Rzecznik: Podatki do zasadniczej zmiany

Wierni niektórych wyznań nie mogą korzystać z ulgi podatkowej na kościelną działalność charytatywno-opiekuńczą. Dotyczy to gmin wyznaniowych żydowskich, Wschodniego Kościoła Staroobrzędowego, Muzułmańskiego Związku Religijnego czy Karaimskiego Związku Religijnego. Rzecznik wskazał konieczność zmiany w przepisach.

Resort finansów poinformował, że zmiana przepisów umożliwiająca skorzystanie z ulgi podatkowej na kościelną działalność charytatywno-opiekuńczą przez wiernych wszystkich wyznań wymaga przede wszystkim dokonania zmian w ustawach o stosunku państwa do poszczególnych kościołów. To natomiast pozostaje w gestii Rady Ministrów i przedstawicieli kościołów. Zmiany w przepisach ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych mogą być jedynie ich konsekwencją.

Rzecznik zwrócił uwagę na problem podwójnego opodatkowania odziedziczonych lub otrzymanych w darowiźnie papierów wartościowych czy udziałów w spółkach kapitałowych: w niektórych przypadkach nie korzystają one ze zwolnienia z podatku od spadków i darowizn, a dodatkowo należy zapłacić podatek dochodowy przy ich sprzedaży.

Rzecznik zwrócił się do ministra finansów o rozważenie wystąpienia z inicjatywą ustawodawczą zmiany tych przepisów.

Minister finansów oświadczył, że 8 marca 2013 r. do laski marszałkowskiej wpłynął poselski projekt zmian w ustawie o PIT. Zakłada on, że do celów ustalania przez spadkobierców dochodu z odpłatnego zbycia odziedziczonych przez nich np. udziałów albo wkładów w spółdzielni, udziałów (akcji) w spółkach mających osobowość prawną oraz innych papierów wartościowych - kosztami uzyskania przychodów będą wydatki poniesione przez spadkodawcę w celu ich objęcia lub nabycia.

Wprowadza on również zwolnienie z opodatkowania dochodów uzyskanych z ich zbycia, jeżeli zostały one otrzymane w drodze darowizny - w części odpowiadającej kwocie zapłaconego podatku od spadków i darowizn.

(3 kwietnia projekt został skierowany do konsultacji społecznych - przyp. red.).

Rzecznik powtórnie wskazał na problem z ogłaszaniem umów o unikaniu podwójnego opodatkowania. Chodzi o to, że są one publikowane w Dzienniku Ustaw w trakcie roku podatkowego, w którym przepisy już się stosuje, lub przewidują bardzo krótkie vacatio legis.

Dlatego poprosił ministra o wyjaśnienie przyczyn oraz o informacje o działaniach, jakie zamierza podjąć, by wyeliminować te problemy.

MF: Regułą przyjętą przy umowach o unikaniu podwójnego opodatkowania jest to, że wchodzą one w życie po notyfikowaniu przez każdą ze stron informacji o spełnieniu wymogów przewidzianych w ich prawie wewnętrznym. Ministerstwo Finansów proponuje partnerom traktatowym wprowadzenie stosownej klauzuli vacatio legis. Jednak, mając na uwadze to, że może to przesunąć wejście w życie danej umowy o rok oraz to, że zapisy porozumień są co do zasady korzystne dla podatników, zdarza się, iż partnerzy nie godzą się na takie rozwiązanie.

RPO zarzucił organom podatkowym, że niewłaściwie rozumieją pojęcie "nabycie". Chodzi o to, że podatku nie trzeba odprowadzać, jeżeli sprzedaż lokalu nastąpiła po upływie pięciu lat od końca roku, w którym doszło do jego nabycia. Gdy mąż lub żona umiera, fiskus liczy ten okres - w stosunku do części nieruchomości nabytej w drodze dziedziczenia - od momentu śmierci małżonka. Zdaniem RPO powinien natomiast liczyć od daty zakupu mieszkania. Rzecznik powołał się na wyrok NSA (sygn. akt II FSK 1101/10). Podkreślił, że w czasie trwania małżeństwa nieruchomość jest własnością wspólną (bezudziałową).

MF popiera stanowisko organów. Po śmierci małżonka majątek objęty wspólnością ustawową przekształca się we wspólność w częściach ułamkowych (po połowie). Ponadto zwolnienie z podatku możliwe jest, nawet jeżeli nie minęło pięć lat od nabycia części nieruchomości po zmarłym. Przykładowo jeżeli nabycie nastąpiło po 1 stycznia 2009 r., można uniknąć PIT, gdy przychód ze sprzedaży w ciągu dwóch lat (od końca roku, w którym doszło do zbycia) przeznaczy się na własne cele mieszkaniowe, np. zakup nowego domu.

Ponadto w trudnych sytuacjach życiowych naczelnik urzędu skarbowego na wniosek podatnika (kierując się jego ważnym interesem) może np. rozłożyć zobowiązanie podatkowe na raty, a nawet je umorzyć.

Wydawane przez ministra finansów interpretacje indywidualne nie zawierają jednoznacznego stanowiska co do obowiązków podatników. Jako przykład RPO podał interpretacje dotyczące akcyzy i klasyfikacji samochodów sprowadzonych do Polski, które przez niemieckie urzędy zostały uznane za ciężarowe. Polskie organy podatkowe nie wypowiedziały się o prawidłowości tej klasyfikacji. Tak było np. w interpretacji wydanej przez dyrektora Izby Skarbowej w Katowicach z 17 grudnia 2009 r. (nr IBPP3/443-753/09/LW) czy dyrektora IS w Bydgoszczy z 22 kwietnia 2010 r. (nr ITPP3/443-12/10/ZG).

Grzegorz Symotiuk, doradca podatkowy, Grant Thornton

Niestety, minister finansów coraz częściej ucieka od odpowiedzi na zadawane pytania, w szczególności w sytuacji, gdy kwestie wymagające rozstrzygnięcia dotyczą innych dziedzin prawa, ale mają istotny wpływ na rozliczenia podatkowe. Jest to działanie, które nie zasługuje na aprobatę. Skoro wpływ na rozliczenia podatkowe, co wynika z ustaw podatkowych, mają uregulowania z innych dziedzin prawa, to minister musi, dokonując wykładni, odnieść się również do tych kwestii. Znamienne jest bowiem, że organ podatkowy, prowadząc już postępowania kontrolne, nagle zna się na tym, na czym wcześniej nie znał się organ wydający interpretację. Takie postępowanie jest więc nieuczciwe wobec podatników. Wydaje się, że rozwiązaniem byłoby radykalne uproszczenie systemu podatkowego

RPO wystąpił o rozważenie zwolnienia z podatku umorzonych przez bank należności z tytułu kredytu lub odsetek. Według organów podatkowych i sądów administracyjnych, w takiej sytuacji powstaje przychód w postaci nieodpłatnego świadczenia.

Alexandra Ostrowska, starszy konsultant w dziale prawno-podatkowym PwC

Wprowadzenie zwolnienia z opodatkowania umorzonych przez bank należności na pewno byłoby korzystne z punktu widzenia spo-

Tymczasem banki umarzają część rat w wyjątkowych, dobrze udokumentowanych sytuacjach - zwykle osobom w ciężkiej sytuacji życiowej. Jeżeli nie są one w stanie zapłacić zobowiązania, trudno im ponieść ciężar podatkowy z tytułu umorzenia.

łecznego z przyczyn podanych przez RPO. Z drugiej strony wprowadzenie odpowiednich przepisów może okazać się zadaniem trudnym, ponieważ należałoby dokładnie określić, kto i w jakiej sytuacji może korzystać ze zwolnienia. Automatyczne zwolnienie z opodatkowania każdego umorzenia należności wobec banku doprowadziłoby do sytuacji, że to banki decydowałyby o okolicznościach pozwalających na zwolnienie z opodatkowania.

Rzecznik wskazał konieczność sformułowania wspólnej - dla prawa o ruchu drogowym (Dz.U. z 2012 r. poz. 1137 z późn. zm.) i ustawy o podatku akcyzowym (t.j. Dz.U. z 2011 r. nr 108, poz. 626 z późn. zm.) - definicji samochodu osobowego. Wbrew przepisom organy rejestrujące samochody sprowadzane z UE często nie wymagają dokumentu potwierdzającego uiszczenie akcyzy albo brak obowiązku jego zapłaty lub zwolnienie z podatku. Może to utwierdzać obywateli w przekonaniu, że nie ma obowiązku zapłaty akcyzy.

Paweł Nocznicki, doradca podatkowy, menedżer Stone & Feather Tax Advisory

Stworzenie wspólnej definicji samochodu osobowego dla potrzeb rejestracji pojazdów i poboru akcyzy może być w praktyce trudne. Prawo o ruchu drogowym i ustawa o podatku akcyzowym kierują się nieco odmiennymi kryteriami i zasadami w ramach harmonizacji przepisów UE. Rozwiązaniem mógłby być rygorystycznie przestrzegany wymóg przedstawienia, przy rejestracji samochodów sprowadzanych z UE, zaświadczenia o zapłacie akcyzy lub braku takiego obowiązku - rozwiązanie rozpatrywane już zresztą przez resort finansów. Ponieważ jednak wydawanie takich zaświadczeń znacząco obciążyłoby organy celne, można się spodziewać, że MF i tym razem nie zdecyduje się na wprowadzenie w życie takiego pomysłu.

Brak w ustawie z 13 października 1995 r. o zasadach ewidencji i identyfikacji podatników i płatników (t.j. Dz.U. z 2012 r. poz. 1314 z późn. zm.) przepisu, który pozwalałby na wezwanie podatnika do uzupełnienia formularza NIP-2.

W konsekwencji organy podatkowe stosują niejednolite praktyki. Niektóre wzywają podatników do uzupełnienia braków, inne z kolei od razu inicjują postępowanie karne skarbowe.

Rzecznik zwrócił się więc do ministra finansów z prośbą o ocenę problemu i ewentualne zmiany legislacyjne.

Ewelina Nowakowska, doradca podatkowy, partner w HLB M2 Audyt

Odkrycie braku aktualizacji danych wymaganych przez formularz NIP-2 skutkuje najczęściej postępowaniem karnym skarbowym i mandatem - a więc sięgnięciem do kieszeni podatnika. Tymczasem niejednokrotnie kara dotyczy braku danych, które nie zagrażają interesowi Skarbu Państwa, jak np. numer rachunku bankowego czy fakt otworzenia magazynu w innym mieście, traktowanego przez urzędników jako nowe miejsce prowadzenia działalności, które powinno być zgłoszone w aktualizacji NIP-2. Dlatego przepisy powinny zostać zmienione w ten sposób, aby zobowiązywały urzędników do uprzedniego wezwania do aktualizacji. Dopóki takiej zmiany nie będzie można tylko mieć nadzieję, że urzędy zaczną traktować przedsiębiorców po partnersku i nieoficjalne przypomnienie o konieczności aktualizacji czy dopełnieniu innych nieistotnych formalności stanie się standardem.

RPO zwrócił się do ministra finansów o reformę systemu prawa podatkowego i jego radykalne uproszczenie. O jego skomplikowaniu świadczy konieczność wydawania interpretacji podatkowych (przy czym we wniosku o interpretację podatnik musi przedstawić własną ocenę prawną opisanego stanu faktycznego, co oznacza, że musi mieć wiedzę w tej dziedzinie lub musi skorzystać z pomocy ekspertów).

Prawo podatkowe powinno być na tyle jasne, aby podatnik mógł samodzielnie dokonać jego wykładni na potrzeby uiszczenia podatku (tym bardziej że jest zobowiązany sam go obliczyć).

Piotr Zając, doradca podatkowy w Mazars

Niejednoznaczność przepisów wynika z tego, że muszą one obejmować bardzo liczne i różnorodne stany faktyczne. Jednak próby doprecyzowywania i zawężania regulacji podatkowych doprowadzą do drastycznego wzrostu liczby regulacji - zjawiska zwanego przez doktrynę spiralą jurysdykcyjną. Z tego względu regulacje podatkowe (i nie tylko) muszą pozostawać na pewnym poziomie ogólności, który pozwoli je stosować w różnych okolicznościach. W mojej ocenie w znakomitej części problem nie leży po stronie treści regulacji, lecz sposobu ich stosowania przez polskie organy podatkowe, które bardzo często wykazują się brakiem konsekwencji i przewidywalności. Niestety tej sytuacji nie zmieni nawet gruntowna przebudowa systemu podatkowego. Niezbędna jest tutaj edukacja urzędników oraz usprawnienie systemu stosowania przepisów tak, by dostosować go do szybko zmieniających się realiów gospodarczych.