Cash pooling to dobry sposób na optymalizację podatkową

Wśród przedsiębiorców prowadzących działalność gospodarczą w znacznych rozmiarach powszechne jest wykonywanie jej za pośrednictwem kilku odrębnych podmiotów - w szczególności spółek kapitałowych. Zdaniem Piotra Majewskiego, doradcy podatkowego w kancelarii Ożóg i Wspólnicy, istnieje wiele powodów takiej dywersyfikacji. Tworzenie osobnych spółek może być sposobem na ograniczenie ryzyka, ponieważ gdyby jedna z nich popadła w kłopoty finansowe, nie musiałoby to pociągać za sobą negatywnych konsekwencji dla całej grupy.

- Pozornie niezależne od siebie spółki, pozostające jednak ze sobą w sieci powiązań właścicielskich, tworzą tzw. grupę kapitałową - stwierdza Piotr Majewski.

Zgodnie z art. 11 ustawy o CIT podmioty powiązane kapitałowo lub choćby mające pośredni wpływ na zarządzenie kontrahentem mają obowiązek ustalać we wzajemnych transakcjach zasady, jakie ustaliłyby między sobą podmioty niezależne.

- W przeciwnym razie organy podatkowe mogą oszacować dochód do opodatkowania - stwierdza Piotr Majewski.

Ekspert dodaje, że co do zasady na podstawie art. 12 ust. 4 pkt 1 i art. 16 ust. 1 pkt 10 lit. a ustawy o CIT otrzymanie i zwrot kwoty głównej pożyczki nie podlega opodatkowaniu tym podatkiem. Zgodnie jednak z art. 30a ust. 1 pkt 1 ustawy o CIT opodatkowaniu zryczałtowanym podatkiem dochodowym w wysokości 19 proc. podlegają odsetki. Oznacza to - jak wyjaśnia Piotr Majewski - że w przypadku udzielenia przez spółkę nieoprocentowanej pożyczki spółce powiązanej z nią kapitałowo albo udzielenia takiej pożyczki spółce przez jej właściciela organy podatkowe najprawdopodobniej oszacują podlegający opodatkowaniu dochód podmiotu udzielającego pożyczki w wysokości odsetek, jakie wiązałyby się z pożyczką w przypadku udzielenia jej przez niezależny podmiot. Ponadto strony takiej transakcji zobowiązane są do sporządzenia jej dokumentacji podatkowej.

Z udzielaniem wzajemnych pożyczek przez podmioty powiązane może się wiązać na gruncie ustawy o CIT jeszcze jeden problem - przepisy przeciwdziałające tzw. niedostatecznej ("cienkiej") kapitalizacji ograniczają zaliczenie do kosztów uzyskania przychodów odsetek wypłacanych na rzecz takich podmiotów w części, w jakiej pożyczki te, na dzień spłaty odsetek, przekraczają trzykrotność kapitału zakładowego wypłacającej spółki.

- Kolejnym i być może najbardziej dotkliwym obciążeniem takiej transakcji byłby podatek od czynności cywilnoprawnych. Co prawda podatek ten wynosi 2 proc., ale podstawą opodatkowania jest cała kwota lub wartość pożyczki - wymienia Piotr Majewski.

Ekspert podkreśla, że w związku z tym w przypadku pożyczek o znacznej wielkości PCC może być poważnym obciążeniem. Jedynie w przypadku pożyczek udzielonych spółce przez jej właściciela opodatkowanie PCC może zostać ograniczone do 0,5 proc. w przypadku spółek osobowych lub całkowicie wyłączone w przypadku spółek kapitałowych.

Jak widać, czasowe przesunięcie środków między powiązanymi ze sobą podmiotami wiąże się z dość istotnymi kosztami podatkowymi. Pojawiają się nawet, gdy oba udzielające sobie pożyczek podmioty należą do jednego właściciela. Istnieje jednak sposób, który pozwala zarówno na usprawnienie przekazywania środków w grupie od podmiotów dysponujących nadwyżkami do podmiotów potrzebujących dodatkowych środków, jak również na optymalizację obciążeń podatkowych związanych z tradycyjną pożyczką - jest to umowa o zarządzaniu płynnością finansową, czyli tzw. cash pooling.

Piotr Majewski wyjaśnia, że celem cash poolingu jest optymalizacja przepływów gotówkowych i efektywnego zarządzania płynnością finansową grupy. Polega na bilansowaniu sald rachunków uczestników poprzez pokrywanie przejściowych niedoborów finansowych jednych podmiotów nadwyżkami środków będących w dyspozycji innych. Jeden z uczestników systemu - zwykle bank - pełni w nim rolę tzw. pool-lidera. Należy do niego rachunek, za pomocą którego dokonuje się wzajemnych rozliczeń grupy, albo też kontroluje rachunki innych uczestników i na podstawie występujących na nich ujemnych i dodatnich sald nalicza globalne odsetki.

System ten - jak wskazuje Piotr Majewski - pozwala na globalne zminimalizowanie kosztów pozyskania kapitału przez zwiększenie efektywności wykorzystania generowanych w ramach grupy nadwyżek, gdyż salda debetowe uczestników pokrywane są na bieżąco nadwyżkami wykazywanymi na rachunkach innych uczestników. Umożliwia on też osiągnięcie dodatkowych korzyści z posiadanego w grupie kapitału dzięki temu, iż skoncentrowana suma nadwyżek finansowych całej grupy, pozostała po pokryciu sald debetowych, podlega z reguły korzystniejszemu oprocentowaniu.

Zawarcie umowy cash-poolingu może również bardzo skutecznie ograniczyć obciążenia podatkowe, które spoczywałyby na podmiotach pragnących osiągnąć podobne efekty ekonomiczne za pomocą samych tylko pożyczek wewnątrz grupy.

- Jednym z obszarów, w których mogą powstać oszczędności, jest CIT - podpowiada Piotr Majewski.

Wyjaśnia jednocześnie, że w odróżnieniu od umowy pożyczki wiążącej powiązane kapitałowo podmioty, w przypadku umowy cash poolingu, w której pool-liderem jest bank niepowiązany kapitałowo z innymi uczestnikami umowy, umowa wiąże jedynie bank jako jedną ze stron, a wszystkich innych uczestników umowy jako drugą. Spółki z grupy kapitałowej nie zawierają tym samym umów między sobą, a jedynie z bankiem. Nie dochodzi również do faktycznego transferu środków między rachunkami spółek objętych umową. Każdy uczestnik rozlicza się bezpośrednio z pool-liderem, odsetki cashpoolingowe wypłaca i pobiera pool-lider, poszczególni uczestnicy nie mają wpływu ani wiedzy, któremu z pozostałych uczestników przekazane zostaną środki z rachunku pool-lidera ani który uczestnik jest źródłem środków otrzymywanych z tego rachunku na pokrycie niedoborów rachunku bieżącego uczestnika. Oznacza to, że nie są spełnione przesłanki wymagane do objęcia transakcji dyspozycją art. 11 ustawy o CIT - wskazującego na konieczność ustalania przez podmioty powiązane wzajemnych stosunków na zasadach rynkowych - takie jak pośredni lub bezpośredni udział w zarządzaniu lub w kapitale.

- W związku z tym przy umowie cash poolingu nie występuje również konieczność sporządzania dokumentacji podatkowych wymaganych przez art. 9a ustawy o CIT - dodaje ekspert z kancelarii Ożóg i Wspólnicy. O ile więc otrzymywane i wypłacane w ramach umowy cash poolingu odsetki dalej stanowić będą dla uczestników systemu odpowiednio przychody i koszty uzyskania przychodu, to już sama wielkość odsetek nie musi być z podatkowego punktu widzenia dostosowywana do realiów rynkowych.

Podobnie przepisy o "cienkiej" kapitalizacji dotyczą wyłącznie pożyczek udzielonych przez podmioty, które pośrednio lub bezpośrednio mają określony w ustawie o CIT udział w kapitale zakładowym pożyczkobiorcy bądź w których inny podmiot będący również udziałowcem pożyczkobiorcy ma taki udział kapitałowy. W przypadku dokonywania rozliczeń wyłącznie z pool-liderem nieposiadającym jakiegokolwiek kapitałowego związku z uczestnikiem umowy cash poolingu nie zachodzą więc przesłanki umożliwiające zastosowanie tych przepisów.

Zastosowanie rozliczeń w ramach cash poolingu może przekładać się w skali grupy na wymierne oszczędności po stronie kosztów oraz wzrost przychodów odsetkowych

Ewa Matyszewska

ewa.matyszewska@infor.pl