Kiedy stosować NIP, kiedy PESEL

Numer Identyfikacji Podatkowej (NIP) zobowiązani będą uzyskiwać i używać jako identyfikatora podatkowego: podatnicy prowadzący działalność gospodarczą; podatnicy zarejestrowani jako podatnicy VAT; osoby nieobjęte rejestrem PESEL; płatnicy podatków podlegający obowiązkowi ewidencyjnemu oraz płatnicy składek na ubezpieczenia społeczne oraz zdrowotne.

Zgodnie z informacjami przekazanymi przez Ministerstwo Finansów podatnik (np. obcokrajowiec), który nie ma nadanego numeru PESEL, będzie zobowiązany uzyskać od urzędu skarbowego i posługiwać się NIP.

Ustawa przewiduje liczne ułatwienia, jednak nie pozwala całkowicie wyeliminować wątpliwości. Może się więc zdarzyć, że w miarę typowy podatnik będzie musiał posługiwać się raz jednym, raz drugim numerem identyfikacyjnym. Sytuacje te nie są określone precyzyjnie. Wynika to chociażby z faktu, iż z uwagi na różne funkcjonujące w polskim prawie definicje działalności gospodarczej niejednokrotnie nie jest jasne, czy dana osoba prowadzi działalność (np. wynajem mieszkań, w sposób niekoniecznie zorganizowany i ciągły) lub też czy jest zarejestrowana jako podatnik VAT [np. osoba, która ze względu na przekroczenie wielkości obrotów utraciła zwolnienie podmiotowe i stała się podatnikiem VAT, czy też osoba, która sprzedała działki budowlane powstałe w wyniku podziału jednej działki, dokonując tym samym czynności opodatkowanych VAT, warto tu zapoznać się z rozstrzygnięciem Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z 15 września 2011 r. w sprawach C-180/10 (Słaby) i C-181/10 (Kuć)].

Numer ten będzie nadawany przy użyciu Centralnego Rejestru Podmiotów — Krajowej Ewidencji Podatników, a potwierdzenie jego nadania wydawane będzie przez naczelnika urzędu skarbowego. Nadanie numeru nie będzie już następowało w drodze decyzji administracyjnej naczelnika urzędu skarbowego zgodnie z procedurą prowadzoną na podstawie Ordynacji podatkowej, a jedynie będzie czynnością materialno-techniczną, co powinno uprościć cały proces.

Potwierdzenie nadania NIP będzie wydawane niezwłocznie, nie później niż w terminie 14 dni od dnia wpływu do naczelnika urzędu skarbowego poprawnego zgłoszenia identyfikacyjnego. Natomiast w przypadku osób fizycznych rozpoczynających działalność gospodarczą potwierdzenie to będzie wydane nie później niż następnego dnia roboczego po dniu wpływu poprawnego zgłoszenia identyfikacyjnego.

Podsumowując, czas potrzebny na nadanie NIP skróci się: dla osób rozpoczynających działalność gospodarczą z 3 dni do 1 dnia roboczego, dla pozostałych podmiotów z 30 do 14 dni.

Naczelnik urzędu skarbowego wyda jednak decyzję o odmowie nadania NIP w przypadku: braku możliwości potwierdzenia tożsamości lub istnienia podmiotu; stwierdzenia, że dokonane zgłoszenie identyfikacyjne nie spełnia wymogów określonych dla tego zgłoszenia; gdy podmiotowi został nadany NIP; wystąpienia o nadanie NIP przez podatnika będącego osobą fizyczną objętą rejestrem PESEL nieprowadzącą działalności gospodarczej lub niebędącego zarejestrowanym podatnikiem VAT.

Przepisy ustawy stanowią, że 1 stycznia 2012 r. znosi się numer identyfikacji podatkowej nadany osobom fizycznym objętym rejestrem PESEL, nieprowadzącym działalności gospodarczej lub niebędącym zarejestrowanymi podatnikami VAT.

Jednocześnie NIP nadany na podstawie dotychczasowych przepisów stanie się numerem identyfikacji podatkowej w rozumieniu nowych przepisów.

Zgodnie z informacjami przekazywanymi przez przedstawicieli organów skarbowych, powyższe należy rozumieć tak, iż numery NIP nadane przed zmianą ustawy pozostaną przy swoich właścicielach, jednak część podatników nie będzie zobowiązana do ich używania. NIP będzie wtedy nieaktywny. Jeśli PESEL przestanie być dla nich jedynym wymaganym numerem (tj. np. jeśli rozpoczną prowadzenie działalności gospodarczej), to ich poprzedni NIP zostanie aktywowany.

Natomiast podatnik, który nie miał nigdy nadanego NIP, a po wejściu w życie ustawy będzie po raz pierwszy rejestrować działalność gospodarczą, będzie musiał wystąpić do naczelnika urzędu skarbowego o nadanie nowego NIP.

Przedstawiciele MF tłumaczą, iż w przypadku nowych podatników objętych już przepisami nowej ustawy intencją jest, by NIP nadal funkcjonował w każdym przypadku łącznie z numerem PESEL, ale jedynie w wewnętrznych systemach administracji skarbowej. W momencie, gdy stanie się wymaganym numerem, zostanie ujawniony i wymagany. Jednocześnie gdy wystąpi konieczność posługiwania się NIP (np. rozpoczęcie działalności gospodarczej), podatnik nie będzie musiał pamiętać sekwencji liczb nadanego kilka lat wcześniej numeru. W takiej sytuacji organy administracji skarbowej wydadzą mu każdorazowo potwierdzenie jego numeru.

NIP nadany pod rządami nowej ustawy nie będzie wygasał w przypadku zawieszenia czy zaprzestania działalności lub po wykreśleniu podatnika z rejestru VAT, a jedynie, jeśli nie będzie wymagane jego używanie, będzie pozostawał nieaktywny. Przez całe życie podatnik ma tylko jeden numer NIP. Jeśli NIP był niezbędny tylko ze względu na prowadzenie działalności, bycie płatnikiem czy z uwagi na podatek od towarów i usług, PESEL powinien wystarczyć w kontaktach z organami skarbowymi. Zgodnie z informacjami uzyskanymi z MF, również podatnik, który zawiesił działalność, powinien nadal posługiwać się swoim NIP.

Krajowa Ewidencja Podatników to system, do którego dane źródłowe zaczerpnięte z lokalnych baz przekazywały urzędy skarbowe. Stanowił on więc niejako sumę, powielenie systemów lokalnych.

Centralny Rejestr Podmiotów Krajowej Ewidencji Podatników (CRP KEP ) będzie natomiast jednolitą, kompletną i zintegrowaną krajową ewidencją podatników. Dodatkowo będą tam gromadzone dane pochodzące z rejestru PESEL, informacje na temat obowiązków podatkowych, okresu zawieszenia działalności czy wyboru formy opodatkowania PIT przez przedsiębiorcę. Funkcjonowanie tego rejestru ma usprawnić rejestrację podmiotów i nadawanie numerów NIP oraz poprawić spójność całego systemu.

Zmiany zgłaszane do systemu PESEL będą automatycznie uwzględniane w CRP KEP. Zmiany pozostałych danych, np. adresu zamieszkania czy rachunku bankowego, będzie można dokonać w deklaracji podatkowej bądź na druku ZAP-3, znacznie uproszczonym wobec NIP-3. Podatnik prowadzący działalność będzie dokonywał identyfikacji i aktualizacji danych poprzez złożenie druku CEIDG. Wniosek taki można złożyć nawet przez Internet.

Wskazać tu można kwestię informowania urzędu o zmianie miejsca zamieszkania - co w kontekście ustawy o PIT może się wiązać ze zmianą rezydencji podatkowej. Skoro pod nowymi przepisami podatnik nie musi o niej poinformować w określonym przepisami terminie, może się to okazać furtką do unikania płacenia podatków od określonych dochodów, spowodować wątpliwości po stronie podatników co do właściwości urzędów, a po stronie organów skarbowych co do statusu rezydencji podatkowej podatnika.

Dotychczas, jeśli podatnik prawidłowo i terminowo informował urząd o zmianach swoich danych, urząd miał w miarę jasne informacje co do statusu podatkowego danej osoby w konkretnym czasie. Jeśli np. osoba stała się nierezydentem podatkowym w trakcie roku, informowała o tym urząd. Następnie gdy składała zeznanie roczne, jasne było, iż przez część roku podlegała opodatkowaniu w Polsce od światowych dochodów, a przez kolejną część tylko od dochodów z polskich źródeł. Teraz, gdy urząd będzie tylko informowany o zmianie adresu miejsca zamieszkania w deklaracji podatkowej, już takiej jasności nie będzie.

Może to spowodować dalsze wątpliwości np. przy weryfikacji prawa do rozliczenia wspólnego małżonków czy wystawianiu podatnikom certyfikatów rezydencji podatkowej. Również pracodawca takiej osoby może nie mieć rzetelnej informacji dostarczonej na czas pozwalającej mu zachować się zgodnie z przepisami (np. nie stosować zwolnienia podatkowego równowartości diet za dni pobytu za granicą w ramach oddelegowania, które dotyczy tylko rezydentów podatkowych czy odpowiednio wykazać dochód podatnika do opodatkowania w Polsce i zwolniony na podstawie umów o unikaniu podwójnego opodatkowania, wystawiając PIT-11).

Przedstawiciele MF informują, iż w pierwszym okresie funkcjonowania zmian organy skarbowe będą podchodzić liberalnie do przyzwyczajeń podatników związanych z posługiwaniem się NIP. Mimo że głównym numerem ewidencji podatkowej będzie PESEL, podatnik, który powoła się na swój NIP, nie powinien być ukarany czy odprawiony z kwitkiem. W dalszym ciągu bowiem nieaktywne numery NIP będą funkcjonowały w wewnętrznym systemie administracyjnym.

W związku z tym, iż zmiany w zasadach ewidencji podatników i płatników dotyczą wielu praktycznych kwestii, nie można ostatecznie przewidzieć ich wpływu na stosowane przez organy skarbowe procedury. Należy mieć jednak nadzieję, że wszelkie zmiany dotyczące praktyk organów skarbowych osiągną zamierzony finalny efekt w postaci ułatwienia życia płatnikom i podatnikom.

@RY1@i02/2011/191/i02.2011.191.086.012f06.801.jpg@RY2@

Eliza Skotnicka, menedżer w Ernst & Young

Rozmawiała Ewa Ciechanowska