W jaki sposób fundacje i stowarzyszenia powinny opodatkowywać swoje dochody

Dochody fundacji i stowarzyszeń podlegają co do zasady podatkowi dochodowemu, jednak, po spełnieniu określonych warunków mogą one być objęte zwolnieniami podatkowymi przewidzianymi w art. 17 ustawy o CIT. Warto podkreślić, że przepisy ustawy o CIT nie wskazują wprost, że konkretne zwolnienia odnoszą się do fundacji czy też stowarzyszeń (analizując przepisy ustawy o CIT, podatnik nie znajdzie takich, które wprost wskazują, że dotyczą fundacji czy stowarzyszeń).

W przypadku tych podmiotów mogą mieć zastosowanie zwolnienia związane z przeznaczeniem dochodu na cele statutowe.

Jedno ze zwolnień odnosi się do dochodów podatników, których celem statutowym jest działalność naukowa, naukowo-techniczna, oświatowa, w tym również polegająca na kształceniu studentów, kulturalna, w zakresie kultury fizycznej i sportu, ochrony środowiska, wspierania inicjatyw społecznych na rzecz budowy dróg i sieci telekomunikacyjnej na wsi oraz zaopatrzenia wsi w wodę, dobroczynności, ochrony zdrowia i pomocy społecznej, rehabilitacji zawodowej i społecznej inwalidów oraz kultu religijnego. Co istotne, zwolnieniu podlega jedynie ta część dochodu, która zostanie na te cele przeznaczona (oczywiście jeżeli przeznaczony zostanie cały dochód, to zwolnienie obejmie cały dochód).

Trzeba wskazać, że cel wymieniony w powyższym przepisie powinien być również wyraźnie określony w statucie fundacji. Należy bowiem pamiętać, że analizując prawidłowość zastosowania zwolnienia, organ podatkowy w pierwszej kolejności porówna zapisy statutu i przepisu ustawy o CIT dotyczącego zwolnienia. Rozbieżności w tym zakresie mogą spowodować, że urząd skarbowy odmówi podatnikowi prawa do zastosowania zwolnienia.

Mimo posłużenia się przez ustawodawcę zwrotem "celem statutowym jest działalność", zwolnienie nie dotyczy tylko tych podmiotów, które prowadzą bezpośrednio dany rodzaj działalności. Należy przyjąć, że zwolnienie to dotyczy również podmiotów, których celem statutowym będzie wspieranie takiej działalności lub przyczynianie się do jej prowadzenia (zatem np. pod określeniem ,,prowadzenie działalności oświatowej" należy rozumieć też wspieranie takiej działalności, która może być prowadzona przez inny podmiot).

Powyższe zwolnienie znajdzie zastosowanie, jeżeli dochód będzie przeznaczony i bez względu na termin wydatkowany na określone powyżej cele. Ustawa o CIT nie przewiduje żadnego terminu warunkującego skorzystanie ze zwolnienia.

Zwolnienie to dotyczy nie tylko wydatków polegających na przekazaniu środków pieniężnych na wskazane powyżej cele, ale również na nabycie środków trwałych i wartości niematerialnych i prawnych służących bezpośrednio realizacji celów statutowych wymienionych w tym przepisie oraz na opłacenie podatków niestanowiących kosztu uzyskania przychodów. Zatem objęty zwolnieniem będzie też dochód przeznaczony przez fundację np. na zakup samochodu, niezbędnego do przewożenia osób niepełnosprawnych, jeżeli celem statutowym fundacji będzie rehabilitacja zawodowa i społeczna inwalidów.

Fundacje będące jednocześnie organizacjami pożytku publicznego mogą korzystać ze zwolnienia właściwego dla tych organizacji. Dotyczy ono dochodów, w części przeznaczonej na działalność statutową, z wyłączeniem działalności gospodarczej. Nie ma znaczenia, czy dochód został osiągnięty w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą, czy też działalnością związaną z realizacją zadań z zakresu pożytku publicznego. W przypadku tego zwolnienia, analogicznie, stosuje się zasady dotyczące przeznaczenia dochodu na cele statutowe, terminu wydatkowania etc. wskazane wcześniej.

To, że fundacje oraz stowarzyszenia są osobami prawnymi oznacza, że są one również podatnikami podatku dochodowego od osób prawnych. Pewne wątpliwości mogą się pojawić w przypadku stowarzyszeń zwykłych, które nie mają osobowości prawnej. Należy jednak pamiętać, że zgodnie z przepisami ustawy o CIT podatnikami podatku dochodowego od osób prawnych są również jednostki organizacyjne niemające osobowości prawnej (z wyjątkiem spółek prawa handlowego). Można przyjąć, że stowarzyszenie zwykłe będzie można uznać za jednostkę organizacyjną niemającą osobowości prawnej, która jednocześnie będzie podatnikiem podatku dochodowego od osób prawnych.

Zgodnie z przepisami ustawy VAT podatnikami są osoby prawne, jednostki organizacyjne niemające osobowości prawnej oraz osoby fizyczne, wykonujące samodzielnie działalność gospodarczą, bez względu na cel lub rezultat takiej działalności. Z kolei działalność gospodarcza obejmuje wszelką działalność producentów, handlowców lub usługodawców, w tym podmiotów pozyskujących zasoby naturalne, oraz rolników, a także działalność osób wykonujących wolne zawody, również wówczas, gdy czynność została wykonana jednorazowo, w okolicznościach wskazujących na zamiar wykonywania czynności w sposób częstotliwy.

Jednocześnie wyraźnie podkreśla się, że dostawa czy też świadczenie usług będzie podlegać opodatkowaniu VAT, jeżeli będzie miało charakter odpłatny.

W świetle powyższego można przyjąć, że nieodpłatne wykonywanie przez fundację czynności w ramach działalności statutowej nie będzie mogło być uznane za działalność gospodarczą, i w tym zakresie fundacja nie będzie podatnikiem VAT.

Natomiast prowadzenie przez fundację działalności gospodarczej spowoduje, że stanie się ona z tego tytułu podatnikiem VAT.

Zatem w zależności od sytuacji, ta sama fundacja może być zarówno podatnikiem VAT, jak i działać jako podmiot, który takim podatnikiem nie jest.

Rozliczenie VAT naliczonego w związku z nabyciem przez fundację towarów lub usług ze środków bezzwrotnej pomocy unijnej powinno być dokonywane na zasadzie ogólnej, zgodnie z którą prawo do odliczenia przysługuje w zakresie, w jakim nabyte towary lub usługi są wykorzystywane do wykonywania czynności opodatkowanych.

Konieczne jest zatem ustalenie, na potrzeby jakiej działalności fundacja nabywa towary lub usługi ze środków unijnych. Jeżeli w ramach projektu finansowanego ze środków unijnych fundacja wykonuje swoje cele statutowe, np. nieodpłatnie świadczy dla osób fizycznych usługi, które są finansowane ze środków unijnych, to z uwagi na to, że taka działalność nie będzie działalnością podlegającą opodatkowaniu VAT, podatek naliczony związany z zakupem towarów lub usług na potrzeby takiej działalności nie będzie podlegał odliczeniu.

W sytuacji, w której zakupy ze środków unijnych będą wykorzystywane do wykonywania czynności opodatkowanych (np. wykonywanych w ramach działalności gospodarczej), fundacja będzie miała prawo do odliczenia VAT naliczonego z faktur dokumentujących tego rodzaju zakupy.

Fundacje i stowarzyszenia zobowiązane są do prowadzenia ksiąg rachunkowych na zasadach określonych w przepisach ustawy o rachunkowości (pełna księgowość). Jednak te stowarzyszenia i fundacje, które nie prowadzą działalności gospodarczej, mogą prowadzić tzw. uproszczoną księgowość, zgodnie z rozporządzeniem ministra finansów z 15 listopada 2001 r. w sprawie szczególnych zasad rachunkowości dla niektórych jednostek niebędących spółkami handlowymi, nieprowadzących działalności gospodarczej.

W sytuacji, w której rozpoczną one prowadzenie działalności w ciągu roku obrotowego, wówczas z dniem jej podjęcia mają obowiązek stosowania tzw. pełnej księgowości.

Warto podkreślić, że fundacje czy stowarzyszenia nie są uprawnione do prowadzenia podatkowej księgi przychodów i rozchodów.

Fundacje i stowarzyszenia, które osiągnięty dochód przeznaczają na cele statutowe, będą zwolnione z obowiązku wpłacania miesięcznych zaliczek na podatek dochodowy, jeżeli złożą odpowiednie pisemne oświadczenie w urzędzie skarbowym. Zwolnienie będzie obowiązywać od dnia złożenia takiego oświadczenia. W sytuacji, w której dochód zostanie przeznaczony na cel inny niż statutowy, podatek należny od tego dochodu powinien zostać wpłacony, bez wezwania, do 20. dnia miesiąca następującego po miesiącu, w którym dokonano wydatku. Zasada ta znajduje również zastosowanie w przypadku dochodów za poprzednie lata podatkowe.

Natomiast rozliczenie roczne odbywa się na takich samych zasadach jak w przypadku pozostałych podatników, tzn. fundacja ma obowiązek złożenia rocznego zeznania podatkowego, w terminie do końca trzeciego miesiąca następnego roku podatkowego.

@RY1@i02/2011/229/i02.2011.229.07100120a.802.jpg@RY2@

Materiały prasowe

Łukasz Czekański doradca podatkowy w WKB Wierciński, Kwieciński, Baehr

Rozmawiała Ewa Ciechanowska

Ustawa z 15 lutego 1992 r. o podatku dochodowym od osób prawnych (t.j. Dz.U. z 2011 r. nr 74, poz. 397 z późn. zm.).