Jak prawidłowo rozliczyć darowiznę dla szkół niepublicznych

Możliwość odliczenia od dochodu wartości darowizny przekazanej dla szkoły czy placówki oświatowej uzależnione jest od statusu prawnego obdarowanej szkoły. Osoby prowadzące działalność gospodarczą będące osobami fizycznymi, jak i osobami prawnymi mogą zmniejszyć roczny dochód o wartość przekazanej darowizny na cele pożytku publicznego, ale tylko ściśle określonej grupie podmiotów. Odliczeniu podlegają darowizny przekazane na określone w przepisach o działalności pożytku publicznego i wolontariacie. Odliczenie obejmuje darowizny przeznaczone m.in. na cele związane z nauką, edukacją, oświatą, wychowaniem.

Zgodnie jednak ze stanowiskiem organów podatkowych rada rodziców jest jedynie społecznym organem szkoły lub przedszkola i nie można jej uznać za organizację pozarządową w rozumieniu przepisów o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie. Oznacza to, że darowizny przekazywane na rzecz rady rodziców w szkołach i przedszkolach publicznych i niepublicznych na realizowane przez te organy cele oświatowe nie podlegają odliczeniu od dochodu.

Jeżeli jednak podatnik przekaże darowiznę na rzecz innego podmiotu, to nie może takiej darowizny uznać za koszty uzyskania przychodów. Tym samym nie wpływa ona na obniżenie wysokości dochodu darczyńcy. Z kosztów podatkowych wyłączone są bowiem darowizny i ofiary wszelkiego rodzaju.

Status organizacyjno-prawny szkół określają przepisy o systemie oświaty. Zgodnie z tą ustawą szkoła (w tym przedszkole) i inne placówki oświatowo-wychowawcze mogą funkcjonować w formie placówki publicznej albo niepublicznej.

Chodzi również o szkolne schroniska młodzieżowe umożliwiające rozwijanie zainteresowań i uzdolnień oraz korzystanie z różnych form wypoczynku i organizacji czasu wolnego, młodzieżowe ośrodki wychowawcze, placówki zapewniające opiekę i wychowanie uczniom w okresie pobierania nauki poza miejscem stałego zamieszkania.

Przedszkola, szkoły i placówki publiczne zakładane i prowadzone przez ministrów i jednostki samorządu terytorialnego są jednostkami lub zakładami budżetowymi. Jednostki budżetowe i samorządowe zakłady budżetowe zgodnie z ustawą o finansach publicznych należą do sektora finansów publicznych.

Darowizna przekazana publicznym szkołom czy innym placówkom oświatowym nie korzysta jednak z prawa do odliczenia, mimo że realizowane przez te szkoły zadania są związane z edukacją czy oświatą i wychowaniem. O możliwości odliczenia nie decyduje bowiem tylko wykonywanie zadań publicznych w zakresie edukacji, oświaty i wychowania, ale przepisy o działalności pożytku publicznego.

Zadania w sferze zadań publicznych prowadzą organizacje pozarządowe. Zgodnie z ustawą o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie są nimi osoby prawne lub jednostki organizacyjne nieposiadające osobowości prawnej, którym odrębna ustawa przyznaje zdolność prawną, w tym fundacje i stowarzyszenia, które nie są jednostkami sektora finansów publicznych w rozumieniu ustawy o finansach publicznych, oraz nie działają w celu osiągnięcia zysku.

Działalność pożytku publicznego może być prowadzona także przez osoby prawne i jednostki organizacyjne działające na podstawie przepisów o stosunku państwa do Kościoła katolickiego w Polsce, o stosunku państwa do innych kościołów i związków wyznaniowych oraz o gwarancjach wolności sumienia i wyznania, jeżeli ich cele statutowe obejmują prowadzenie działalności pożytku publicznego.

Odbiorcami darowizn nie muszą być jednostki posiadające status organizacji pożytku publicznego. Mogą być nimi zatem np. organizacje pozarządowe (tj. osoby prawne i jednostki organizacyjne nieposiadające osobowości prawnej, nienależące do sektora finansów publicznych i niedziałające w celu osiągnięcia zysku) oraz stowarzyszenia jednostek samorządu terytorialnego. Dom dziecka, będący placówką opiekuńczo-wychowawczą, może być prowadzony przez powiat, gminę lub samorząd województwa (podmioty publiczne), - organizacje społeczne, Kościół katolicki, inne kościoły, związki wyznaniowe, fundacje, stowarzyszenia pracodawców oraz osoby fizyczne i prawne (podmioty niepubliczne).

Jeżeli dom dziecka jest prowadzony przez jednostkę samorządową, np. powiat, to nie może być on uznany za organizację pozarządową pożytku publicznego, a darowizna nie podlega odliczeniu.

Zadanie te mogą wykonywać również stowarzyszenia jednostek samorządu terytorialnego oraz spółki akcyjne i spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, które nie działają w celu osiągnięcia zysku oraz przeznaczają całość dochodu na realizację celów statutowych oraz nie przeznaczają zysku do podziału między swoich członków, udziałowców, akcjonariuszy i pracowników.

Oznacza to, że jeśli szkoła publiczna prowadzona jest przez jednostkę samorządu (sektor finansów publicznych), to nie może być uznana za organizację pozarządową pożytku publicznego i tym samym darowizna dla takiej szkoły nie podlega odliczeniu od dochodu. Ponadto szkoła, która otrzymałaby taką darowiznę, ma obowiązek rozliczyć się z nią z organem stanowiącym.

Jeśli przedsiębiorca przekaże szkole darowiznę pieniężną, to rozlicza od tego podatek od towarów i usług. W rozumieniu przepisów ustawy o VAT nie jest to dostawa towaru. W przypadku jednak, gdy przedmiotem darowizny jest towar opodatkowany VAT, za kwotę darowizny uważa się wartość towaru wraz z podatkiem.

Dostawą towarów, o której mowa w ustawie o podatku od towarów i usług, jest również przekazanie nieodpłatnie przez podatnika towarów należących do jego przedsiębiorstwa, w szczególności darowizny - jeżeli podatnikowi przysługiwało prawo do obniżenia kwoty podatku należnego o kwotę podatku naliczonego od tych czynności, w całości lub w części.

Zwrócić trzeba uwagę, że zwolnione od podatku jest przekazanie towarów bez wynagrodzenia, w szczególności darowizny (dostawa towarów), przez producenta, której przedmiotem są produkty spożywcze, jeżeli są one przekazywane na rzecz organizacji pożytku publicznego w rozumieniu ustawy o działalności pożytku publicznego, i o wolontariacie, z przeznaczeniem na cele działalności charytatywnej prowadzonej przez te organizacje.

Z zakresu przedmiotów darowizny wyłączone są napoje alkoholowe o zawartości alkoholu powyżej 1,2 proc. oraz napojów alkoholowych będących mieszaniną piwa i napojów bezalkoholowych, w których zawartość alkoholu przekracza 0,5 proc.

Istotne jest to, że darowizna artykułów spożywczych określonych w przepisach ustawy o VAT stanowi wyjątek od zasady niezaliczania darowizn do kosztów uzyskania przychodu. Nie tylko producent żywności, ale każdy podatnik ma prawo zaliczyć do kosztów cenę nabycia tych produktów lub ich koszt wytworzenia, pod warunkiem że obdarowany jest organizacją pożytku publicznego, która wykorzysta towary wyłącznie na cele działalności charytatywnej przez siebie prowadzonej.

W przypadku natomiast darowizny na rzecz szkół, przedszkoli publicznych i niepublicznych, szkół wyższych i placówek opiekuńczo-wychowawczych sprzętu komputerowego, takiego jak jednostki centralne, serwery, monitory, zestawy komputerów stacjonarnych, drukarek, skanerów, darowizna taka jest objęte stawką 0 proc. Warunkiem jest, aby placówka oświatowa złożyła sprzedawcy stosowne zamówienie potwierdzone przez organ nadzorujący daną placówkę oświatową. Firma ma obowiązek przekazania do właściwego urzędu skarbowego kopii zamówienia otrzymanego od placówki oświatowej. Dostawa ta również podlega dokumentowaniu fakturą VAT, z tym że sprzedawca zachowuje prawo do odliczenia podatku naliczonego.

Przedsiębiorcy dokonujący darowizny na rzecz szkół powinni jednak pamiętać o odpowiednim udokumentowaniu takiej darowizny.

Jeśli są to darowizny pieniężne, to dokumentem jest dowód wpłaty środków pieniężnych na rachunek bankowy obdarowanego. Jeśli będzie to darowizna rzeczowa (np. meble, sprzęt komputerowy, oprogramowanie, artykuły spożywcze), to przekazanie takiej darowizny powinno być potwierdzone umową darowizny lub innym dokumentem, w którym uwidocznione będą dane darczyńcy i obdarowanego. Taka darowizna powinna być też udokumentowana oświadczeniem obdarowanego o jej przyjęciu.

Darowizna ma charakter nieodpłatny, a darczyńca nie otrzymuje od obdarowanego żadnego świadczenia wzajemnego. Osoba prawna może obniżyć dochód będący podstawą opodatkowania o wartość przekazanych darowizn do 10 proc., a osoba fizyczna do 6 proc. dochodu

Przemysław Molik

przemyslaw.molik@infor.pl

Art. 888 - 902 ustawy z 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny (Dz.U. nr 16, poz. 93 z późn. zm.).

Art. 23 ust. 11, art. 26 ust. 1 pkt 9 ustawy z 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (t.j. Dz.U. z 2010 r. nr 51, poz. 307 z późn. zm.).

Art. 16 ust. 1 pkt 14, art. 18 ust. 1 ustawy z 15 lutego 1992 r. o podatku dochodowym od osób prawnych (t.j. Dz.U. z 2011 r. nr 74, poz. 397 z późn. zm.).

Art. 7, art. 43 ust. 1 pkt 13, 16, art. 83 ust. 1 pkt 26 ustawy z 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług (t.j. Dz.U. z 2011 r. nr 177, poz. 1054 z późn. zm.).

Art. 3, art. 5, art. 50 - 53, art. 79 ustawy z 7 września 1991 r. o systemie oświaty (t.j. Dz.U. z 2004 r. nr 256, poz. 2572 z późn. zm.).

Art. 3, art. 4 ustawy z 24 kwietnia 2003 r. o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie (t.j. Dz.U. z 2010 r. nr 234, poz. 1536 z późn. zm.).