Ugoda sądowa nie obniża kosztów podatkowych

Spółka (zleceniodawca) podpisała umowę na wykonanie prac budowlanych, która przewidywała wpłatę części należności na rzecz zleceniobiorcy. Ponieważ bank opóźnił wpłatę kredytu, spółka nie wywiązała się z tego warunku. Wykonawca rozwiązał umowę i wezwał zleceniodawcę do zapłaty kary umownej w wysokości 10 proc. wartości umowy netto plus 23-proc. VAT.

Sprawa trafiła do sądu. W ramach postępowania sądowego zawarto ugodę sądową w wysokości połowy kwoty noty księgowej. Czy kwota zawarta w ugodzie stanowi koszt uzyskania przychodu (dalej: KUP) dla zleceniodawcy?

Kosztami uzyskania przychodów są, zgodnie z art. 15 ust. 1 ustawy z 15 lutego 1992 r. o podatku dochodowym od osób prawnych (t.j. Dz.U. z 2011 r. nr 74, poz. 397 z późn. zm.; dalej: ustawa o CIT), wszelkie racjonalnie i gospodarczo uzasadnione wydatki związane z prowadzoną działalnością, których celem jest osiągnięcie przychodów bądź zabezpieczenie lub zachowanie ich źródła, i to zarówno w zakresie kosztów bezpośrednio, jak i pośrednio związanych z uzyskiwanymi przychodami.

Z kolei zgodnie z art. 16 ust. 1 pkt 22 wspomnianej ustawy nie uważa się za KUP kar umownych i odszkodowań z tytułu wad dostarczonych towarów, wykonanych robót i usług oraz zwłoki w dostarczeniu towaru wolnego od wad albo zwłoki w usunięciu wad towarów albo wykonanych robót i usług.

Odszkodowania i kary umowne wypłacone z innych tytułów niż wymienione powyżej mogą stanowić KUP, o ile wydatek ten jest celowy na gruncie przepisów prawa podatkowego, w szczególności spełnia przesłanki zakwalifikowania go do kosztów uzyskania przychodów, określone w art. 15 ust. 1 ustawy o CIT. Ustawodawca wyraźnie bowiem wiąże koszty uzyskania przychodów z celem ich poniesienia, jakim jest osiągnięcie przychodu lub zachowanie albo zabezpieczenie źródła przychodów. Oznacza to, że podatnik ma możliwość odliczenia dla celów podatkowych wszelkich wydatków, pod warunkiem że wykaże ich bezpośredni lub pośredni związek z osiągniętym przychodem, albo zachowaniem lub zabezpieczeniem źródła przychodów. Wydatki zaliczone do KUP muszą więc być wynikiem racjonalnego i celowego działania podatnika.

W obrocie gospodarczym występują przypadki, że strona umowy jest zobowiązana do zapłaty określonej kwoty pieniężnej, bowiem nie wykonała nałożonych na nią zobowiązań w ogóle, w określonym terminie, bądź to wykonanie odbiegało od ustaleń zawartych w umowie. Jest to jednak kwestia ryzyka związanego z prowadzeniem działalności, którego negatywnych konsekwencji finansowych nie można przenosić na Skarb Państwa poprzez zmniejszenie obciążeń podatkowych.

Zapłata przez spółkę przedmiotowej kary w żadnym razie nie prowadzi do osiągnięcia przychodów, bowiem ani bezpośrednio, ani pośrednio nie warunkuje ich uzyskania. Nie została też poniesiona w celu zachowania czy zabezpieczenia źródła ich uzyskania. Zatem spółka nie może zaliczyć do KUP kwoty, jaką musiała zapłacić w ramach ugody sądowej.

z 8 lutego 2013 r., nr IPTPB3/423-405/12-4/GG

KOMENTARZ EKSPERTA

@RY1@i02/2013/044/i02.2013.044.07100040j.802.jpg@RY2@

Dorota Stangreciak-Karpierz prawnik, wiceprezes zarządu w Abistema Kancelaria Doradcza sp. z o.o.

Interpretacja dotyka zagadnienia kontrowersyjnego. Kary umowne i odszkodowania wypłacane z tytułów innych niż określone w art. 16 ust. 1 pkt 22 ustawy o CIT - co do zasady, jeżeli tylko miałyby związek z przychodem lub miałyby na celu zachowanie lub zabezpieczenie źródła przychodów, będą stanowić koszt uzyskania przychodów. Ponieważ wyłączenie wymienione w art. 16 ust. 1 pkt 22 ustawy o CIT nie obejmuje wydatków związanych z odpowiedzialnością kontraktową z tytułu innego rodzaju uchybień niż wskazane w tym przepisie, kluczowe znaczenie dla kwalifikacji prawnej takich wydatków ma ocena, czy są one ponoszone w celu osiągnięcia przychodów lub zachowania albo zabezpieczenia ich źródła.

Dyskusyjne jest, czy wydatek w postaci zapłaty kary umownej zawsze musi przynieść skutek w postaci osiągnięcia przychodu, zachowania lub zabezpieczenia jego źródła.

WSA w Poznaniu w wyroku z 8 sierpnia 2012 r. (sygn. akt I SA/po 347/12) uznał, że nie zawsze tak musi być. Warto tu wspomnieć o zbieżnym z omawianą interpretacją stanowisku WSA we Wrocławiu w wyroku z 20 czerwca 2012 r. (sygn. akt SA/Wr 442/12), że uiszczenie kary z tytułu niedotrzymania warunków kontraktu, który w wyniku jego naruszenia został rozwiązany, nie jest kosztem.