąpić od stosowania przepisów o niedostatecznej kapitalizacji wobec pożyczek od podmiotów powiązanych, a zamiast tego określać całościowo maksymalną kwotę odsetek podlegających odliczeniu, obejmującą zarówno odsetki od pożyczek uzyskanych od podmiotów powiązanych, jak i niepowiązanych. Według tej metody do kosztów uzyskania przychodów zaliczane byłyby odsetki od pożyczek w wysokości nieprzekraczającej w roku podatkowym 5 proc. wartości podatkowej aktywów w rozumieniu przepisów o rachunkowości, według stanu na ostatni dzień danego roku podatkowego (z wyłączeniem jednak wartości niematerialnych i prawnych). Jednak do kosztów podatkowych nie mogłaby być zaliczona wartość odsetek od pożyczek przekraczająca 50 proc. zysku z działalności operacyjnej wynikającego ze sprawozdania finansowego. To ostatnie ograniczenie nie będzie miało zastosowania do podatników uprawnionych na podstawie odrębnych przepisów do udzielania pożyczek na terytorium Polski (przede wszystkim banków). Zapłacone odsetki, które nie zostały odliczone w danym roku, mogłyby zostać rozliczone (z uwzględnieniem powyższych limitów) w następnych 5 latach podatkowych.

Komu taka metoda będzie się opłacać?

Ponieważ przedstawione rozwiązanie uwzględnia indywidualną sytuację każdego z podatników, podmioty podlegające ograniczeniom cienkiej kapitalizacji powinny dokonać wewnętrznej analizy opłacalności skorzystania z nowej metody. Może ona okazać się interesująca dla podmiotów o wysokich aktywach własnych (np. banków lub funduszy inwestujących w nieruchomości). W przypadku banków zachętą może być brak dodatkowego limitu ograniczającego wysokość odsetek zaliczanych do kosztów odnoszącego się do 50-proc. zysku pożyczkobiorcy. Co istotne, z uwagi na przesłanki zastosowania takiego wyłączenia limit ten ma obowiązywać w przypadku innych niż banki podmiotów z branży finansowej, np. w branży leasingowej, co znacznie ograniczy możliwość skorzystania z alternatywnej metody przez firmy prowadzące działalność w tym zakresie. Ponadto należy zwrócić uwagę, że w świetle ustawy z 29 września 1994 r. o rachunkowości (t.j. Dz.U. z 2009 r. nr 152, poz. 1223 z późn. zm.) w wyniku działalności operacyjnej podmiotów innych niż banki nie uwzględnia się odsetek. Różnicuje to znacznie sytuację banków i innych podmiotów z sektora finansowego na niekorzyść tych ostatnich. Takie różnice wydają się nieuzasadnione, ponieważ działalność firm leasingowych co do zasady jest zbliżona do działalności banków i polega de facto na finansowaniu innych podmiotów.

A gdzie jest haczyk?

Wybór nowej metody może się wiązać z pewnymi niedogodnościami i ryzykiem, szczególnie dla podmiotów spoza sektora bankowego, do których zastosowanie znajdzie limit 50-proc. zysku z działalności operacyjnej. Należy zauważyć, że wyboru metody dokonuje się z góry, na początku roku podatkowego, a podatnik jest nim związany przez kolejne 3 lata. Oznacza to, że decyzję będzie podejmował w oparciu o przewidywaną wysokość zysku w kolejnych kilku latach. Tym samym podatnik nie będzie miał pewności, jakie skutki podatkowe będą dla niego miały aktualnie podejmowane decyzje o zaciągnięciu finansowania (tj. jaką część odsetek będzie mógł faktycznie uznać za koszt podatkowy).

@RY1@i02/2013/068/i02.2013.068.071000200.802.jpg@RY2@

materiały prasowe

Andrzej Dębiec, partner, doradca podatkowy, kancelaria Hogan Lovells

Cienka kapitalizacja to sposób finansowania spółki przez jej wspólników nie poprzez wpłaty na kapitał, lecz w postaci udzielanych pożyczek. Działania takie pozwalają obniżyć należności podatkowe spółki i uzyskać dodatkowe dochody

Rozmawiała Ewa Ciechanowska