Można odpisać więcej i w dłuższym czasie

Od początku roku przede wszystkim poszerzony został katalog wydatków związanych z działalnością badawczo-rozwojową, które mogą być zaliczone do kosztów podatkowych. Chodzi o koszty uzyskania patentu, np. związane z przygotowaniem dokumentacji (również dotyczące tłumaczeń na język obcy), prowadzeniem postępowania (m.in. opłaty urzędowe i koszty zastępstwa) i odparcia zarzutów niespełnienia warunków wymaganych do uzyskania patentu.

Większe limity

Przepisy wprowadziły też większe limity dotyczące kosztów kwalifikowanych, które można odliczyć od podstawy obliczenia podatku.

RAMKA 1

Niska świadomość przedsiębiorców i duża konkurencja

Mimo że ulga na badania i rozwój obowiązuje już ponad rok, ciągle wielu przedsiębiorców o niej nie wie. Potwierdzają to badania firmy doradczej EY podsumowujące ubiegły rok. Z przebadanych 150 większych firm prawie połowa nie wiedziała nawet o tym, że ma prawo do skorzystania z ulgi na badania i rozwój. Co więcej, tylko co czwarta z pytanych firm skorzystała do tej pory z jakiejkolwiek podatkowej formy wspierania innowacyjności. Jeszcze gorzej wyglądały dane dla poprzedniej preferencji obowiązującej do początku 2016 r. Z tej (ulga na nowe technologie) skorzystał 1 proc. zapytanych przedsiębiorców.

Problemem nie jest tylko ich niska świadomość. W ramach ulgi ciekawsze rozwiązania obowiązują za granicą. Przykładem jest Litwa, gdzie za 100 euro wydane na pracownika prowadzącego działalność innowacyjną odliczyć można aż 300 euro od przychodu. W konsekwencji innowacyjność polskich firm należy do jednej z najniższych w Europie. Według danych Organizacji Współpracy Gospodarczej i Rozwoju (OECD) Polska wydaje zaledwie 0,9 proc. PKB na innowacje. Oznacza to, że znajdujemy się na 35. miejscu na 40 badanych krajów. ⒸⓅ

Po zmianach, które obowiązują od tego roku, mikroprzedsiębiorcy, małe i średnie firmy mogą odliczać połowę wszystkich kosztów kwalifikowanych poniesionych na działalność badawczo-rozwojową (B+R). Natomiast pozostali mogą odliczać połowę wydatków osobowych i 30 proc. pozostałych kosztów związanych z działalnością B+R.

RAMKA 2

Zasady korzystania z ulgi B+R

Koszty kwalifikowane, czyli dodatkowo odliczane od podstawy opodatkowania

● 30 proc. kosztów osobowych; ● 20 proc. pozostałych kosztów związanych z działalnością badawczo-rozwojową - w przypadku mikro, małych i średnich firm ● 10 proc. pozostałych kosztów związanych z działalnością badawczo-rozwojową - w przypadku większych podmiotów	● u mikroprzedsiębiorców oraz małych i średnich firm; ● dla dużych firm: 50 proc. kosztów osobowych i 30 proc. pozostałych wydatków związanych z działalnością badawczo-rozwojową	100 proc. odliczenia kosztów na innowacyjność

Odliczenie lub gotówka

Po nowelizacji podatnicy mają też dwa razy więcej czasu na odliczenia niż przed 1 stycznia 2017 r. Wcześniej mieli na to 3 lata podatkowe, teraz aż 6 lat. Jeżeli więc podatnik poniesie stratę lub wielkość jego dochodu będzie niższa od kwoty przysługujących mu odliczeń, to może dokonać odliczenia - odpowiednio w całej kwocie lub w części - w zeznaniach za kolejne 6 lat podatkowych.

Ustawodawca wprowadził też alternatywę dla nowo powstałych przedsiębiorstw (start-up’ów), które nie wykazują dochodów albo mają je za małe do pełnego wykorzystania ulgi. Mają one do wyboru albo rozliczać ulgę przez 6 lat, albo wykazać w zeznaniu podatkowym nieodliczoną kwotę. W takiej sytuacji ci, którzy płacą podatek według skali, wykazywaliby 18 proc. nieodliczonej kwoty, a ci, którzy rozliczają się liniowo - 15 proc./ 19 proc. tej kwoty. Od 2017 r. z preferencyjnej stawki 15 proc. mogą korzystać firmy rozpoczynające działalność oraz małe, czyli takie, u których przychody ze sprzedaży (wraz z kwotą należnego VAT) nie przekroczyły w poprzednim roku równowartości 1,2 mln euro.

WAŻNE

Prawo do odliczenia nie przysługuje podatnikowi, jeżeli w roku podatkowym prowadził działalność na terenie specjalnej strefy ekonomicznej na podstawie zezwolenia.

Zwrot gotówkowy przysługuje co do zasady w roku rozpoczęcia działalności, ale także w kolejnym roku skorzystają z niego podmioty mające status mikro, małego lub średniego przedsiębiorcy w rozumieniu przepisów o działalności gospodarczej. Nie dotyczy to spółek powstałych w wyniku przekształcenia lub połączenia.

Odliczenie wykazane w zeznaniu podatkowym traktowane jest jako pomoc de minimis. Przedsiębiorca musi ją zwrócić, jeżeli przed upływem trzech lat podatkowych, licząc od końca roku, za który złoży zeznanie, zostanie w stosunku do niego wszczęte postępowanie restrukturyzacyjne.

Aport bez podatku

Ponadto jak wyjaśniło Ministerstwo Finansów na swojej stronie internetowej, na stałe wprowadzono do ustaw o podatkach dochodowych zasadę nieustalania przychodu i kosztów uzyskania przychodu z tytułu wniesienia przez podmiot komercjalizujący do spółki aportu w postaci komercjalizowanej wartości intelektualnej. Chodzi tu przykładowo o patent, prawo ochronne na znak użytkowy, autorskie prawo majątkowe do programu komputerowego.

Kolejne zmiany

Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego pracuje nad kolejną zmianą, tzw. dużą ustawą o innowacyjności. Ma ona powstać na podstawie Białej Księgi Innowacyjności. W internetowych konsultacjach resort otrzymał blisko 400 propozycji rozwiązań. Znajdą się wśród nich również zmiany dotyczące ustaw podatkowych. Zgodnie z nimi firmy w ramach ulgi powinny odpisać nawet 100 proc. wydatków na badania i rozwój i to już od 1 stycznia 2018 r. Ministerstwo nie opublikowało jeszcze projektu zmian. Dowiedzieliśmy się jednak, że trwają prace nad nową, wdrożeniową ścieżką kariery akademickiej, która mogłaby zacząć obowiązywać już od nowego roku akademickiego, a także nad stworzeniem Narodowego Instytutu Technologicznego. NIT to instytucja skupiająca najlepsze w Polsce instytuty badawcze, które będą zajmowały się realizacją innowacyjnych projektów zgodnych ze Strategią na rzecz Odpowiedzialnego Rozwoju.

Podstawa prawna

Ustawa z 15 lutego 1992 r. o podatku dochodowym od osób prawnych (t.j. Dz.U. z 2016 r. poz. 1888).

Ustawa z 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (t.j. Dz.U. z 2016 r. poz. 2032).

Ustawa z 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej (t.j. Dz.U. z 2016 r. poz. 1829).

Wątpliwości dotyczą momentu odliczenia

Dla rozliczenia ulgi na badania i rozwój liczy się rok ujęcia wydatków w kosztach podatkowych

Tak wynika z wyjaśnień Ministerstwa Finansów dla DGP. Wątpliwości wzbudzają nieprecyzyjne przepisy oraz interpretacje podatkowe. Przykładowo chodzi o tę wydaną przez dyrektora warszawskiej izby skarbowej 26 września 2016 r. (nr IPPB5/4510-813/16-2/MR). Organ wyjaśnił w niej, że dla rozliczenia ulgi liczy się moment poniesienia wydatku. Wprawdzie interpretacja dotyczy przepisów sprzed nowelizacji, ale zmiany nie wyjaśniły tych wątpliwości. Nadal więc istnieje problem. Natomiast resort nie usunął błędnej interpretacji ze swojej bazy.

Wyjaśnienie tej kwestii ma natomiast znaczenie w sytuacji, gdy rok poniesienia wydatku (np. grudzień 2017 r.) jest inny niż ten, w którym spółka zaliczyła go w koszty zgodnie z art. 15 ust. 4a ustawy o CIT (np. od stycznia 2018 r.).

Podobnie jest gdy spółka potrąci koszty prac rozwojowych jednorazowo w roku podatkowym, w którym prace zostały zakończone, a faktycznie wydatki zostały poniesione w latach wcześniejszych.

Niejasne przepisy

Te wątpliwości powstają, gdy zestawi się dwa przepisy: ust. 1 i ust. 8 ujęte w art. 18d ustawy o CIT (analogiczny problem jest w ustawie o PIT).

RAMKA 3

Kluczowe regulacje

- ust. 1 - Od podstawy opodatkowania odlicza się koszty uzyskania przychodów poniesione przez podatnika na działalność badawczo-rozwojową, zwane kosztami kwalifikowanymi.

- ust. 5 - Odliczenia dokonuje się w zeznaniu za rok podatkowy, w którym poniesiono koszty kwalifikowane. W przypadku gdy podatnik poniósł za rok podatkowy stratę albo wielkość dochodu podatnika jest niższa od kwoty przysługujących mu odliczeń, odliczenia - odpowiednio w całej kwocie lub w pozostałej części - dokonuje się w zeznaniach za kolejno następujące po sobie sześć lat podatkowych następujących bezpośrednio po roku, w którym podatnik skorzystał lub miał prawo skorzystać z odliczenia.

Chodzi o to, że zgodnie z art. 18d ust. 1 ustawy o CIT można odliczyć wydatki na innowacyjność, które są zaliczone do kosztów uzyskania przychodów. Natomiast z art. 15 ust. 4a ustawy o CIT wyraźnie wynika, że wydatki na prace rozwojowe mogą być zaliczane do kosztów uzyskania przychodów:

● w miesiącu, w którym zostały poniesione, albo począwszy od tego miesiąca w równych częściach w okresie nie dłuższym niż 12 miesięcy, albo

● jednorazowo w roku podatkowym, w którym zostały zakończone, albo

● poprzez odpisy amortyzacyjne.

Z kolei art. 18d ust. 8 wspomnianej ustawy wskazuje, że odliczenia dokonuje się w zeznaniu za rok podatkowy, w którym poniesiono koszty kwalifikowane.

Różne stanowiska

Dlatego dyrektor IS w Warszawie uważa, że w takim przypadku ważne jest, kiedy wydatek został poniesiony. Jego zdaniem przepisy prawa podatkowego należy wykładać ściśle i zgodnie z ich literalnym brzmieniem, a art. 18d ust. 8 ustawy o CIT mówi wprost, że odliczenia kosztów kwalifikowanych dokonuje się w zeznaniu za rok podatkowy, w którym je poniesiono. Według tego organu bez znaczenia jest więc to, kiedy wydatki te będą mogły zostać potrącone jako koszty uzyskania przychodu.

Organ uznał więc stanowisko podatnika przedstawione we wniosku za nieprawidłowe. Ten bowiem, mimo że jest to dla niego mniej korzystne, wskazywał, iż decyduje moment ujęcia wydatków w kosztach uzyskania przychodów.

Potwierdziło to Ministerstwo Finansów w odpowiedzi na pytanie redakcji. Resort wyjaśnił, że możliwość odliczenia odnosi się wyłącznie do tej kategorii wydatków, które są już kosztem podatkowym. Ministerstwo przypomniało, że w przypadku prac rozwojowych ustawodawca wskazuje moment (datę) podatkowego rozliczenia ich w kosztach uzyskania przychodów (art. 15 ust. 4a ustawy o CIT). Jeżeli więc podatnik ponosi koszty prac rozwojowych, które stanowią w danym roku podatkowym koszty uzyskania przychodów, to w rozliczeniu za ten rok podatkowy może skorzystać z ulgi na działalność badawczo-rozwojową (po spełnieniu warunków wynikających z przepisów).

Badania naukowe

Podatnicy mają jednak więcej pytań. Zastanawiają się, czy wspomniany już art. 15 ust. 4a ustawy o CIT (który mówi o momencie zaliczania prac rozwojowych w koszty) stosuje się również do badań naukowych. Czy może w tym przypadku stosuje się art. 15 ust. 4e ustawy o CIT. Mówi on, że przy ujęciu kosztu decyduje ujęcie go w księgach rachunkowych. Wyjaśniają, że w art. 18d ustawy o CIT jasno jest wskazane, że koszty kwalifikowane dotyczą wydatków na prace badawczo-rozwojowe. Zgodnie z definicją zawartą w ustawie na prace te składają się badania naukowe z jednej i prace rozwojowe z drugiej strony. Z kolei art. 15 ust. 4a ustawy o CIT dotyczy tylko prac rozwojowych.

W odpowiedzi na pytanie DGP Ministerstwo Finansów wyjaśniło, że jak wynika z art. 4a pkt 27 i 28 ustawy o CIT, w przepisach tych badania naukowe oraz prace rozwojowe występują jako odrębne pojęcia. W związku z tym powołany w art. 15 ust. 4a ustawy o CIT wyraźnie odnosi się do prac rozwojowych. Dlatego zdaniem resortu nie ma podstaw do przyjęcia, że może on mieć zastosowanie do badań naukowych.

WAŻNE

Do ujęcia w kosztach wydatków na badania i rozwój nie stosuje się art. 15 ust. 4a ustawy o CIT, który mówi o momencie potrącenia kosztów prac rozwojowych.

- Takie zróżnicowanie nie ma głębszego uzasadnienia merytorycznego i powoduje nieuzasadnione podzielenie kosztów na dwie kategorie odmiennie ujmowane podatkowo - twierdzi Rafał Malujda, radca prawny i rzecznik patentowy z malujda.pl. Zgodnie bowiem z wyjaśnieniami Ministerstwa Finansów do wydatków na prace rozwojowe stosuje się zasady zawarte w art. 15 ust. 4a ustawy o CIT, natomiast do badań naukowych zasady ogólne. Ekspert wyjaśnia, że te ostatnie to bardzo szeroka grupa prac: od badań podstawowych (wiedza teoretyczna) po badania przemysłowe (np. budowa linii pilotażowych), które w praktyce momentami trudno odróżnić od prac rozwojowych, z którymi często idą w parze lub w sposób naturalny je bezpośrednio poprzedzają. Badania przemysłowe to np. opracowywanie prototypów i projektów pilotażowych oraz demonstracje, testowanie i walidacja nowych lub ulepszonych produktów, procesów lub usług w otoczeniu stanowiącym model warunków rzeczywistego funkcjonowania.

- Konieczne są zmiany w przepisach i ujednolicenie zasad ujmowania w kosztach obu kategorii wydatków - uważa Rafał Malujda.

RAMKA 4

Katalog kosztów kwalifikowanych

● Wynagrodzenia pracownicze (pracownicy zatrudnieni na umowę o pracę).

W 2016 r. zarówno małe, jak i średnie przedsiębiorstwa mogły odliczać dodatkowe 30 proc. takich wydatków. W 2017 r. jest to dodatkowe 50 proc.

● Koszty zakupu materiałów i surowców.

● Wydatki na ekspertyzy, opinie, usługi doradcze i usługi równorzędne, a także koszty związane z pozyskiwaniem wyników badań naukowych świadczonych lub wykonywanych przez jednostki naukowe.

● Koszty korzystania z aparatury naukowo-badawczej wykorzystywanej wyłącznie w prowadzonej działalności badawczo-rozwojowej (z wyjątkiem kosztów poniesionych na rzecz podmiotów powiązanych).

● Odpisy amortyzacyjne od środków trwałych oraz wartości niematerialnych i prawnych wykorzystywanych w prowadzonej działalności badawczo-rozwojowej, z wyłączeniem samochodów osobowych oraz budowli, budynków i lokali będących odrębną własnością. Pod warunkiem, że są one kosztami podatkowymi i były dokonywane w trakcie roku.

W 2016 r. małe i średnie przedsiębiorstwa mogły odliczać dodatkowe 20 proc. takich wydatków, duże firmy tylko 10 proc. W 2017 r. limity wzrosły odpowiednio do 50 i 30 proc.

● Koszty uzyskania patentu na wynalazek (wydatki związane z przygotowaniem dokumentacji zgłoszeniowej i zgłoszenia wynalazku, koszty prowadzenia postępowania o udzielenie patentu, koszty odparcia zarzutów niespełnienia warunków wymaganych do uzyskania patentu).

W 2016 r. kosztów tych nie odliczały ani małe i średnie przedsiębiorstwa, ani duże firmy. W 2017 r. mogą odliczać dodatkowe odpowiednio 50 i 30 proc. ⒸⓅ

@RY1@i02/2017/039/i02.2017.039.18300030b.801.jpg@RY2@

Agnieszka Pokojska

agnieszka.pokojska@infor.pl

@RY1@i02/2017/039/i02.2017.039.18300030b.802.jpg@RY2@

Mariusz Szulc

mariusz.szulc@infor.pl