Forma działalności wpływa na wysokość podatków

Wejście Polski do Unii Europejskiej znacznie ułatwiło ekspansję gospodarczą polskich firm za granicą. Swoboda przedsiębiorczości w ramach UE oznacza, że polskie firmy mogą znacznie łatwiej podejmować i rozwijać tam swoją działalność. Wiele firm prowadzi interesy również poza granicami UE. Powstaje pytanie, jak rozliczyć się z fiskusem od osiągniętego za granicami Polski dochodu?

Według Moniki M. Dziedzic, partnera w firmie doradczej MDDP, zgodnie z art. 3 ust. 1 polskiej ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych, podatnicy, jeżeli mają siedzibę lub zarząd na terytorium Polski, podlegają obowiązkowi podatkowemu od całości swoich dochodów, bez względu na miejsce ich osiągania. Przepis ten statuuje zasadę tzw. nieograniczonego obowiązku podatkowego, czyli polskiej rezydencji podatkowej. Reguła ta oznacza, że polskie spółki powinny płacić polskiemu fiskusowi podatek dochodowy od wszystkich swoich dochodów – zarówno tych uzyskanych w Polsce, jak i za granicą. W praktyce, zasada ta funkcjonuje w ograniczonym zakresie, głównie ze względu na przepisy dwustronnych umów o unikaniu podwójnego opodatkowania zawartych przez Polskę, jak również przepisy dyrektyw podatkowych UE.

– Na wysokość podatku, jaki zapłaci polski przedsiębiorca od biznesu prowadzonego za granicą, wpływ może mieć forma prawna, w jakiej działalność jest prowadzona – zauważa Monika M. Dziedzic.

Działalność bezpośrednia

Wiele firm, choć aktywnie działa na zagranicznych rynkach, nie posiada tam zorganizowanych w sensie prawnym form działalności, takich jak np. spółki. Polscy przedsiębiorcy zawierają po prostu umowy z zagranicznymi kontrahentami i bezpośrednio sprzedają swoje usługi i towary na ich rzecz, osiągając za granicą dochód. Taki dochód, jak podkreśla Monika M. Dziedzic, zgodnie z polskim prawem podlega opodatkowaniu w Polsce 19-proc. CIT (albo PIT do 32 proc.). Problem w tym, że inne kraje stosują podobną do polskiej zasadę ograniczonego obowiązku podatkowego, czyli opodatkowania dochodu osiągniętego na ich terytorium. Oznacza ona, że dochód uzyskany przez polskich podatników za granicą, podlegający w Polsce opodatkowaniu, może podlegać opodatkowaniu również w kraju, w którym został osiągnięty. Czy dochód uzyskany w takiej sytuacji przez polską spółkę będzie więc dwukrotnie opodatkowany?

– Na szczęście w zdecydowanej większości przypadków nie – wyjaśnia Monika M. Dziedzic – a w szczególności nie w przypadku dochodu uzyskanego przez polskiego podatnika w kraju, z którym Polska zawarła umowę o unikaniu podwójnego opodatkowania. Umowy takie przewidują co do zasady zwolnienie z opodatkowania dochodu uzyskanego przez polską spółkę w państwie źródła, tzn. w państwie, w którym został on osiągnięty. Zwolnienie to ma zastosowanie do tzw. zysków przedsiębiorstwa, czyli dochodów uzyskanych w toku normalnej, biznesowej działalności. Zdarza się jednak, że część zysków przedsiębiorstwa może być opodatkowana w państwie źródła – chodzi tu o dochody związane z tzw. zakładem (ang. permanent establishment).

Jak wyjaśnia nasz ekspert, kwestia opodatkowania zakładu jest dość problematyczna. Mimo że umowy o unikaniu podwójnego opodatkowania zawierają rozbudowaną regulację w tym zakresie, nie jest ona do końca precyzyjna. Wątpliwości wynikają przede wszystkim z ogólnej definicji zakładu jako stałej placówki, poprzez którą całkowicie lub częściowo prowadzona jest działalność przedsiębiorstwa. Jak podkreśla Monika M. Dziedzic, szczególnie problematyczna dla podatników jest ocena kryterium stałości.

– Kryterium to jest dość subiektywne i mimo pewnych wykształconych w prawie międzynarodowym wskazówek wciąż powoduje trudności w ocenie. Dodatkową trudnością jest sposób określenia zysków przypisanych do zakładu, gdyż tylko takie podlegają opodatkowaniu za granicą, tj. w kraju położenia zakładu – ocenia ekspert MDDP.

Zauważa też, że zasady dotyczące opodatkowania zakładu będą miały zastosowanie również w przypadku prowadzenia działalności za granicą poprzez zarejestrowany tam oddział, o ile nie posiada on osobowości prawnej i nie jest odrębnym podatnikiem.

Skutki braku umowy

W gorszej sytuacji są podatnicy, którzy uzyskują dochód w państwie, z którym Polska nie zawarła umowy o unikaniu podwójnego opodatkowania.

– W takim przypadku trzeba będzie zapłacić podatek w kraju uzyskania dochodu oraz w Polsce – tłumaczy Monika M. Dziedzic. Na pocieszenie pozostaje fakt, że zapłacona za granicą kwota podatku zmniejsza kwotę podatku należnego do zapłaty w Polsce. Taka regulacja jest jednak szczególnie niekorzystna dla polskich podatników, którzy uzyskują dochód w państwie stosującym wyższą stawkę podatku niż w Polsce.

– W tej sytuacji nie jest możliwe odliczenie od kwoty podatku należnego w Polsce całej kwoty podatku zapłaconego za granicą, gdyż jest ona wyższa niż kwota polskiego podatku. Nadwyżka podatku zapłaconego za granicą ponad obowiązujące w Polsce 19 proc. (lub do 32 proc. w przypadku osób fizycznych) po prostu przepada – stwierdza Monika M. Dziedzic.

Spółka kapitałowa

Kwestia opodatkowania dochodów uzyskiwanych przez polskie spółki za granicą będzie wyglądała nieco inaczej w sytuacji, gdy będą one działały za granicą za pośrednictwem innych, zależnych od siebie podmiotów, w tym spółek kapitałowych.

Spółki kapitałowe są co do zasady rezydentami podatkowymi w krajach swojej siedziby i tam płacą podatek od osiągniętego dochodu. Zysk netto spółki zależnej, tj. już po zapłacie przez nią podatku dochodowego, może być wypłacony do polskiej spółki matki w formie dywidendy. Chociaż polska spółka matka nie płaci podatku za granicą od uzyskanego przez spółkę zależną dochodu, to jednak podatek ten obniża zysk netto zagranicznej spółki, a tym samym kwotę dywidendy do wypłacenia polskiej spółce. Sama wypłata dywidendy może być nieopodatkowana. Jak wyjaśnia Monika M. Dziedzic, jeżeli dywidenda wypłacana jest ze spółki zależnej mającej siedzibę w UE, możliwe jest zwolnienie z podatku zarówno w państwie źródła (tj. w państwie spółki wypłacającej dywidendę), jak również w Polsce. Zastrzega jednak, że zwolnienie otrzymywanych dywidend nie będzie miało zastosowania, jeżeli polska spółka posiada mniej niż 10 proc. udziałów w kapitale spółki zagranicznej lub też nie przetrzymuje minimum 10 proc. pakietu przez okres dwóch lat.

A co w przypadku założenia spółki w kraju nienależącym do UE? Monika M. Dziedzic tłumaczy, że w przypadku spółek zależnych w krajach nienależących do UE polska spółka będzie prawdopodobnie musiała zapłacić podatek od dywidendy w kraju siedziby spółki zależnej, jak również w Polsce. Warto dodać, że w przypadku krajów, z którymi Polska zawarła umowę o unikaniu podwójnego opodatkowania, zastosowanie ma zazwyczaj niższa (niż wynikająca z prawa wewnętrznego) stawka podatku w kraju spółki wypłacającej dywidendę, czyli z reguły od 5 do 15 proc. (niekiedy możliwe jest również zwolnienie). Podatek zapłacony za granicą zmniejsza 19-proc. podatek należny do zapłaty w Polsce. Znów w najgorszej sytuacji będą podatnicy uzyskujący dochód z dywidend w kraju nienależącym do UE, z którym Polska nie zawarła umowy o unikaniu podwójnego opodatkowania.

– Oni muszą zapłacić podatek w państwie źródła w pełnej wysokości i co najwyżej mogą odliczyć go od podatku polskiego – wyjaśnia ekspert z MDDP.