SKOK-i nie mogą rozliczać rezerw w kosztach podatkowych

Spółdzielcza kasa oszczędnościowo-kredytowa nie jest bankiem i nie ma prawa do zaliczania w ciężar kosztów uzyskania przychodów rezerw na pokrycie wierzytelności, których nieściągalność została uprawdopodobniona.

Podatnik jest jednostką uprawnioną do udzielania pożyczek i kredytów na podstawie ustawy o spółdzielczych kasach oszczędnościowo-kredytowych (tzw. SKOK). W związku z należnościami trudnościągalnymi, kasa tworzy odpisy aktualizujące w celu urealnienia aktywów zgodnie z ustawą o rachunkowości oraz przepisami wewnętrznymi, tj. uchwałami kasy krajowej. W związku z tym, że wierzytelność nieściągalna z tytułu udzielonej pożyczki nie była nigdy przychodem należnym, również odpis aktualizujący nie był traktowany jako koszt podatkowy.

Podatnik zapytał, czy spółdzielcza kasa oszczędnościowo-kredytowa (SKOK), jako podmiot uprawniony do udzielania pożyczek i kredytów, może tworzyć w ciężar kosztów uzyskania przychodów rezerwy na pokrycie wierzytelności, których nieściągalność została uprawdopodobniona.

Organ interpretacyjny uznał, że kasa nie ma do tego prawa. Podkreślił, że istnieje systemowa różnica w funkcjonowaniu banków (w tym zwłaszcza banków spółdzielczych) i spółdzielczych kas oszczędnościowo-kredytowych. W ocenie organu interpretacyjnego specyficzny charakter SKOK, wynikający z ustawy o spółdzielczych kasach oszczędnościowo-kredytowych polega na wzajemnej pomocy finansowej członków społeczności lokalnej. Kasy są instytucjami, których działalność ma charakter niezarobkowy i nie jest nastawiona na zysk. Osiągnięte przez kasę nadwyżki bilansowe przeznaczone są na cele statutowe. Oznacza to, że system spółdzielczych kas oszczędnościowo-kredytowych jest systemem zamkniętym, nastawionym na samopomoc polegającą na współfinansowaniu własnych członków będących udziałowcami kas. System ten nie może być zatem utożsamiany z systemem bankowym i nie może być podatkowo traktowany tak samo jak system bankowy. Zdaniem organów podatkowych przepisy nie przewidują rozwiązania umożliwiającego zaliczanie w spółdzielczych kasach oszczędnościowo-kredytowych do kosztów uzyskania przychodów rezerw na pokrycie wierzytelności.

Ostatecznie SKOK zaskarżył niekorzystną interpretację do sądu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach uznał ją jednak za prawidłową. Sąd podzielił stanowisko organu interpretacyjnego, że podatniczka nie ma prawa do tworzenia w ciężar kosztów uzyskania przychodów rezerw na pokrycie wierzytelności, których nieściągalność została uprawdopodobniona.

Sąd przypomniał, że kosztami uzyskania przychodów są koszty poniesione w celu osiągnięcia przychodów lub zachowania albo zabezpieczenia źródła przychodów, z wyjątkiem kosztów wymienionych w art. 16 ust. 1. Rezerwy tworzone na pokrycie wierzytelności, których nieściągalność została uprawdopodobniona, zostały wyłączone z kosztów, z wyjątkiem tych rezerw utworzonych na pokrycie określonych należności, w jednostkach organizacyjnych uprawnionych na podstawie odrębnych ustaw regulujących zasady ich funkcjonowania, do udzielania kredytów (pożyczek).

Celem kas jest gromadzenie środków pieniężnych wyłącznie swoich członków, udzielanie im pożyczek i kredytów, przeprowadzanie na ich zlecenie rozliczeń finansowych oraz pośredniczenie przy zawieraniu umów ubezpieczenia na zasadach określonych w ustawie o działalności ubezpieczeniowej. Do tych rozliczeń, podobnie jak i do udzielanych kredytów, prawo bankowe stosuje się odpowiednio, a nie wprost. W ocenie sądu system SKOK nie może być utożsamiany z systemem bankowym, co rodzi również określone konsekwencje w sferze prawa podatkowego, tj. w sferze tej nie może być traktowany tak samo jak instytucje systemu bankowego. Działalność realizowana przez skarżącą i jej przedmiot nie może stanowić samoistnej przesłanki do kwalifikowania skarżącej jako jednostki organizacyjnej, uprawnionej do zaliczania w poczet kosztów uzyskania przychodów rezerw tworzonych na pokrycie wierzytelności z tytułu wymagalnych, a nieściągalnych kredytów (pożyczek).

Oprac. Aleksandra Tarka