Były wspólnik odpowiada całym swoim majątkiem

TEZA

Wykreślenie spółki jawnej z rejestru przedsiębiorców nie wyłącza nadania na podstawie art. 778¹ k.p.c. tytułowi egzekucyjnemu wydanemu przeciwko spółce klauzuli wykonalności przeciwko wspólnikowi ponoszącemu odpowiedzialność za zobowiązania wymienione w tytule egzekucyjnym.

STAN FAKTYCZNY

Sąd rejonowy oddalił wniosek o nadanie tytułowi egzekucyjnemu wydanemu przeciwko spółce jawnej klauzuli wykonalności przeciwko wspólnikom tej spółki, gdyż została ona wykreślona z rejestru. Zdaniem sądu nadanie klauzuli wykonalności na podstawie art. 778¹ k.p.c. jest możliwe tylko przeciwko wspólnikom, którzy mają ten status w chwili nadania klauzuli. Rozpoznając zażalenie wierzyciela - sąd okręgowy przedstawił Sądowi Najwyższemu zagadnienie prawne: czy sąd nadaje klauzulę wykonalności przeciwko wspólnikom spółki jawnej na podstawie art. 778¹ k.p.c. po wykreśleniu spółki z rejestru?

UZASADNIENIE

Sąd Najwyższy odpowiedział twierdząco na postawione pytanie. Uznał, że art. 778¹ k.p.c. umożliwia nadanie tytułowi egzekucyjnemu klauzuli wykonalności także przeciwko jej byłemu wspólnikowi. Dotyczy to sytuacji, w której wystąpił on ze spółki albo spółka została wykreślona z rejestru, pod warunkiem jednak, że tytuł ten obejmowałby zobowiązanie spółki, za które ten wspólnik ponosiłby odpowiedzialność, czyli powstałe w czasie uczestnictwa jego w spółce albo przed przystąpieniem do spółki. Przemawia za tym przyjęcie rozumienia pojęcia wspólnik użytego w art. 778¹ k.p.c. w znaczeniu konkretnym, tj. odnoszącym się do osoby ponoszącej odpowiedzialność za konkretne zobowiązania spółki. Podobnie interpretuje się pojęcie członek zarządu użyte w art. 299 par. 1 k.s.h. dla określenia kręgu podmiotów ponoszących odpowiedzialność odszkodowawczą wobec wierzycieli spółki z o.o. Odpowiedzialność tę ponoszą osoby będące członkami zarządu w czasie istnienia zobowiązania, którego egzekucja przeciwko spółce okazała się bezskuteczna i bez znaczenia jest, czy osoby te sprawują tę funkcję w chwili, kiedy wierzyciel występuje do sądu z roszczeniem na podstawie art. 299 k.s.h.

Odpowiedzialność za zobowiązania spółki jawnej i to bez ograniczenia całym swoim majątkiem, ponoszą także wspólnicy, którzy wystąpili ze spółki. Nie budzi także istotnych sporów kwestia utrzymania odpowiedzialności wspólników za zobowiązania spółki jawnej pomimo jej wykreślenia z rejestru przedsiębiorców.

Zdaniem SN - obecne usytuowanie normy zawartej w art. 22 par. 2 k.s.h., określającej odpowiedzialność cywilnoprawną, miało - w uzasadnieniu projektu tej ustawy - jedynie na celu podkreślenie istotnej cechy spółki jawnej, jaką jest osobista, nieograniczona oraz solidarna pomiędzy wspólnikami oraz ze spółką - ale subsydiarna w zakresie egzekucji - odpowiedzialność wspólników za zobowiązania spółki. Z tych względów wspólnicy nie mogą w żaden sposób, ze skutkiem wobec osób trzecich, swej odpowiedzialności wyłączyć, czy też zmienić. Jedynym wykładnikiem tej odpowiedzialności jest spełnienie normatywnych przesłanek. Według nich, wspólnicy spółki jawnej ponoszą odpowiedzialność za wszystkie zobowiązania tej spółki, zarówno za te, które powstały po ich przystąpieniu do spółki, jak i za te, które powstały wcześniej (art. 22 par. 2 i 32 k.s.h.). Reguła ta pozwala stwierdzić, że osoby będące wspólnikami spółki jawnej przed jej wykreśleniem z rejestru przedsiębiorców odpowiadają za wszystkie wcześniejsze zobowiązania spółki.

Sąd Najwyższy zauważył też, że istotą unormowania art. 778¹ k.p.c. było wzmocnienie ochrony wierzycieli w przypadkach niewypłacalności osobowych spółek handlowych. Gdyby sprowadzić jego zastosowanie jedynie do sytuacji, w której dana osoba jest wspólnikiem spółki jawnej w chwili nadawania klauzuli wykonalności, wtedy znaczenie i funkcja tego przepisu zastałyby ograniczone.

Teresa Siudem

KOMENTARZ

W omawianej uchwale SN dokonał twórczej interpretacji art. 778¹ k.p.c. Sąd stwierdził, że wykreślenie spółki jawnej z rejestru przedsiębiorców nie wyłącza nadania na podstawie art. 778¹ k.p.c. tytułowi egzekucyjnemu wydanemu przeciwko spółce klauzuli wykonalności przeciwko wspólnikowi ponoszącemu odpowiedzialność. Istotą sprawy była kwestia, czy przepis ten odnosi się tylko do wspólników posiadających ten status w chwili wydawania klauzuli, czy odnosi się do wszystkich osób posiadających kiedyś ten status, nawet jeżeli wobec zakończenia bytu prawnego przez spółkę nie są one już wspólnikami. Zdaniem SN właściwe jest stanowisko zakładające, że art. 778¹ k.p.c. umożliwia nadanie tytułowi egzekucyjnemu klauzuli wykonalności także przeciwko jej byłemu wspólnikowi. Sąd oparł się przy swej interpretacji na uznaniu konieczności utrzymania odpowiedzialności wspólników za zobowiązania spółki jawnej. Statuujący taki rodzaj odpowiedzialności art. 22 par. 2 k.s.h. ma na celu podkreślenie istotnej cechy spółki jawnej, jaką jest osobista, nieograniczona oraz solidarna pomiędzy wspólnikami oraz ze spółką ale subsydiarna w zakresie egzekucji odpowiedzialność wspólników za zobowiązania spółki. Dlatego art. 778¹ k.p.c. stanowi wzmocnienie ochrony wierzycieli w przypadkach niewypłacalności osobowych spółek handlowych. Ze stanowiskiem takim nie można jednak się zgodzić. Zastosowana wykładnia celowościowa nie może prowadzić do nadinterpretacji prawa. Jednoznaczność brzmienia samego przepisu oraz ważny dla pewności obrotu prawnego zakaz stosowania rozszerzających wykładni przemawia przeciwko rozstrzygnięciu zawartemu w uchwale.

@RY1@i02/2009/229/i02.2009.229.087.004a.001.jpg@RY2@

Tomasz Gaczyński, adwokat, partner w kancelarii Siwek Gaczyński & Partners Sp. k.

Tomasz Gaczyński

adwokat, partner w kancelarii Siwek Gaczyński & Partners Sp. k.