Wypłata dywidendy rzeczowej dla wspólników nie jest przychodem spółki

Przedmiotem dywidendy wypłacanej przez spółki udziałowcom czy akcjonariuszom może być nie tylko gotówka, ale również składniki majątkowe spółki, takie jak papiery wartościowe, nieruchomości lub środki transportu. Przepisy kodeksu spółek handlowych nie określają, co może być przedmiotem dywidendy, dlatego spółki mogą wypłacać dywidendy zarówno w formie pieniężnej, jak i niepieniężnej. O przeznaczeniu zysku do podziału i jego formie decydują wspólnicy - umowa spółki określa przy tym, że dywidenda może być wypłacona w formie gotówkowej lub rzeczowej.

W praktyce wypłata dywidendy w formie rzeczowej może być efektywna, gdy spółka nie dysponuje dostateczną ilością gotówki i nie planuje zaciągać kredytu na wypłatę dywidendy pieniężnej.

Wypłata dywidendy w formie niepieniężnej powoduje jednak problem z rozliczeniem podatkowym. W sporze z fiskusem spółki stoją na stanowisku, że wypłata takiej dywidendy jest jednostronnym świadczeniem, któremu nie towarzyszy żadne przysporzenie majątkowe u spółki ze strony wspólników. Organy podatkowe uważają natomiast, że po stronie spółki powstanie przychód do opodatkowania, ponieważ przeniesienie prawa własności przedmiotu dywidendy jest równoznaczne ze zbyciem aktywów.

Zarówno na podstawie ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, jak i ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych dywidenda stanowi przychód dla wspólnika - odbiorcy dywidendy. Jest to przychód z tytułu udziału w zyskach osób prawnych i podlega opodatkowaniu na moment wypłaty dywidendy stawką 19 proc. W przypadku polskich spółek wypłacających dywidendę na udziałowcu otrzymującym wypłaty z tego tytułu nie ciążą żadne obowiązki związane z zapłatą podatku. To spółka jest płatnikiem tego podatku.

W odniesieniu do wypłaty dla udziałowców będących osobami prawnymi możliwe jest w niektórych przypadkach zastosowanie obniżonych stawek albo zwolnień z opodatkowania. Związane może to być m.in. z postanowieniami odpowiednich umów o unikaniu podwójnego opodatkowania albo z wysokością udziału w kapitale zakładowym spółki wypłacającej dywidendę i okresem posiadania tych udziałów.

Problemem jest natomiast ocena skutków podatkowych po stronie spółki wypłacającej dywidendę w formie rzeczowej. O ile bowiem wypłata dywidendy w formie gotówki jest dla spółki neutralna podatkowo, to już przeniesienie własności praw spółki do przedmiotu dywidendy na wspólnika, zdaniem fiskusa, powinno być opodatkowane.

W ocenie organów podatkowych spółka może uznać, że bardziej opłacalne ekonomicznie będzie przekazanie określonych składników swoich aktywów wspólnikowi uprawnionemu do dywidendy aniżeli ich zbycie, a następnie wypłata gotówki. Spółka wtedy oszczędza na kosztach związanych ze zbyciem majątku.

Dlatego taka czynność prowadzi do powstania po stronie spółki przychodu na podstawie art. 12 ust. 1 ustawy o CIT (np. interpretacja indywidualna dyrektora Izby Skarbowej w Warszawie z 30 stycznia 2009 r., sygn. akt IPPB3/423-1585/08-2/GJ). Przeniesienie własności towarów czy produktów albo własności praw majątkowych jest równoznaczne ze zbyciem tych towarów czy praw. Przychodem jest ich wartość wyrażona w cenie określonej w umowie.

Z drugiej jednak strony, uznać można, że czynność polegająca na wypłacie dywidendy niepieniężnej nie jest czynnością polegającą na dysponowaniu przez spółkę własnym majątkiem. Zdaniem spółek jest to czynność będąca wykonaniem określonej dyspozycji wspólników. Wypłata dywidendy nie powinna być zatem klasyfikowana jak zwykła czynność dyspozycji majątkiem spółki polegająca na jego sprzedaży lub zbyciu w inny sposób. Poza tym przepisy kodeksu spółek handlowych nie różnicują form wypłaty dywidendy, a zatem obie formy wypłaty dywidendy powinny być równorzędne i neutralne podatkowo dla spółki wypłacającej dywidendę.

Problematyczne jest ponadto uznanie wypłaty dywidendy rzeczowej z transakcją sprzedaży na podstawie kodeksu cywilnego. Wypłata dywidendy nie jest świadczeniem dwustronnym, ponieważ uprawnienie wspólnika do poboru dywidendy nie jest warunkowane w jakikolwiek sposób jego określonym zachowaniem. Wystarczającą podstawą wypłaty jest uchwała o podziale zysku.

Korzystne dla spółek stanowisko potwierdził ostatnio Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w wyroku z 25 marca 2010 r. (sygn. akt I SA/Ke 120/10). W ocenie sądu, uwzględniając cel i charakter dywidendy, nie sposób określić, jakie przysporzenie po stronie spółki miałoby powstać poprzez świadczenie przedmiotu dywidendy uprawnionym wspólnikom.

Zdaniem sądu jednostronna czynność prawna polegająca na przeniesieniu prawa własności nieruchomości na wspólnika uprawnionego do dywidendy nie będzie czynnością wzajemną. Świadczeniu od spółki na rzecz wspólnika nie będzie bowiem odpowiadać żadne świadczenie ze strony wspólnika. Dlatego też przekazanie dywidendy w formie niepieniężnej wspólnikom uprawnionym do dywidendy nie spowoduje powstania po stronie spółki obowiązku podatkowego w CIT.

Spór o kwalifikację podatkową wypłaty dywidendy w formie niepieniężnej zapewne trafi do Naczelnego Sądu Administracyjnego.

Uprawnionymi do dywidendy za dany rok obrotowy są wspólnicy (akcjonariusze), którym udziały (akcje) przysługiwały w dniu powzięcia uchwały o podziale zysku.

- część zysku spółki kapitałowej wykazana w sprawozdaniu finansowym, zbadanym przez biegłego rewidenta,przeznaczona do podziału pomiędzy udziałowców lub akcjonariuszy, na podstawie uchwały walnego zgromadzenia wspólników.

● Podstawową formą wypłaty dywidendy jest gotówka (w zależności od liczby akcji), ale dopuszczalna jest również dywidenda niepieniężna (np. w formie przekazania akcji).

● Kwota przeznaczona do podziału między akcjonariuszy nie może przekraczać zysku za ostatni rok obrotowy, powiększonego o niepodzielone zyski z lat ubiegłych oraz o kwoty przeniesione z utworzonych z zysku kapitałów zapasowego i rezerwowych, które mogą być przeznaczone na wypłatę dywidendy.

● Kwotę tę należy pomniejszyć o niepokryte straty, akcje własne oraz o kwoty, które zgodnie z ustawą lub statutem powinny być przeznaczone z zysku za ostatni rok obrotowy na kapitały zapasowy lub rezerwowe.

Przemysław Molik

przemyslaw.molik@infor.pl

Art. 10 ust. 1, art. 12 ust. 1, art. 14 ust. 1 ustawy z 15 lutego 1992 r. o podatku dochodowym od osób prawnych (t.j. Dz.U. z 2000 r. nr 54, poz. 654 z późn. zm.).

Art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy z 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (t.j. Dz.U. z 2010 r. nr 51, poz. 307 z późn. zm.).

Art. 193 - 196, art. 347 - 348 ustawy z 15 września 2000 r. - Kodeks spółek handlowych (Dz.U. nr 94, poz. 1037 z późn. zm.).