Którą drugą Japonią chcemy być

Na przełomie XIX i XX wieku japońskie partie polityczne były legalnymi mafiami, niebudzącymi szacunku i niestanowiącymi moralnej alternatywy dla tradycyjnych instytucji - ocenia wielu historyków. Japonia zafundowała sobie wybory w ramach pakietu reform mających unowocześnić XIX-wieczny kraj. Modernizacja, jak wiemy, udała się, Japończycy zaczęli budować szkoły, koleje i pancerniki, ale akurat parlamentaryzmu "europejskiego" wprowadzić się wówczas nie udało. Bo dekoracje dekoracjami, ale treść polityki miała być taka sama: lojalność personalna, a nie wobec idei. Jeden z rozczarowanych modernizatorów pisał: "Partie polityczne, które powinny być budowane i rozwiązywane wyłącznie w myśl zasad i poglądów politycznych, są w istocie sprawą osobistych powiązań i sentymentów, a relacje pomiędzy przywódcą i członkami partii są podobne do więzów pomiędzy feudalnym lordem i jego wasalami".