Łatwiej zaliczyć opłaty półkowe do kosztów

Po wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 16 października 2014 r. (sygn. akt SK 20/12) w sprawie opłat półkowych pojawiły się opinie, że organy podatkowe mają otwartą drogę do kwestionowania takich wydatków jako kosztów podatkowych. Biorąc jednak pod uwagę, jak przebiegały tego typu spory oraz jakie stanowisko przedstawił TK, fiskusowi nie będzie wcale łatwiej. Trybunał uznał za zgodny z Konstytucją RP art. 15 ust. 1 pkt 4 ustawy o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji (t.j. Dz.U. z 2003 r. nr 153, poz. 1503 ze zm.), który uznaje za czyn nieuczciwej konkurencji pobieranie innych niż marża handlowa opłat za przyjęcie towaru do sprzedaży. W uzasadnieniu TK zaznaczył jednak, że nie każda opłata pobierana przez przedsiębiorcę przyjmującego towar stanowi czyn nieuczciwej konkurencji. Zdaniem TK sąd powszechny w indywidualnej sprawie będzie musiał dokonać oceny ekwiwalentności oraz świadczenia wzajemnego zastrzeżonego w umowie za pobraną opłatę.

Zatem, primo, zanim organy podatkowe zaczną cokolwiek podawać w wątpliwość w zakresie opłat półkowych, to sąd powszechny powinien wypowiedzieć się w tym temacie, bo może się okazać, że w ogóle nie mamy do czynienia z czynami nieuczciwej konkurencji. Co więcej, organy podatkowe nie mają legitymacji, aby samemu dokonać takiej kwalifikacji. Secundo, nawet jeśli sąd powszechny uznałby czyn za niedozwoloną opłatę półkową, to także trudno znaleźć na gruncie ustawy o CIT skuteczną podstawę do kwestionowania tego typu wydatków.

Organy, co prawda, próbują powoływać się na ogólną zasadę zaliczalności wydatków do kosztów podatkowych wynikającą z art. 15 ust. 1 ustawy o CIT oraz na wyłączenie zawarte w art. 16 ust. 1 pkt 66 tej ustawy, które dotyczy czynności niemogących być przedmiotem prawnie skutecznej umowy, ale są to chybione argumenty.

Trzeba wyraźnie stwierdzić, że jeśli po stronie nabywcy towarów (zazwyczaj sieć handlowa) występuje aktywność promocyjna i marketingowa objęta opłatą półkową (a najczęściej tak właśnie jest), to w oczywisty sposób wiąże się ona z przychodami producenta (zbywcy). Wzrost rozpoznawalności marki przekłada się bowiem na konkurencyjność towarów, a więc na intensyfikację sprzedaży. Nie ma tu znaczenia, że własność towarów przechodzi na nabywcę. W ramach łańcucha dystrybucji i tak prowadzi to ostatecznie do większych zamówień, a zatem wyższych przychodów zbywcy. Trzeba zaznaczyć, że udokumentowanie tego związku (od strony działań marketingowych nabywcy i uzyskiwanych przez zbywców przychodów) nie stwarza problemów. Zatem będziemy mieli do czynienia z wydatkami, które spełniają warunki określone w art. 15 ust. 1 ustawy o CIT.

Z kolei wyłączenie z art. 16 ust. 1 pkt 66 ustawy o CIT dotyczy tylko czynności, które nie mogą być przedmiotem prawnie skutecznej umowy w żadnych okolicznościach, nawet hipotetycznie (tak np. NSA w wyroku z 24 stycznia 2013 r., sygn. akt II FSK 1103/11). W omawianym przypadku mamy do czynienia z czynnościami, które mogą być i są przedmiotem prawnie skutecznej umowy dopóty, dopóki nie zakwestionuje ich sąd w prawomocnym orzeczeniu. Zatem przepis ten nie może być stosowany do opłat półkowych.

Last but not least, samo stwierdzenie nieważności umowy lub jej postanowień dotyczących opłat półkowych nie spowoduje ich wyłączenia z kosztów także ze względu na autonomię prawa podatkowego. Faktycznie wykonana czynność i jej skutki ekonomiczne (poniesienie wydatku), nawet na podstawie nieważnej umowy, wywołują konsekwencje podatkowe, m.in. w zakresie kosztów uzyskania przychodów (tak m.in. NSA w wyroku z 24 września 2010 r., sygn. akt II FSK 848/09).

Konkludując, wyłączenie opłat półkowych z kosztów może odbywać się wyłącznie poprzez zakwestionowanie realności wyświadczonych usług promocyjno-marketingowych, a to, jak pokazuje praktyka, są marginalne przypadki.

@RY1@i02/2014/237/i02.2014.237.071000300.802.jpg@RY2@

Michał Roszkowski radca prawny, doradca podatkowy, partner w Accreo

Michał Roszkowski

radca prawny, doradca podatkowy, partner w Accreo