Jakie skutki podatkowe wiążą się z wydatkami na kształcenie

Aby utrzymać się na rynku lub osiągać coraz wyższą pozycję zawodową, należy dbać o podnoszenie swojej wiedzy i doskonalenie umiejętności. Wydatki na kursy, szkolenia, studia mogą wpłynąć na nasze rozliczenia podatkowe. Możliwość taką mają przede wszystkim przedsiębiorcy. Oni po spełnieniu warunków ustawowych pewne wydatki na dokształcanie uwzględnią w kosztach podatkowych. W efekcie obniżą swoje zobowiązanie podatkowe do zapłaty.

W wielu firmach pracodawcy w ramach nagrody proponują kursy lub szkolenia dla swoich pracowników. Szef opłaca szkolenie podwładnego. Pojawia się więc pytanie, czy takie dofinansowanie nie zwiększy przychodów pracownika ze stosunku pracy.

Zgodnie z art. 21 ust. 1 pkt 90 ustawy o PIT zwalnia się od podatku dochodowego wartość świadczeń przyznanych zgodnie z odrębnymi przepisami przez pracodawcę na podnoszenie kwalifikacji zawodowych, z wyjątkiem wynagrodzeń otrzymywanych za czas zwolnienia z całości lub części dnia pracy oraz za czas urlopu szkoleniowego.

Nowe regulacje zawarte w art. 103¹ - 103⁶ kodeksu pracy różnicują zakres świadczeń przysługujących pracownikom w zależności od tego, czy pracownik podnosi kwalifikacje zawodowe z inicjatywy pracodawcy albo za jego zgodą, czy zdobywa lub uzupełnia wiedzę i umiejętności z własnej inicjatywy.

Pracownikowi, który podnosi kwalifikacje zawodowe z inicjatywy pracodawcy albo za jego zgodą, przysługuje urlop szkoleniowy i zwolnienie z całości lub z części dnia pracy z zachowaniem prawa do wynagrodzenia, które nie korzysta ze zwolnienia. Ponadto pracodawca może mu przyznać dodatkowe świadczenia, w szczególności pokryć opłaty za kształcenie, przejazd, podręczniki i zakwaterowanie, które w takich okolicznościach korzystają ze zwolnienia z podatku dochodowego na podstawie art. 21 ust. 1 pkt 90 ustawy o PIT.

Z kolei pracownikowi, który zdobywa lub uzupełnia wiedzę i umiejętności z własnej inicjatywy, może być przyznane jedynie zwolnienie z całości lub części dnia pracy bez zachowania prawa do wynagrodzenia i urlop bezpłatny - w wymiarze ustalonym w porozumieniu zawieranym między pracodawcą i pracownikiem.

Natomiast ewentualne dodatkowe świadczenia pracodawcy polegające np. na opłaceniu kosztów kształcenia pracownikowi, który zdobywa lub uzupełnia wiedzę i umiejętności z własnej inicjatywy, nie są objęte zwolnieniem z podatku określonym w art. 21 ust. 1 pkt 90 ustawy o PIT, a w rezultacie stanowią przychód tej osoby ze stosunku pracy podlegający opodatkowaniu podatkiem dochodowym.

Inną forma szkoleń, która często występuje w praktyce, jest finansowanie kursów dla klientów danej firmy, np. z używania nowego produktu. W takim przypadku przedsiębiorcy często zastanawiają się, czy poniesione na ten cel wydatki mogą uwzględnić w kosztach uzyskania przychodów.

Trzeba przypomnieć, że kosztami uzyskania przychodów są koszty poniesione w celu osiągnięcia przychodów lub zachowania albo zabezpieczenia źródła przychodów, z wyjątkiem kosztów wymienionych w art. 16 ust. 1 ustawy o CIT (art. 23 ust. 1 ustawy o PIT).

Dany podmiot gospodarczy ma możliwość zaliczenia do kosztów uzyskania przychodów poniesionych wydatków po wyłączeniu tych, których możliwość odliczenia jest wprost ograniczona w ustawie - zarówno bezpośrednio, jak i pośrednio związanych z uzyskiwanymi przychodami - pod warunkiem że ich poniesienie ma związek z prowadzoną działalnością gospodarczą, może mieć wpływ na wielkość osiągniętego przychodu lub wiąże się z zachowaniem albo zabezpieczeniem źródła przychodów.

Obowiązkiem podatnika, jako odnoszącego korzyść z faktu zaliczenia określonych wydatków w poczet kosztów uzyskania przychodów, jest wykazanie związku pomiędzy poniesieniem kosztu a uzyskaniem przychodu.

Do kategorii wydatków mających na celu osiągnięcie przychodów zalicza się m.in. koszty promocji, reklamy i marketingu. Są to szeroko rozumiane działania podmiotu gospodarczego, mające na celu kształtowanie popytu na dane towary, usługi lub markę przez zachęcenie jak największej liczby potencjalnych klientów do nabywania towarów i usług tego podmiotu gospodarczego. Mogą być one realizowane za pomocą rozmaitych środków wyrazu oraz przy użyciu zróżnicowanych środków przekazu, w tym przez prezentowanie towaru lub usługi, ich cech jakościowych, użytkowych lub konsumpcyjnych, zalet technicznych, estetycznych lub zdrowotnych, rozwiązań nowoczesnych czy modnych, a także przez rozpowszechnianie logo firmy. Można wobec tego wyróżnić promocję, reklamę towaru, usługi, a także promocję, reklamę firmy (przedsiębiorstwa). Natomiast nie uważa się za koszty wydatków reprezentacji, w szczególności poniesionych na usługi gastronomiczne, zakup żywności oraz napojów, w tym alkoholowych.

Reprezentacja to przede wszystkim działania polegające na kontaktach oficjalnych i handlowych z innymi podmiotami gospodarczymi, związane w szczególności z utrzymywaniem delegacji lub kontrahentów, uczestnictwem w przyjęciach związanych z pobytem tych podmiotów.

Zatem jeśli wydatki na szkolenia dla klientów są ponoszone przez firmy w celu rozpowszechniania informacji o oferowanych produktach i dostępnej technologii, co w konsekwencji wpływa na zwiększenie popytu na oferowane usługi, i nie mają charakteru wydatków reprezentacyjnych, mogą zostać zaliczone do kosztów uzyskania przychodów.

Na koniec zostały nam jeszcze obowiązki w zakresie VAT. Pewne zmiany w rozliczeniach tego podatku przy usługach edukacyjnych zaszły w 2011 roku.

Od 1 stycznia 2011 r. weszła w życie ustawa z 29 października 2010 r. o zmianie ustawy o podatku od towarów i usług. Przepisy nowelizacji uchyliły załącznik nr 4 do ustawy o VAT, zawierający wykaz usług zwolnionych z podatku, który w pozycji 7 wymieniał jako zwolnione usługi w zakresie edukacji (ex 80) i przeniósł uregulowania dotyczące tej tematyki do ustawy. Zasadnicze znaczenie ma w tym przypadku dodanie do art. 43 ust. 1 ustawy o VATpunktów 26 - 29, regulujących zwolnienia od podatku działalności edukacyjnej.

Prowadzone kursy i szkolenia specjalizacyjne dla pielęgniarek i położnych spełniają definicję usług kształcenia zawodowego, o których mowa w art. 43 ust. 1 pkt 29 znowelizowanej ustawy o podatku od towarów i usług. Dla wykonywania zawodu pielęgniarki i położnej wymagane jest posiadanie odpowiednich kwalifikacji, potwierdzonych odpowiednimi dokumentami. Ponadto pielęgniarka i położna mają obowiązek ciągłego aktualizowania swojej wiedzy i umiejętności zawodowych oraz prawo do doskonalenia zawodowego.

Zasady organizowania i przeprowadzania kursów i szkoleń m.in. dla pielęgniarek zostały uregulowane w rozporządzeniach ministra zdrowia. Oznacza to, że spełniona jest też druga przesłanka umożliwiająca korzystanie ze zwolnienia z VAT, tzn. kursy i szkolenia specjalizacyjne prowadzone są w formach i na zasadach przewidzianych w odrębnych przepisach. W związku z tym szkolenia i kursy dla pielęgniarek i położnych są zwolnione z VAT.

Ponadto, przy określaniu zakresu zwolnień, które dotychczas były ujęte w załączniku nr 4 do ustawy, odstąpiono od ich identyfikacji za pomocą klasyfikacji statystycznych, określając ich zakres z wykorzystaniem treści zapisów prawa unijnego i krajowego oraz orzecznictwa sądów.

Dla oceny tego, czy usługi szkoleń są zwolnione z VAT, konieczne jest stwierdzenie:

● czy są to usługi kształcenia zawodowego lub przekwalifikowania zawodowego oraz

● czy są prowadzone w formach i na zasadach przewidzianych w odrębnych przepisach lub

● czy są świadczone przez podmioty, które uzyskały akredytację w rozumieniu przepisów o systemie oświaty, lub

● czy są finansowane w całości lub w części ze środków publicznych.

Świadczone przez spółkę usługi szkolenia w zakresie uzyskania licencji pilota samolotowego turystycznego nie można uznać za szkolenia zawodowe, bowiem posiadacze tych licencji nie są uprawnieni do wykonywania lotów za wynagrodzeniem, co wyklucza zarobkowe wykorzystanie posiadanej licencji. Z kolei świadczenie usługi polegającej na możliwości dolatywania godzin do licencji zawodowej nie ma w ogóle charakteru usługi szkoleniowej. Świadczenie wskazanych usług jako niespełniających definicji usług kształcenia zawodowego, o których mowa w art. 43 ust. 1 pkt 29 ustawy o VAT, nie może korzystać ze zwolnienia od opodatkowania. Również inne przepisy ustawy o podatku od towarów i usług oraz wydanych na jej podstawie aktów wykonawczych nie przewidują zastosowania zwolnienia z opodatkowania lub stawki preferencyjnej dla opisanych usług.

Ich świadczenie zatem od 1 stycznia 2011 r. podlega opodatkowaniu podstawową, 23-proc. stawką podatku od towarów i usług.

Dla zastosowania zwolnienia z VAT istotne jest więc uznanie danej usługi za usługę kształcenia zawodowego lub przekwalifikowania, a następnie spełnienie dodatkowych warunków wynikających z niniejszego przepisu, tj. prowadzenie danego szkolenia w formie i na zasadach przewidzianych w odrębnych przepisach.

W celu skorzystania ze zwolnienia szkolenia muszą być prowadzone w formie i na zasadach przewidzianych w odrębnych przepisach.

Według dyrektora Izby Skarbowej w Warszawie (interpretacja nr IPPP1-443-1314/10-4/EK) od 1 stycznia 2011 r. usługi szkoleniowe prowadzone przez podatnika w zakresie szkoleń nauki prawa jazdy kategorii B, B1, C, C1, D, D1, T, B+E, C+E, D+E, C1+E, D1+E, szkoleń wstępnych i okresowych dla kierowców zawodowych, szkolenia ADR, szkolenia instruktorów nauki jazdy podlegają zwolnieniu z VAT na mocy art. 43 ust. 1 pkt 29a ustawy o VAT. Natomiast szkolenia w zakresie nauki prawa jazdy kategorii A, A1 opodatkowane są podstawową stawką podatku, tj. 23-proc.

Osoby fizyczne nieprowadzące działalności gospodarczej, które opłacają naukę, kupują podręczniki, nie uwzględnią tych wydatków w rozliczeniach z fiskusem

Ewa Konderak

gp@infor.pl

Ustawa z 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (t.j. Dz.U. z 2010 r. nr 51, poz. 307 z późn. zm.).

Ustawa z 15 lutego 1992 r. o podatku dochodowym od osób prawnych (t.j. Dz.U. z 2011 r. nr 74, poz. 397 z późn. zm.).

Ustawa z 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług (Dz.U. nr 54, poz. 535 z późn. zm.).