Sprzedaż przedsiębiorstwa upadłego rozlicza się na zasadach ogólnych

W okresie spowolnienia gospodarczego więcej podmiotów znajduje się w złej kondycji finansowej. Skutkiem braku spłaty zobowiązań wobec kontrahentów może być ogłoszenie upadłości. Z upadłością związana jest likwidacja majątku. W skład masy upadłościowej, którą zarządza syndyk, wchodzić mogą nie tylko nieruchomości, środki transportu, maszyny, narzędzia, ale także np. umowy będące w trakcie realizacji. Sprzedaż przedsiębiorstwa znajdującego się w stanie upadłości skutkuje jednak określonymi konsekwencjami podatkowymi.

Likwidacja jest procesem polegającym na zakończeniu działalności gospodarczej np. spółki kapitałowej oraz spieniężeniu jej majątku, który poprzedza ostateczne rozwiązanie spółki. Zgodnie z przepisami kodeksu spółek handlowych rozwiązanie spółki może nastąpić z przyczyn przewidzianych w umowie spółki, uchwały wspólników o rozwiązaniu spółki albo o przeniesieniu siedziby spółki za granicę oraz właśnie ogłoszenia upadłości spółki, a także innych przyczyn przewidzianych prawem (np. gdy działalność jest niezgodna z prawem).

Likwidacja masy upadłości, a więc również przedsiębiorstwa lub jego zorganizowanej części, polega na spieniężeniu przedmiotów, które wchodzą w jej skład.

Likwidacją firmy upadłego przedsiębiorcy oraz sprzedażą jego przedsiębiorstwa zajmuje się syndyk. Dokonuje on sprzedaży nieruchomości lub ruchomości, ściąga wierzytelności od dłużników upadłego i wykonuje inne jego prawa majątkowe wchodzące w skład masy upadłości. Przed sprzedażą przedsiębiorstwa lub jego zorganizowanej części, sędzia komisarz wyznacza biegłego w celu opisu przedmiotów sprzedaży oraz ich oszacowania.

Zgodnie z art. 75 ust. 1 prawa upadłościowego, jeżeli ogłoszono upadłość obejmującą likwidację majątku upadłego, upadły traci prawo zarządu oraz możliwość korzystania i rozporządzania mieniem wchodzącym do masy upadłości, ale nie oznacza to, że upadły traci status przedsiębiorcy. Czynności zarządu syndyka obejmują tylko czynności faktyczne i prawne oraz czynności postępowania związane z bieżącym utrzymywaniem majątku upadłego, jak również prowadzeniem jego przedsiębiorstwa.

Jeżeli jest zachowany status przedsiębiorcy, to syndyk nie wstępuje w prawa i obowiązki podatkowe.

Jak wskazał WSA w Gliwicach w wyroku z 11 września 2009 r. (sygn. akt III SA/Gl 482/09), sprzedaż jakiegokolwiek towaru jako składnika majątkowego masy upadłości, dokonywana przez syndyka, stanowi dostawę towaru i podlega opodatkowaniu VAT, podatnikiem jest upadły. Nie zmienia tego również fakt niekontynuowania przez upadłego swojej dotychczasowej działalności w rozumieniu przepisów prawa gospodarczego lub dokonania sprzedaży przez syndyka przedsiębiorstwa upadłego. Natomiast wydatki ponoszone przez syndyka na usługi niezbędne do prawidłowego prowadzenia postępowania upadłościowego są kosztami ogólnymi i mają bezpośredni związek z działalnością gospodarczą upadłego podlegającą opodatkowaniu VAT.

W procesie upadłościowym istotne jest też zaspokojenie wierzytelności względem Skarbu Państwa, w szczególności zobowiązań podatkowych. Jeszcze do niedawna praktyką organów podatkowych było potrącanie zwrotu VAT oraz powstałych nadpłat na zaległości podatkowe powstałe przed ogłoszeniem upadłości.

Zgodnie z ugruntowanym stanowiskiem sądów administracyjnych (np. wyrok NSA, sygn. akt III SA 2139/01; wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt I SA/Po 2072/03) charakter wierzytelności nie może decydować o wyłączeniu zastosowania przepisów prawa upadłościowego. Oznacza to, że organ podatkowy nie może zaspokoić swoich roszczeń przed innymi wierzycielami upadłego podmiotu. Przepisy dotyczące upadłości mają charakter szczególny w stosunku do przepisów podatkowych.

Dla rozliczenia podatku dochodowego transakcji sprzedaży przedsiębiorstwa w upadłości - przychody i koszty uzyskania przychodów rozpoznawane są na ogólnych zasadach.

Przychodem jest cena sprzedaży. Natomiast kosztem uzyskania przychodu jest ustalona na dzień sprzedaży wartość poszczególnych środków trwałych wchodzących w skład sprzedawanego przedsiębiorstwa wraz z wartością ich ulepszeń oraz wydatki na nabycie gruntów lub prawa wieczystego użytkowania gruntów czy też wydatki poniesione przez upadłego w związku z tą transakcją.

W konsekwencji przy sprzedaży przedsiębiorstwa w upadłości, podobnie jak przy rozliczeniu innych przychodów w ramach działalności, należy odprowadzić zaliczki na podatek dochodowy, a następnie wykazać ją w zeznaniu rocznym.

Istotne jest to, że sprzedaż przedsiębiorstwa w upadłości nie stanowi sprzedaży przedsiębiorstwa w rozumieniu przepisów kodeksu cywilnego oraz przepisów podatkowych, a zatem nie podlega wyłączeniu spod opodatkowania VAT, określonego w art. 6 tej ustawy.

Zgodnie z przepisami prawa upadłościowego i naprawczego nabywca składników masy upadłości nie odpowiada za zobowiązania podatkowe upadłego, także powstałe po ogłoszeniu upadłości. Jednocześnie na podstawie art. 317 ust. 1 oraz 2 prawa upadłościowego i naprawczego, na nabywcę przedsiębiorstwa upadłego przechodzą wszelkie koncesje, zezwolenia, licencje i ulgi, które zostały udzielone upadłemu, chyba że ustawa lub decyzja o ich udzieleniu stanowi inaczej. Uznać zatem można, że na nabywcę przedsiębiorstwa upadłego przechodzą szeroko rozumiane ulgi podatkowe, które zostały udzielone upadłemu, chyba że ustawa lub decyzja stanowią inaczej.

Na uwadze trzeba mieć przy tym ulgi w spłacie zobowiązań podatkowych udzielone na podstawie art. 67a par. 1 Ordynacji podatkowej oraz regulacji wspólnotowych i krajowych udzielania pomocy publicznej. Dla nabywcy istotne jest to, że jeśli pomoc publiczna została przyznana zgodnie z prawem czy też niezgodnie (np. niezgodna z zasadami wspólnego rynku, nie została notyfikowana), to może on ponieść określone ryzyko ekonomiczne związane z koniecznością zwrotu równowartości tej pomocy.

Jeśli nabywca przedsiębiorstwa w postępowaniu upadłościowym kontynuuje produkcję realizowaną przez to przedsiębiorstwo, to przechodzi na niego prawo do zwrotu różnicy VAT oraz możliwość obniżenia przychodu o koszty uzyskania przychodu. Ewentualna strata podatkowa przechodzi na nabywcę wraz z nabyciem przedsiębiorstwa upadłego

Likwidacja masy upadłości

Likwidacji masy upadłości dokonuje się przez: sprzedaż przedsiębiorstwa upadłego w całości lub jego zorganizowanych części, sprzedaż nieruchomości i ruchomości, ściągnięcie wierzytelności od dłużników upadłego i wykonanie innych jego praw majątkowych wchodzących w skład masy albo ich zbycie

Przemysław Molik

przemyslaw.molik@infor.pl

Art. 75 ust.1; art. 236; art. 312; art. 313j; art. 317 ust. 1; art. 319 ust. 1-5; ustawy z 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze (t.j. Dz.U. 2009 r. nr 175, poz. 1361).

Art. 12 ust. 1 pkt 1; art. 15; art. 16 ust. 1 ustawy z 15 lutego 1992 r. o podatku dochodowym od osób prawnych (t.j. Dz.U. z 2000 r. nr 54, poz. 654 z późn. zm.).

Art. 6; art. 86 ust. 1 ustawy z 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług (Dz.U. nr 54, poz. 535 z późn. zm.).

Art. 270; art. 459 ustawy z 15 września 2000 r. - Kodeks spółek handlowych (Dz.U. z 2000 r. nr 94, poz. 1037 z późn. zm.).

Art. 55; art. 75; art. 551 ustawy z 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny (Dz.U. z 1964 r. nr 16, poz. 93 z późn. zm.).