W poszukiwaniu właściwego dokumentu

Owszem, są one źródłem prawa, ale z pewnością nie informacji przydatnych na co dzień podatnikowi w wypełnianiu jego podstawowych obowiązków sprawozdawczych.

Każda ustawa upoważnia ministra finansów do wydania licznych rozporządzeń, w tym takich, w których ma on określić wzór stosownej deklaracji, informacji, zawiadomienia itd. Problem polega na tym, że ustawowe delegacje dla ministra są bardzo ogólne i absolutnie nie wynika z nich, w jakim konkretnie rozporządzeniu znajdziemy wymagane wzory formularzy. Nie mówiąc już o miejscu publikacji, czyli pozycji w Dzienniku Ustaw.

Parlament nie jest oczywiście od wskazywania w ustawie miejsca opublikowania przyszłych aktów wykonawczych. Ale dlaczego treści ustaw z odpowiednim linkiem do właściwego rozporządzenia i formularzy nie można znaleźć na stronie Ministerstwa Finansów? Pozostaje jedynie telefon do Krajowej Informacji Podatkowej (nr tel. komórkowego: 801 055 055, nr tel. stacjonarnego: (22 330 03 30). Pracownicy KIP chętnie informują, jaki formularz należy złożyć, jednak znalezienie aktualnego jego wzoru spoczywa już na barkach samego podatnika.

Podatnik zagląda więc na stronę Ministerstwa Finansów i już na głównej stronie znajduje dwa banery prowadzące do dwóch odrębnych serwisów. Oba kierują m.in. do formularzy podatkowych, ale wbrew pozorom decyzja, w który kliknąć, nie jest obojętna (o czym oczywiście niezorientowany podatnik nie wie).

Finanse.mf.gov.pl

Pierwszy link prowadzi do podstrony: finanse.mf.gov.pl. Już z samego opisu baneru wiemy, że klikając w niego, powinniśmy się dowiedzieć więcej na temat formularzy (w domyśle - podatkowych). Po kliknięciu widzimy podział na różne podatki, a przy każdym z nich link prowadzący do formularzy właściwych dla danej daniny, co więcej - w podziale na lata. Niestety, taki podział jest jedynie dla dwóch podatków: dochodowego od osób fizycznych (PIT) i dochodowego od osób prawnych (CIT).

Dla pozostałych danin go nie przewidziano. Po kliknięciu zatem w link prowadzący do formularzy VAT, widzimy naraz 80 (słownie: osiemdziesiąt!) pozycji. Oczywiście część z nich jest już nieaktualne, na co wskazują zamieszczone przy nich daty. Ale czy w takim razie nieaktualne są również: VAT-7, VAT-8, VAT-9M z dopiskiem "za sierpień", skoro mamy już październik i powinniśmy rozliczać się za wrzesień? Gdzie więc są formularze wrześniowe?

A co z tymi, przy których nie ma oznaczonej daty? Czy VAT-10 (który musi złożyć każdy, kto sprowadza nowy samochód z innego kraju UE) oraz VAT-11 (właściwy dla wewnątrzwspólnotowej dostawy nowego środka transportu) są dziś aktualne w wersji 5 (bo prawdopodobnie to właśnie oznacza tajemnicza cyferka przy każdym wzorze, choć objaśnienia nigdzie nie ma, można się tylko domyślać)?

A co, gdy takiej cyferki przy wzorze formularza w ogóle nie ma? Czy w takim razie na przykład ciągle aktualne są wzory formularzy związanych z rozpoczęciem i używaniem kasy rejestrującej?

Czy nadal obowiązują zamieszczone pod 40. pozycją i dalej wzory deklaracji: VAP-R i VAP-1 (powinni je składać podatnicy świadczący usługi międzynarodowego okazjonalnego przewozu osób)? Nie są one oznaczone żadną cyferką, podczas gdy składany przez tych samych podatników, tyle że przy zaprzestaniu lub zawieszeniu wykonywania usług międzynarodowego przewozu okazjonalnego - VAP-Z ma cyferkę 1. Mogłoby to oznaczać, że jest to pierwsza wersja tego formularza. Tylko gdzie znaleźć kolejne? I czy w ogóle są?

Podobny problem dotyczy innych podatków. Po kliknięciu w zakładkę "Inne podatki - Formularze" widzimy zestaw wzorów dla podatków: od spadków i darowizn, od czynności cywilnoprawnych, od gier, tonażowego, od wydobycia niektórych kopalin i  teoretycznie - podatku od niektórych instytucji finansowych. Teoretycznie, ponieważ żadnego wzoru formularza nie zamieszczono, mimo że jest: FIN-1. Wybrano natomiast inne rozwiązanie - wskazano datę rozporządzenia i miejsce jego publikacji, co poniekąd ułatwia odszukanie.

Zasadniczy problem ze wzorami zamieszczonymi w zakładce "Inne podatki - Formularze" jest taki, że przy żadnym nie widnieje data związana z 2016 r. Albo w ogóle jej nie ma (co mogłoby sugerować, że wzór jest wciąż aktualny), albo jest za lata ubiegłe. Najświeższe oznaczone datą wzory to te obowiązujące do 30 czerwca 2015 r.: PCC-3, czyli deklaracja w sprawie podatku od czynności cywilnoprawnych (wzór obowiązujący od 6 lutego 2013 r. do 30 czerwca 2015 r.) oraz SD-Z2 i SD-3 - oba dotyczące nabycia rzeczy lub praw majątkowych i zarazem oba w wersji obowiązującej od 23 października 2011 r. do 30 czerwca 2015 r. A co z nowszymi?

Portal Podatkowy

Można się jedynie domyślać, że więcej formularzy znajdziemy w serwisie Portal Podatkowy, do którego prowadzi drugi baner ze strony głównej: mf.gov.pl.

Już po kliknięciu widzimy wiele obiecujące powitanie, a zaraz pod nim informację, że "część ogólnodostępna umożliwia składanie deklaracji podatkowych drogą elektroniczną - częścią portalu jest system e-Deklaracje". Tam właśnie zajrzał znajomy, gdy zamierzał wysłać przez internet zgłoszenie o nabyciu własności rzeczy lub praw majątkowych dla celów podatku od spadków i darowizn (SD-Z2). Owszem, znalazł odpowiedni formularz, tyle że w wersji 5, już nieaktualnej, o czym dowiedział się dopiero z telefonicznej rozmowy z pracownikiem Krajowej Informacji Podatkowej. Pracownik KIP przyznał, że na stronie e-Deklaracje nie ma obowiązującej wersji 6 i poradził poszukać jej na prywatnych portalach. Znajomy tak zrobił.

Po kilku dniach okazało się, że wersja 6 była jednak również na stronie MF, z tym że w innej zakładce - "Formularze do druku". Znajomy nie mógł się tego domyślać, ponieważ taka nazwa zakładki sugeruje, że kryją się pod nią formularze w wersji papierowej, a on chciał złożyć SD-Z2 elektronicznie.

Obecnie wersję 6 można już znaleźć zarówno wśród formularzy do druku, jak i w e-Deklaracjach. Nie daje to jednak gwarancji, jak będzie z kolejną wersją - 7.

Urząd właściwy, czyli jaki

Cóż podatnikowi po podpowiedzi, że CIT-8, czyli najbardziej popularne zeznanie roczne osób prawnych o osiągniętym dochodzie (lub poniesionej stracie), należy złożyć do "urzędu skarbowego". Owszem, niżej jest objaśnienie, ale czy faktycznie cokolwiek ono objaśnia? Brzmi: "Ilekroć w zeznaniu jest mowa o urzędzie skarbowym, w tym urzędzie skarbowym, do którego adresowane jest zeznanie - oznacza to urząd skarbowy, przy pomocy którego właściwy dla podatnika naczelnik urzędu skarbowego wykonuje swoje zadania". Czy nie prościej byłoby napisać, że chodzi o urząd właściwy według siedziby podatnika albo urząd właściwy w sprawach opodatkowania osób zagranicznych?

Jeszcze większy problem mają podatnicy podatku od spadków i darowizn, bo ani wzory formularzy, ani sama ustawa o  podatku od spadków i darowizn nie wspominają słowem o tym, który urząd jest właściwy. Nie podaje tego również ordynacja podatkowa. Cóż obdarowanemu lub spadkobiercy po informacji, że ma złożyć SD-Z2 lub SD-3 do "urzędu skarbowego, przy pomocy którego naczelnik urzędu skarbowego właściwy w sprawie podatku od spadków i darowizn wykonuje swoje zadania".

W praktyce informacji należy szukać całkiem gdzie indziej - w rozporządzeniu ministra finansów z 22 sierpnia 2005 r. w sprawie właściwości organów podatkowych (Dz.U. z 2005 r. nr 165 poz. 1371 ze zm.). Zgodnie z nim co do zasady właściwy jest w tym wypadku urząd według ostatniego miejsca zamieszkania spadkodawcy, ale od tej zasady jest wiele wyjątków. Bez zajrzenia zatem do par. 7 tego rozporządzenia nie ma co zabierać się za wysyłkę formularzy podatkowych.

Nie wiedzieć dlaczego, niemal na wszystkich wzorach deklaracji związanych z podatkiem od towarów i usług jest napisane, gdzie należy złożyć deklarację (który urząd jest właściwy), a informacji tej zabrakło we wzorze podstawowej deklaracji VAT-7. Owszem, od zasad dotyczących właściwości istnieją pewne wyjątki (dla podatników nieposiadających w Polsce siedziby lub stałego miejsca prowadzenia działalności gospodarczej albo zidentyfikowanych na potrzeby procedury szczególnej dotyczącej usług telekomunikacyjnych, nadawczych i elektronicznych, dla których państwem członkowskim konsumpcji jest Polska). Jednak zdecydowana większość podatników to ci, którzy mają w Polsce siedzibę (osoby prawne) lub miejsce zamieszkania (osoby fizyczne). Czy nie można było poinformować we wzorze deklaracji VAT-7, że przy jej składaniu należy właśnie kierować się siedzibą lub miejscem zamieszkania? Tak, jak zrobiono to we wszystkich niemal pozostałych wzorach deklaracji. No może z wyjątkiem VAT-23 i VAT-21. Pierwszy składa się do naczelnika urzędu skarbowego "do którego adresowana jest informacja", drugi - do naczelnika urzędu skarbowego "do którego adresowane jest zawiadomienie". Niewiele z tych objaśnień wynika.

Tak samo jest z ZAP-3, czyli zgłoszeniem aktualizacyjnym osób fizycznych. Formularz ten służy do zgłoszenia: aktualnego adresu miejsca zamieszkania, danych kontaktowych oraz informacji dotyczących rachunku osobistego. W ten sposób o zmianie swoich danych mają powiadamiać fiskusa osoby nieprowadzące działalności gospodarczej i niebędące płatnikiem podatków ani składek na ZUS. Teoretycznie więc wszyscy, za których podatek i składki odprowadza zakład pracy, zleceniodawca itp. W sumie - niemała grupa osób, które na co dzień nie mają do czynienia z rozliczeniami podatkowymi. Gdzie zatem powinny złożyć to zgłoszenie? Do naczelnika urzędu skarbowego "do którego adresowane jest zgłoszenie".

Cóż podatnikowi podatku od spadków darowizn po informacji, że wypełniony formularz SD-Z2 lub SD-3 ma złożyć, do "urzędu skarbowego, przy pomocy którego naczelnik urzędu skarbowego właściwy w sprawie podatku od spadków i darowizn wykonuje swoje zadania"?

Wygląda to tak, jakby opracowujący wzory formularzy sami do końca nie byli pewni, gdzie należy je złożyć. A już z pewnością - nawet jeśli wiedzieli - nie zamierzali dzielić się z tą wiedzą z podatnikiem. Tymczasem wystarczyłoby - tak jak na wielu innych formularzach (np. PIT-28, PCC-3, PIT-CFC czy CIT-CFC) - odesłać do przepisów o właściwości urzędu, zawartych w ustawie regulującej zasady opodatkowania daną daninę.

TABELA. Podstawowe formularze podatkowe składane do urzędu skarbowego

Zeznania roczne: PIT-36 i  PIT-36L - składane przez przedsiębiorców PIT-37 - składane przez nieprzedsiębiorców PIT-38 - składane przez podatników uzyskujących przychody z kapitałów pieniężnych PIT-39 - składane przez podatników uzyskujących przychody ze zbycia nieruchomości i praw do nieruchomości	Do 30 kwietnia następnego roku podatkowego	Urząd właściwy dla miejsca zamieszkania podatnika w ostatnim dniu roku podatkowego	Elektronicznie lub na papierze
PIT-28	Do 31 stycznia następnego roku podatkowego	Urząd właściwy dla miejsca zamieszkania podatnika	Elektronicznie lub na papierze
PIT-16 Wniosek o zastosowanie opodatkowania w formie karty podatkowej	Do 20 stycznia roku podatkowego, od którego ma być zastosowane opodatkowanie w formie karty podatkowej, a w przypadku rozpoczęcia prowadzenia działalności w trakcie roku - przed jej rozpoczęciem	Urząd właściwy według miejsca położenia zorganizowanego zakładu wskazanego w zgłoszeniu do ewi- dencji działalności gospodarczej	Elektronicznie lub na papierze
PIT-4R Zbiorcza deklaracja roczna o pobranych zaliczkach na PIT od dochodów ze stosunku pracy, a także z działalności wykonywanej osobiście i z praw majątkowych	Do końca stycznia następnego roku podatkowego	Urząd właściwy według miejsca zamieszkania płatnika, a jeżeli nie jest on osobą fizyczną - według siedziby bądź - gdy nie ma siedziby - według miejsca prowadzenia działalności	Elektronicznie. Na papierze - wyłącznie przez podmiot będący płatnikiem dla nie więcej niż 5 podatników PIT i niekorzystający z pośrednictwa biura rachunkowego
PIT-8A Zbiorcza deklaracja roczna o zryczałtowanym podatku dochodowym	Do końca stycznia następnego roku podatkowego, a w przypadku zaprzestania działalności przez płatnika przed tym terminem - do dnia jej zaprzestania	Urząd właściwy według miejsca zamieszkania płatnika, a jeżeli nie jest on osobą fizyczną - według siedziby bądź - gdy nie ma siedziby - według miejsca prowadzenia działalności	Elektronicznie. Na papierze - wyłącznie przez podmiot będący płatnikiem dla nie więcej niż 5 podatników PIT i niekorzystający z pośrednictwa biura rachunkowego
IFT1-IR Informacja o wysokości przychodu (dochodu) uzyskanego przez osoby fizyczne niemające w Polsce miejsca zamieszkania	Jeżeli przez internet, to do końca lutego następnego roku podatkowego. Jeżeli w formie papierowej, to do końca stycznia następnego roku podatkowego	Urząd właściwy w sprawach opodatkowania osób zagranicznych	Elektronicznie. Na papierze - wyłącznie przez podmiot będący płatnikiem dla nie więcej niż 5 podatników PIT i niekorzystający z pośrednictwa biura rachunkowego
IFT3-3R Informacja o przychodach (dochodach) z odsetek wypłaconych lub postawionych do dyspozycji faktycznemu albo pośredniemu odbiorcy	Do końca miesiąca następującego po zakończeniu roku podatkowego albo w razie zaprzestania działalności przed tym terminem	Urząd właściwy w sprawach opodatkowania osób zagranicznych	Wyłącznie elektronicznie
PIT-CFC Zeznanie o wysokości osiągniętego dochodu z zagranicznej spółki kontrolowanej	Do końca pierwszego miesiąca następnego roku podatkowego	Urząd właściwy według miejsca zamieszkania podatnika w ostatnim dniu roku podatkowego, a w przypadku nierezydentów - urząd właściwy w sprawach opodatkowania osób zagranicznych	Wyłącznie elektronicznie
CIT-8 Zeznanie roczne o wysokości osiągniętego dochodu (poniesionej straty)	Do końca trzeciego miesiąca następnego roku podatkowym	Urząd właściwy według siedziby podatnika	Elektronicznie. Na papierze - wyłącznie przez podmiot będący płatnikiem dla nie więcej niż 5 podatników PIT i niekorzystający z pośrednictwa biura rachunkowego
CIT-6R Deklaracja o wysokości pobranego przez płatnika zryczałtowanego CIT od dochodów osób prawnych mających siedzibę lub zarząd w Polsce (tj. od dywidend i innych przychodów z  tytułu udziału w zyskach osób prawnych)	Do końca pierwszego miesiąca następnego roku podatkowego	Urząd właściwy według siedziby podatnika	Elektronicznie lub na papierze
CIT-10Z Deklaracja o wysokości pobranego przez płatnika zryczałtowanego CIT od zagranicznych osób prawnych (tj. od dywidend i innych przychodów z tytułu udziału w zyskach osób prawnych, od odsetek, praw autorskich, należności licencyjnych)	Do końca pierwszego miesiąca następnego roku podatkowego	Urząd właściwy w sprawach opodatkowania osób zagranicznych	Elektronicznie lub na papierze
IFT2-2R Informacja o wysokości przychodu (dochodu) uzyskanego przez podatników CIT niemających w Polsce siedziby lub zarządu	Do końca trzeciego miesiąca roku następnego roku podatkowego albo - w razie zaprzestania działalności - przed upływem tego terminu do dnia zaprzestania działalności	Urząd właściwy ds. opodatkowania osób zagranicznych	Elektronicznie. Na papierze - wyłącznie przez podmiot będący płatnikiem dla nie więcej niż 5 podatników PIT i  niekorzystający z pośrednictwa biura rachunkowego
CIT-CFC Zeznanie o wysokości osiągniętego dochodu z zagranicznej spółki kontrolowanej	Do końca dziewiątego miesiąca następnego roku podatkowego	Urząd właściwy według siedziby podatnika	Wyłącznie elektronicznie
SD-Z2 Zgłoszenie o nabyciu rzeczy lub praw majątkowych, zgłaszane przez małżonka, zstępnych, wstępnych, rodzeństwo, pasierba, ojczyma, macochę - w celu skorzystanie ze zwolnienia z podatku	W ciągu 6 miesięcy od dnia powstania obowiązku podatkowego, a w przypadku nabycia spadku - 6 miesięcy od dnia uprawomocnienia się orzeczenia sądu stwierdzającego nabycie spadku, zarejestrowania aktu poświadczenia dziedziczenia lub wydania europejskiego poświadczenia spadkowego	Co do zasady urząd właściwy według ostatniego miejsca zamieszkania spadkodawcy, ale od tej zasady jest wiele wyjątków - patrz. par. 7 rozporządzenia ministra finansów z 22 sierpnia 2005 r. w sprawie właściwości organów podatkowych (Dz.U. nr 165, poz. 1371 ze zm.)	Elektronicznie lub na papierze
SD-3 Zeznanie o nabyciu rzeczy lub praw majątkowych	W ciągu miesiąca od dnia powstania obowiązku podatkowego	Co do zasady urząd właściwy według ostatniego miejsca zamieszkania spadkodawcy, ale od tej zasady jest wiele wyjątków - patrz. par. 7 rozporządzenia ministra finansów z 22 sierpnia 2005 r. w sprawie właściwości organów podatkowych (Dz.U. nr 165, poz. 1371 ze zm.)	Elektronicznie lub na papierze
PCC-3 Deklaracja w sprawie podatku od czynności cywilnoprawnych	14 dni od powstania obowiązku podatkowego	Urząd właściwy według art. 12 i  13 ustawy o PCC	Elektronicznie lub na papierze
VAT-7 Deklaracja dla podatku od towarów i usług	Do 25. dnia następnego miesiąca	Urząd właściwy ze względu na adres zamieszkania podatnika, a u osób innych niż fizyczne - właściwy ze względu na adres siedziby firmy	Elektronicznie lub na papierze
VAT 7-K Deklaracja kwartalna składana przez małych podatników	Do 25. dnia miesiąca następującego po każdym kolejnym kwartale	Urząd właściwy ze względu na adres zamieszkania podatnika, a u osób innych niż fizyczne - właściwy ze względu na adres siedziby firmy	Elektronicznie lub na papierze
VAT-7D Deklaracja kwartalna składana przez podatników innych niż mali	Do 25. dnia miesiąca następującego po każdym kolejnym kwartale	Urząd właściwy ze względu na adres zamieszkania podatnika, a u osób innych niż fizyczne - właściwy ze względu na adres siedziby firmy	Elektronicznie lub na papierze
VAT-9M Deklaracja składana przez podatników niemających obowiązku składania deklaracji VAT-7, VAT-7K, VAT-7D lub VAT-8, dokonujących importu usług lub nabycia towarów oraz usług, dla których są podatnikami	Do 25. dnia następnego miesiąca	Urząd właściwy ze względu na adres zamieszkania podatnika, a u osób innych niż fizyczne - właściwy ze względu na adres siedziby firmy	Elektronicznie lub na papierze
VAT-10 Deklaracja składana wyłącznie od wewnątrz- wspólnotowego nabycia nowych środków transportu	W terminie 14 dni od powstania obowiązku podatkowego z tego tytułu	Urząd właściwy ze względu na adres zamieszkania podatnika, a u osób innych niż fizyczne - właściwy ze względu na adres siedziby firmy	Elektronicznie lub na papierze
VAT-11 Deklaracja składana wyłącznie przez podmioty niebędące podatnikami VAT, od dostawy nowych środków transportu	Do ostatniego dnia miesiąca następującego po miesiącu, w którym powstał obowiązek podatkowy	Urząd właściwy ze względu na adres zamieszkania podatnika, a u osób innych niż fizyczne - właściwy ze względu na adres siedziby firmy	Elektronicznie lub na papierze
VAT-12 Skrócona deklaracja składana przez podatników świadczących usługi taksówkowe, którzy wybrali opodatkowanie w formie ryczałtu	Do 25. dnia następnego miesiąca	Urząd właściwy ze względu na adres zamieszkania podatnika, a  u osób innych niż fizyczne - właściwy ze względu na adres siedziby firmy	Elektronicznie lub na papierze
VAT-UE Informacja podsumowująca o dokonanych transakcjach wewnątrzwspólnotowych	W wersji papierowej - do 15. dnia miesiąca następującego po miesiącu, w którym powstał obowiązek podatkowy, a w niektórych wypadkach - do 15. dnia miesiąca następującego po kwartale, w którym powstał obowiązek podatkowy. W wersji elektronicznej - do 25. dnia miesiąca następującego po miesiącu/kwartale, w którym powstał obowiązek podatkowy	Urząd właściwy ze względu na adres zamieszkania podatnika, a u osób innych niż fizyczne - właściwy ze względu na adres siedziby firmy	Elektronicznie lub na papierze

Internet czy papier

Na razie zasadniczy problem, przed jakim staje niemal każdy podatnik i płatnik, to odpowiedź na pytanie, czy dany formularz można nadal jeszcze złożyć na papierze, czy obowiązkowo już tylko przez internet.

Fiskus niestety w tym również niewiele pomaga. Jeśli bowiem spytać Ministerstwo Finansów (redakcja DGP tak zrobiła), jakie formularze należy obowiązkowo złożyć online, to resort udziela następującej odpowiedzi:

Odpowiedź Ministerstwa Finansów jest jednak niepełna. Wynika z niej bowiem, że elektronicznie powinny być składane: deklaracje PIT-4R, PIT-8AR, informacje PIT-8C, PIT-11, IFT-1/IFT-1R oraz roczne obliczenie podatku PIT-40. Obowiązek ten - powtórzmy - dotyczy tylko płatników rozliczających więcej niż pięciu podatników (art. 45ba ustawy o PIT). Co w takim razie z zeznaniem rocznym CIT-8 składanym przez osoby prawne? W odpowiedzi MF nie ma o nim słowa. Tymczasem obowiązuje tu taka sama zasada - CIT-8 wraz z załącznikami jest składany w formie elektronicznej (art. 27 ust. 1c ustawy o CIT). Może być złożony na papierze (art. 27a ustawy o CIT) tylko jeżeli osoba prawna jest jednocześnie płatnikiem PIT dla nie więcej niż 5 podatników (art. 45ba ustawy o PIT).

Podobne pytanie dotyczy PIT-CFC i CIT-CFC, czyli zeznań o dochodach zagranicznej spółki kontrolowanej (składanych na podstawie art. 45 ust. 1aa ustawy o PIT i art. 27 ust. 2a ustawy o CIT). Ministerstwo Finansów w ogóle do nich nie nawiązuje w swojej odpowiedzi, a przecież niespełna miesiąc temu, we wrześniu, po raz pierwszy należało takie zeznanie złożyć (za 2015 r.).

Z  art. 45ba ustawy o PIT oraz art. 27 ust. 1c ustawy o CIT bynajmniej nie wynika możliwość składania tych zeznań na papierze przez podmioty będące płatnikami dla nie więcej niż 5 podatników PIT. To oznaczałoby zatem, że PIT-CFC i CIT-CFC mogą być składane wyłącznie w formie elektronicznej.

Problem ze składaniem informacji IFT

Rodzą się też pytania o inne formularze, np. IFT-3/IFT-3R, czyli informację o przychodach (dochodach) wypłaconych lub postawionych do dyspozycji faktycznemu albo pośredniemu odbiorcy (beneficial owner), rozliczającemu się z zagranicznym fiskusem. Chodzi o dochody z odsetek ze skarbowych papierów wartościowych, z odsetek naliczanych w chwili sprzedaży lub umorzenia wierzytelności oraz z obligacji lub ze skryptów dłużnych.

O informacji IFT-3/IFT-3R Ministerstwo Finansów również nie wspomina w swojej odpowiedzi. Tymczasem może być ona składana wyłącznie elektronicznie, w przeciwieństwie do wymienionej przez resort IFT-1/IFT-1R, czyli informacji o wysokości przychodu uzyskanego przez osoby fizyczne niemające miejsca zamieszkania w Polsce.

Wynika to bowiem z różnych podstaw prawnych składania obu formularzy. Podstawą złożenia informacji IFT-1/IFT-1R jest art. 42 ust. 2 pkt 2 ustawy o PIT, który z kolei zawiera odniesienie do art. 45ba ust. 4 tej ustawy. W przepisie tym zapisana jest podstawowa zasada - że deklaracje, informacje oraz roczne obliczenie podatku mogą być składane na papierze, jeżeli płatnicy są obowiązani sporządzić informację lub roczne obliczenie podatku za dany rok dla nie więcej niż 5 podatników PIT (patrz ramka).

Stąd wniosek, że obowiązek składania przez internet informacji IFT-1/IFT-1R dotyczy tylko płatników rozliczających PIT dla więcej niż 5 podatników.

Art. 45ba ust. 4 nie ma natomiast zastosowania do informacji IFT-3/IFT-3R. Jest ona bowiem składana na podstawie art. 42c ust.1 i 8 ustawy o PIT. Tak wynika z samego wzoru tego formularza, co samo w sobie jest już mylące, ponieważ cały art. 42c został uchylony z końcem 2015 r. Warto jednak podkreślić - nie każdy śledzi aż tak uważnie zmiany przepisów - że nowelizacja z 9 października 2015 r. (Dz.U. poz.1932), która uchyliła art. 42c, przedłużyła zarazem czas obowiązywania wydanych na jego podstawie rozporządzeń wykonawczych - nie dłużej niż do 31 grudnia 2016 r. (wynika to z art. 13 nowelizacji z 9 października 2015 r.).

Nie ma natomiast przepisu, który odsyłałby w tym względzie do art. 45ba ust. 4. Stąd wniosek, że informacja IFT-3/IFT-3R może być składana wyłącznie elektronicznie.

Na wszelki wypadek, chcąc się upewnić, spytaliśmy o to również Ministerstwo Finansów. Ale odpowiedź była jeszcze bardziej zdawkowa niż poprzednia.

VAT wkrótce już nie na papierze

Ministerstwo Finansów nie wspomniało również w swojej odpowiedzi o formularzach składanych na potrzeby VAT, tymczasem trzy z nich już obecnie mogą być przesyłane wyłącznie elektronicznie.

Są to deklaracje:

VIU-D oraz VIN-D, które są składane przez podatników stosujących procedury szczególne w zakresie usług telekomunikacyjnych, nadawczych lub elektronicznych świadczonych na rzecz osób niebędących podatnikami (procedura VAT-MOSS),

VAP-1, którą składają podatnicy świadczący wyłącznie usługi międzynarodowego przewozu drogowego polegającego na okazjonalnym przewozie osób.

Już od 2017 r. zakres formularzy składanych dla celów VAT elektronicznie może zostać znacznie poszerzony. Zamiarem MF jest bowiem, aby od 2017 r. deklaracje VAT były zasadniczo składane tylko w ten sposób. Taka propozycja znalazła się w projekcie nowelizacji ustawy o VAT, który czeka na rozpatrzenie przez rząd i skierowanie do Sejmu. Propozycja ta nie dziwi nie tylko ze względu na rozmiar oszustw w tym podatku i zamiar przeciwdziałania im, ale także na rozszerzany stopniowo obowiązek przesyłania co miesiąc ewidencji VAT w formie jednolitego pliku kontrolnego (JPK). Od lipca 2016 r. wymóg ten spoczywa na dużych podatnikach, od 1 stycznia 2017 r. obejmie małe i średnie podmioty, a od 1 stycznia 2018 r. - mikroprzedsiębiorców.

Byłoby zatem nieracjonalne, gdyby ewidencja VAT była przesyłana elektronicznie, zaś same deklaracje - w formie papierowej.

W projekcie nowelizacji zakłada się wprowadzenie obowiązku składania deklaracji VAT w formie elektronicznej (w art. 99 ustawy o VAT zostanie dodany nowy ust. 11a). Zasadniczo wymóg ten zostanie wprowadzony od 1 stycznia 2018 r., ale część podatników będzie musiała składać deklaracje przez internet już od 1 stycznia 2017 r. (art. 11 projektu nowelizacji).

Taki obowiązek będą mieli podatnicy:

1) obowiązani do zarejestrowania się jako podatnicy VAT UE,

2) będący dostawcami towarów lub świadczącymi usługi, dla których podatnikiem jest nabywca zgodnie z art. 17 ust. 1 pkt 7 i 8 ustawy o VAT, oraz nabywcami tych towarów lub usług,

3) obowiązani, zgodnie z art. 45ba ustawy o PIT lub art. 27 ust. 1c ustawy o CIT do składania deklaracji, informacji oraz rocznego obliczenia podatku za pomocą środków komunikacji elektronicznej.

Niezależnie od tego już od 2017 r. będzie trzeba składać wyłącznie przez internet:

informacje podsumowujące (dotyczy to transakcji wewnątrz- wspólnotowych VAT-UE),

informacje podsumowujące w obrocie krajowym (dotyczy to informacji składanych przez dostawców towarów i świadczących usługi objęte odwrotnym obciążeniem zgodnie z art. 17 ust. 1 pkt 7 i 8), a także korekt tych informacji.

Projektowane zmiany w art. 100, 101 i 101a przewidują bowiem likwidację możliwości składania tych informacji za okresy kwartalne.

Co do zasady informacje o dokonanych wypłatach i pobranym podatku przesyła się urzędowi skarbowemu za pomocą środków komunikacji elektronicznej zgodnie z przepisami ordynacji podatkowej. Od obowiązku składania przedmiotowych informacji za pomocą środków komunikacji elektronicznej jest wyjątek. Mianowicie kiedy podmioty, które na podstawie przepisów wymienionych w art. 45ba ust. 2 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych są obowiązane sporządzić informacje oraz roczne obliczenie podatku za rok podatkowy dla nie więcej niż pięciu podatników PIT, będą mogły składać zeznania i informacje w formie papierowej.

Ministerstwo Finansów

Stanowisko Ministerstwa Finansów

Obecnie podstawową zasadą jest składanie urzędom skarbowym deklaracji, informacji oraz rocznego obliczenia podatku za pomocą środków komunikacji elektronicznej. Dotyczy to deklaracji PIT-4R, PIT-8AR, informacji PIT-8C, PIT-11, IFT-1/IFT-1R, rocznego obliczenia podatku PIT-40, składanych przez płatników podatku oraz podmioty niebędące płatnikami.

Wymienione wyżej deklaracje, informacje oraz roczne obliczenie podatku mogą być składane urzędowi skarbowemu w formie dokumentu pisemnego tylko wówczas, gdy płatnicy są obowiązani sporządzić informację lub roczne obliczenie podatku za dany rok dla nie więcej niż pięciu podatników. W takiej sytuacji złożenie informacji oraz rocznego obliczenia podatku odbywa się w terminie do końca stycznia roku następującego po roku podatkowym. Przy czym przedsiębiorcy wykonujący działalność gospodarczą obejmującą prowadzenie ksiąg podatkowych w rozumieniu przepisów Ordynacji podatkowej (czyli biura rachunkowe - przypis redakcji), składający ww. deklaracje, informacje i roczne obliczenie podatku w imieniu i na rzecz płatników i ww. podmiotów niebędących płatnikami, składają ww. dokumenty wyłącznie elektronicznie.

Które deklaracje elektronicznie, które na papierze

Z podpisem elektronicznym nieweryfikowanym za pomocą ważnego kwalifikowanego certyfikatu (dane autoryzujące) mogą być składane deklaracje:

a) dla podatku od towarów i usług: VAT-7, VAT-7K, VAT-7D, VAT-27, VAT-27K, VAP-1, VAT-UE, VAT-UEK

b) dla podatku od czynności cywilnoprawnych: PCC-3, PCC-3/A,

c) dla podatku od spadków i darowizn: SD-3, SD-3/A, SD-Z2,

d) w sprawie podatku dochodowego: PIT-36, PIT-36L,PIT-37, PIT-38, PIT-39, PIT-CFC,

e) w sprawie zryczałtowanego podatku: PIT-28, PIT-16, PIT-16A, PIT-16Z, PIT-19A,

Wyłącznie elektronicznie muszą być składane następujące formularze: CIT-8, PIT-4R, PIT-8AR, PIT-8C, PIT-11, PIT-R, PIT-40, IFT-1/IFT-1R, IFT-2/IFT-2R.

Obowiązek ten dotyczy płatników dla więcej niż pięciu podatników PIT (osób fizycznych) oraz korzystających z usług biura rachunkowego. Płatnicy dla nie więcej niż pięciu podatników PIT (osób fizycznych), którzy nie korzystają z usług biura rachunkowego, mają wybór co do formy przesyłania dokumentów do urzędu skarbowego papierowo lub elektronicznie.

Wyjątkiem są:

- informacja IFT-3/IFT-3R,

- zeznanie PIT-CFC,

- zeznanie CIT-CFC.

Dla nich bowiem przewidziano wyłącznie elektroniczną drogę składania do urzędu skarbowego.

Wyłącznie elektronicznie muszą być też składane następujące formularze dla celów podatku od towarów i usług: VIU-D, VIN-D, VAP-1.

Czasem fiskus nie nadąża z aktualizacją

Jednym z przykładów nienadążania Ministerstwa Finansów za wprowadzonymi przez ustawodawcę i sam resort zmianami jest zamieszanie powstałe w styczniu 2016 r. z brakiem wzoru interaktywnego formularza zeznania PIT-36.

Zasadniczo czasu na roczne rozliczenie jest dużo więcej - do 30 kwietnia następnego roku kalendarzowego, przy czym jeśli termin ten przypada w dzień wolny od pracy, wówczas upływa w pierwszym najbliższym dniu roboczym. W przyszłym roku będzie to poniedziałek 1 maja (ponieważ 30 kwietnia będzie w niedzielę), natomiast w tym roku był to 2 maja (bo 30 kwietnia przypadał w sobotę).

Wielu przedsiębiorcom opłaca się jednak złożyć zeznanie już do 20 stycznia, czyli w terminie, do kiedy powinni wpłacić zaliczkę za grudzień.

Korzyść z szybkiego rozliczenia mają osoby, które spodziewają się nadpłaty za poprzedni rok, np. z racji wspólnego rozliczenia z małżonkiem albo z samotnie wychowywanym dzieckiem, z powodu wykorzystania ulgi na dzieci lub innych odliczeń.

Składając zeznanie do 20 stycznia, mogą wykazaną w nim nadpłatą uregulować zaliczkę za grudzień. Korzyść jest podwójna. Po pierwsze, dzięki temu przedsiębiorca nie musi wykładać pieniędzy na zapłatę grudniowej zaliczki. Po drugie, nie musi czekać 3 miesięcy na zwrot nadpłaty (tyle czasu ma fiskus na oddanie nadpłaconego podatku za cały rok).

Mimo jednak licznych zachęt do rozliczania się przez internet, w tym roku jeszcze do 19 stycznia na stronie MF nie było interaktywnego formularza PIT-36. Niby więc można było się rozliczyć, ale w praktyce było to niewykonalne. Ministerstwo spodziewało się, że nie zdąży i powiadomiło o tym w komunikacie z 15 stycznia br. Przeprosiło użytkowników systemu e-Deklaracje, wskazało na problemy techniczne i zapowiedziało, że interaktywny formularz PIT-36 zamieści później. 19 stycznia, a więc w przeddzień rozliczeń za grudzień, nadal jednak go nie było.

Przedsiębiorcom, którym zależało na rozliczeniu grudniowej zaliczki nadpłatą za cały 2015 r., nie pozostawało zatem nic innego, jak złożyć PIT-36 w formie papierowej. Ci, którzy postanowili czekać na interaktywny formularz, musieli najpierw zapłacić zaliczkę za grudzień, a potem czekać - nawet do 3 miesięcy - na zwrot nadpłaty.

Jakby na przekór, 19 stycznia, był już dostępny inny interaktywny formularz - PIT-36L, czyli dla przedsiębiorców rozliczających się według liniowej stawki 19 proc. U nich jednak prawdopodobieństwo wystąpienia nadpłaty jest dużo mniejsze. Kto bowiem rozlicza się z fiskusem liniowo, nie ma prawa ani do wspólnego opodatkowania z małżonkiem lub dzieckiem, ani do ulg (np. prorodzinnej).

Zasadą elektronicznie, ale jest wyjątek

Zasada składania deklaracji podatkowych w formie elektronicznej jest zapisana w art. 45ba Ordynacji podatkowej. To do tego przepisu odwołuje się ustawodawca w innych przepisach, gdy chce zwolnić płatników rozliczających nie więcej niż 5 podatników PIT z elektronicznego przesyłania deklaracji (np. w art. 27a ustawy o CIT).

Zasadniczo bowiem art. 45ba ust. 1 stanowi, że deklaracje, informacje oraz roczne obliczenie podatku składa się urzędowi skarbowemu za pomocą środków komunikacji elektronicznej. Z ust. 2 wynika jednak, że dokumenty te mogą być składane na papierze, jeżeli płatnicy są obowiązani sporządzić informację lub roczne obliczenie podatku za dany rok dla nie więcej niż 5 podatników PIT. W przypadku deklaracji i informacji składanych w trakcie roku liczbę podatników ustala się, uwzględniając wszystkich podatników od początku roku do dnia sporządzenia tych deklaracji i informacji.

Wyjątek ten nie dotyczy deklaracji, informacji oraz rocznego obliczenia podatku, które w imieniu i na rzecz płatników składa urzędowi skarbowemu przedsiębiorca wykonujący działalność gospodarczą obejmującą prowadzenie ksiąg podatkowych, czyli biuro rachunkowe.

Nie dla wszystkich raz na kwartał

Niezależnie od nałożenia obowiązku przesyłania deklaracji VAT elektronicznie Ministerstwo Finansów zaplanowało też zmiany w kwartalnym składaniu tych deklaracji.

Z takiej możliwości nie będą mogły skorzystać podmioty inne niż mali podatnicy (zmiana art. 99 ust. 3), przy czym zlikwidowana zostanie możliwość rozliczeń kwartalnych także przez:

- podatników rozpoczynających wykonywanie czynności opodatkowanych w okresie 12 miesięcy (okresów rozliczeniowych), począwszy od miesiąca, w którym dokonali rejestracji jako podatnicy VAT czynni,

- podatników, którzy dokonują dostawy towarów objętych instytucją odpowiedzialności solidarnej (wymienionych w załączniku nr 13 do ustawy). Podatnicy ci będą mogli składać deklaracje kwartalne tylko pod warunkiem, że łączna wartość dostaw tych towarów (bez kwoty VAT) w żadnym miesiącu w danym kwartale lub poprzedzających go czterech kwartałach nie przekroczy 50 tys. zł.

MF proponuje te ograniczenia ze względu na nadużywanie kwartalnej formy rozliczeń przez nieuczciwe podmioty rejestrujące się jako podatnicy VAT, których celem nie jest prowadzenie działalności gospodarczej, tylko osiąganie korzyści kosztem budżetu państwa.

Wykorzystują oni różnicę w terminach rozliczeń dostawcy (kwartalne okresy rozliczeń) i odbiorcy (miesięczne terminy rozliczeń i często wnioski o skrócony termin zwrotu podatku). W efekcie dostawca znika po miesiącu lub dwóch, czyli jeszcze przed ustawowym terminem złożenia deklaracji za okres rozliczeniowy (kwartał), nie płacąc podatku należnego z tytułu dokonanej transakcji. Natomiast organy podatkowe zwracają różnicę VAT nabywcy, który odliczył podatek naliczony.

Likwidacja rozliczeń za okresy kwartalne nastąpi, począwszy od rozliczenia za pierwszy okres rozliczeniowy 2017 r.

Bez szans na odchudzenie formularzy

@RY1@i02/2016/205/i02.2016.205.18300030b.801.jpg@RY2@

Mariusz Szulc mariusz.szulc@infor.pl

Chodzi o składaną przez przedsiębiorców co miesiąc (do 25. dnia następnego miesiąca) deklarację VAT-7. Jej pierwszy wzór (pomijając formularze obowiązujące na gruncie starej ustawy z 1993 r.) został określony w rozporządzeniu ministra finansów z 23 kwietnia 2004 r. Opublikowana wtedy deklaracja miała numer ósmy. Od sierpnia br. obowiązuje już siedemnasta wersja tego dokumentu. W porównaniu do pierwowzoru jest dużo bardziej skomplikowana.

Oczywiście nie wszyscy podatnicy muszą wypełniać wszystkie 60 pól. Ale - jak zauważa Marcin Wrotniak, doradca podatkowy w belgijskim Deloitte - niemal wszystkie muszą wypełniać podatnicy, którzy przeprowadzają kilka rodzajów transakcji i prowadzą zróżnicowany typ działalności. Dla porównania w 2004 r. największe firmy musiały wypełniać 38 pozycji.

Marcin Wrotniak zwraca też uwagę na inne utrudnienie - każde dodanie pola albo zmiana kolejności pozycji to dla firmy również konieczność dostosowania systemu księgowego, jeśli rozliczenie jest zautomatyzowane.

Co zmiana, to nowa rubryka

Wpływ na objętość formularzy rozliczeniowych miały nowelizacje przepisów (nie tylko tych o VAT). Modyfikowano najczęściej rubryki dotyczące wykazywania importu usług, dostaw rozliczanych na zasadzie odwrotnego obciążenia, korekty podatku VAT naliczonego.

Przykładowo, do ostatniej wersji deklaracji dodano poz. 19 "kwota podatku od wewnątrzwspólnotowego nabycia paliw silnikowych, podlegająca wpłacie w terminach, których mowa w art. 103 ust. 5a i 5b ustawy". Ma to związek z równoległym wprowadzeniem od sierpnia br. pakietu rozwiązań uszczelniających handel paliwami.

Gdy wchodziła w życie poprzednia, szesnasta wersja deklaracji (od 1 stycznia br.), wprowadzono do niej poz. 17 "zwrot odliczonej lub zwróconej kwoty wydatkowanej na zakup kas rejestrujących". Uzasadniano ją tym, że podatnicy mają obowiązek oddać fiskusowi odliczone lub zwrócone im kwoty wydane na zakup kas rejestrujących w okresie 3 lat, jeśli zaprzestali ich używania albo nie zgłosili urządzenia w obowiązującym terminie do obowiązkowego przeglądu technicznego. Nowe pole w deklaracji miało więc pozwolić podatnikom rozliczyć te kwoty.

Zaledwie pół roku wcześniej, od lipca 2015 r., w życie wchodziła piętnasta wersja deklaracji. Obowiązkowo mieli ją stosować nabywcy zobowiązani do rozliczenia VAT zgodnie z mechanizmem odwrotnego obciążenia. Inni mogli aż do końca 2015 r. korzystać z wersji 14.

W ten sposób w ciągu roku wprowadzano trzy odrębne wersje deklaracji. Wersja czternasta obowiązywała dłużej, bo od 1 kwietnia 2013 r.

Raczej utrudnienie niż usprawnienie

Katarzyna Filipek, menedżer w dziale prawno-podatkowym PwC, ma wątpliwości, czy kolejne wersje deklaracji przełożyły się na usprawnienie procesu raportowania, czy były jedynie dodatkowym obciążeniem administracyjnym.

Podobnymi spostrzeżeniami dzieli się Marcin Wrotniak. - Obecna rozbudowana deklaracja nie ma żadnego uzasadnienia na gruncie przepisów unijnych - mówi. Przypomina, że dyrektywa VAT wymaga od państw członkowskich umieszczenia na deklaracji jedynie 4 obowiązkowych pól. Dla porównania, deklaracja VAT w Irlandii ma 8 obowiązkowych pól, w Wielkiej Brytanii 9. Ekspert wyjaśnia też, że w większości państw Unii deklaracja mieści się na jednej stronie kartki A4.

Zdaniem Marcina Wrotniaka objętość deklaracji nie przekłada się na szczelność systemu VAT. - Państwa z niewielką luką VAT mają również proste deklaracje, a więc skomplikowany formularz nie jest narzędziem niezbędnym do walki z oszustwami - uważa ekspert. Przyznaje jednak, że nie tylko Polska chce walczyć z wyłudzeniami przez rozszerzenie obowiązków sprawozdawczych firm. - W tym gronie można też znaleźć Hiszpanię, Słowację czy też Włochy - mówi. - Na drugim biegunie są kraje stosujące inteligentne rozwiązania informatyczne, takie jak Belgia, Holandia czy Irlandia - podsumowuje ekspert.

Nie będzie jednolitej deklaracji VAT w całej UE

Problemy przedsiębiorców z puchnącymi formularzami zauważyła Komisja Europejska i w 2013 r. zaproponowała opracowanie jednej, odchudzonej deklaracji VAT w całej Unii Europejskiej. Miała ona zawierać pięć obowiązkowych pól informacyjnych (wysokość: VAT należnego, podatku do odliczenia, sumie podatku netto, wartości transakcji, z których wynika VAT należny oraz naliczony).

Niezależnie od tego państwa członkowskie mogłyby wymagać jednej z 21 dodatkowych informacji, np. o stawkach podatkowych. Bruksela szacowała, że takie ujednolicenie miało dać 15 mld euro oszczędności całej Wspólnocie.

Niechętnie na zmniejszenie biurokracji patrzyły jednak poszczególne kraje członkowskie, które same mają problem z przeciwdziałaniem oszustwom podatkowym. W konsekwencji Komisja Europejska zarzuciła prace nad ujednoliconą deklaracją.

Niektóre z państw, które do tej pory żądały coraz więcej danych w formularzach, same jednak doszły do wniosku, że nie jest to dobra droga. Wskazuje na to m.in. opublikowany 21 września br. komunikat rumuńskiego MF. Tamtejszy fiskus zdecydował się zawiesić na 3 lata obowiązek składania rocznych deklaracji przez najmniejszych podatników oraz firmy transportowe.

Każde dodanie pola lub zmiana kolejności pozycji w deklaracji to dla firmy konieczność dostosowania systemu księgowego.

@RY1@i02/2016/205/i02.2016.205.18300030b.802.jpg@RY2@

Katarzyna Jędrzejewska

katarzyna.jedrzejewska@infor.pl