Łatwiejsza i efektywniejsza egzekucja świadczeń niepieniężnych

Zarząd przymusowy

Art. 752⁴ par. 1 zmieniony oraz par. 1¹ dodany przez art. 1 pkt 68) ustawy nowelizującej

Par. 1 Zarząd przymusowy ustanowiony nad przedsiębiorstwem lub gospodarstwem rolnym obowiązanego lub nad zakładem wchodzącym w skład przedsiębiorstwa lub jego częścią albo nad częścią gospodarstwa rolnego wykonuje się według przepisów o zarządzie w toku egzekucji z nieruchomości, z zastrzeżeniem, że zarządcę ustanawia sąd wydający postanowienie o udzieleniu zabezpieczenia oraz że postanowienie o ustanowieniu zarządcy jest jednocześnie podstawą do wprowadzenia zarządcy w zarząd, w razie gdyby istniały przeszkody uniemożliwiające zarządcy objęcie zarządu. Zarządcą nie może być obowiązany.

Par. 1 Zarząd przymusowy ustanowiony nad przedsiębiorstwem lub gospodarstwem rolnym obowiązanego lub nad zakładem wchodzącym w skład przedsiębiorstwa lub jego częścią albo nad częścią gospodarstwa rolnego wykonuje się według przepisów o zarządzie w toku egzekucji z nieruchomości.

Par. 1¹ Zarządcę ustanawia sąd wydający postanowienie o udzieleniu zabezpieczenia. Postanowienie o ustanowieniu zarządcy jest jednocześnie podstawą do wprowadzenia go w zarząd bez potrzeby nadania mu klauzuli wykonalności. Zarządcą nie może być obowiązany.

W omawianej zmianie należy dostrzec zmianę natury redakcyjnej. Bardziej jasne staje się ujęcie przez przeniesie przepisu końcowego z par. 1 do par. 1¹.

Rezygnacja z nowacyjnego zabezpieczenia

Art. 753¹ par. 1. zmieniony i par. 3 dodany przez art. 1 pkt 69) ustawy nowelizującej

Par. 1 Przepis art. 753 stosuje się odpowiednio do zabezpieczenia roszczeń o:

1) rentę, sumę potrzebną na koszty leczenia, z tytułu odpowiedzialności za uszkodzenie ciała lub utratę życia żywiciela albo rozstrój zdrowia oraz o zmianę uprawnień objętych treścią dożywocia na dożywotnią rentę;

2) wynagrodzenie za pracę;

3) należności z tytułu rękojmi lub gwarancji jakości albo kary umownej, jak również należności z tytułu niezgodności towaru konsumpcyjnego z umową sprzedaży konsumenckiej, przeciwko przedsiębiorcy do wysokości dwudziestu tysięcy złotych;

4) należności z tytułu najmu lub dzierżawy, a także należności z tytułu opłat obciążających najemcę lub dzierżawcę oraz opłat z tytułu korzystania z lokalu mieszkalnego lub użytkowego - do wysokości, o której mowa w pkt 3;

5) naprawienie szkody wynikającej z naruszenia przepisów o ochronie środowiska;

6) należności wynikające z naruszenia autorskich praw majątkowych, praw pokrewnych i praw do baz danych oraz należności wynikające z naruszenia autorskich praw osobistych;

7) należności wynikające z naruszenia patentu lub dodatkowego prawa ochronnego na wynalazek, prawa ochronnego na wzór użytkowy, prawa z rejestracji wzoru przemysłowego, prawa ochronnego na znak towarowy, prawa z rejestracji oznaczenia geograficznego, prawa z rejestracji topografii układu scalonego, wyłącznego prawa do odmiany rośliny; wynagrodzenie przysługujące twórcy projektu wynalazczego.

Par. 1 Przepis art. 753 stosuje się odpowiednio do zabezpieczenia roszczeń o:

1) rentę, sumę potrzebną na koszty leczenia, z tytułu odpowiedzialności za uszkodzenie ciała lub utratę życia żywiciela albo rozstrój zdrowia oraz o zmianę uprawnień objętych treścią dożywocia na dożywotnią rentę;

2) wynagrodzenie za pracę;

3) należności z tytułu rękojmi lub gwarancji jakości albo kary umownej, jak również należności z tytułu niezgodności towaru konsumpcyjnego z umową sprzedaży konsumenckiej, przeciwko przedsiębiorcy do wysokości dwudziestu tysięcy złotych;

4) należności z tytułu najmu lub dzierżawy, a także należności z tytułu opłat obciążających najemcę lub dzierżawcę oraz opłat z tytułu korzystania z lokalu mieszkalnego lub użytkowego - do wysokości, o której mowa w pkt 3;

5) naprawienie szkody wynikającej z naruszenia przepisów o ochronie środowiska;

6) (uchylony);

7) (uchylony);

8) wynagrodzenie przysługujące twórcy projektu wynalazczego.

Par. 3 W sprawach wymienionych w par. 1 pkt 1 i 2 dla udzielenia zabezpieczenia nie jest wymagane uprawdopodobnienie interesu prawnego.

W nowym brzmieniu przepisu o zabezpieczeniu roszczeń pieniężnych zrezygnowano z nowacyjnego zabezpieczenia tych roszczeń jako wynikających z praw własności intelektualnej (autorskich praw majątkowych, praw pokrewnych oraz praw do baz danych i należności wynikających z naruszenia autorskich praw majątkowych, a także należności wynikających z praw własności przemysłowej). Zabezpieczenie to sprowadza się do nałożenia na pozwanego obowiązku zapłaty jeszcze przed merytorycznym rozstrzygnięciem, określonej kwoty na rzecz uprawnionego (powoda). Kwestia ta jest o tyle istotna, że często dotyczy znacznych kwot. Trudno jednak znaleźć względy, dla których tego typu zabezpieczenie powinno mieć miejsce. Wskazuje się, iż zabezpieczenie nowacyjne roszczeń pieniężnych powinno mieć miejsce tylko w przypadku istotnych społecznie i socjalnie spraw o dostarczanie środków utrzymania. W sprawach z zakresu własności intelektualnej wydaje się bardziej znaczącym zabezpieczenie roszczeń niepieniężnych (nie zaś roszczeń pieniężnych). W drodze zabezpieczenia powinno zastąpić niezwłoczne przerwanie działań naruszających prawa własności intelektualnej - działań prowadzących do nieodwracalnych skutków. Uznano więc za w pełni wystarczające zabezpieczenie konserwacyjne [polega ono na utrzymaniu istniejącego stanu rzeczy, na czas określony w postanowieniu, nie zmierza do zaspokojenia roszczenia] przy zastosowaniu sposobów wymienionych w art. 747 k.p.c. Nową regulacją jest przepis, że zbędne jest wykazywanie interesu prawnego jako przesłanki zabezpieczenia roszczeń wymienionych w tym przepisie tylko co do roszczeń rentowych oraz wynagrodzenia za pracę. W odniesieniu do pozostałych roszczeń pozostaje wymóg wykazywania tej przewidzianej w art. 730¹ k.p.c. przesłanki.

Przeciwdziałanie grożącej szkodzie

Art. 755 par. 1, par. 2 i par. 3 zmienione oraz par. 2¹ dodany przez art. 1 pkt 70) ustawy nowelizującej

Par. 1 Jeżeli przedmiotem zabezpieczenia nie jest roszczenie pieniężne, sąd udziela zabezpieczenia w taki sposób, jaki stosownie do okoliczności uzna za odpowiedni, nie wyłączając sposobów przewidzianych do zabezpieczenia roszczeń pieniężnych. W szczególności sąd może:

1) unormować prawa i obowiązki stron lub uczestników postępowania na czas trwania postępowania;

2) ustanowić zakaz zbywania przedmiotów lub praw objętych postępowaniem;

3) zawiesić egzekucję lub postępowanie wykonawcze;

4) uregulować sposób roztoczenia pieczy nad małoletnimi dziećmi;

5) nakazać wpisanie stosownego ostrzeżenia w księdze wieczystej lub we właściwym rejestrze.

Par. 2 (utracił moc).

Par. 3 Sąd doręcza obowiązanemu postanowienie wydane na posiedzeniu niejawnym, w którym zobowiązuje go do wykonania lub zaniechania czynności albo do nieprzeszkadzania czynnościom uprawnionego. Nie dotyczy to czynności polegających na świadczeniu rzeczy będących we władaniu obowiązanego.

Par. 1 Jeżeli przedmiotem zabezpieczenia nie jest roszczenie pieniężne, sąd udziela zabezpieczenia w taki sposób, jaki stosownie do okoliczności uzna za odpowiedni, nie wyłączając sposobów przewidzianych dla zabezpieczenia roszczeń pieniężnych. W szczególności sąd może:

1) unormować prawa i obowiązki stron lub uczestników postępowania na czas trwania postępowania;

2) ustanowić zakaz zbywania przedmiotów lub praw objętych postępowaniem;

3) zawiesić postępowanie egzekucyjne lub inne postępowanie zmierzające do wykonania orzeczenia;

4) uregulować sposób roztoczenia pieczy nad małoletnimi dziećmi i kontaktów z dzieckiem;

5) nakazać wpisanie stosownego ostrzeżenia w księdze wieczystej lub we właściwym rejestrze.

Par. 2 W sprawach o ochronę dóbr osobistych zabezpieczenie polegające na zakazie publikacji może być udzielone tylko wtedy, gdy nie sprzeciwia się temu ważny interes publiczny. Udzielając zabezpieczenia, sąd określa czas trwania zakazu, który nie może być dłuższy niż rok. Jeżeli postępowanie w sprawie jest w toku, uprawniony może przed upływem okresu, na który orzeczono zakaz publikacji, żądać dalszego zabezpieczenia; przepisy zdania pierwszego i drugiego stosuje się. Jeżeli uprawniony zażądał dalszego zabezpieczenia, zakaz publikacji pozostaje w mocy do czasu prawomocnego rozstrzygnięcia wniosku.

Par. 2¹ Przepisu art. 731 nie stosuje się, jeżeli zabezpieczenie jest konieczne dla odwrócenia grożącej szkody lub innych niekorzystnych dla uprawnionego skutków.

Par. 3 Sąd doręcza obowiązanemu postanowienie wydane na posiedzeniu niejawnym, w którym nakazuje mu wykonanie lub zaniechanie czynności albo nieprzeszkadzanie czynnościom uprawnionego. Nie dotyczy to postanowień nakazujących wydanie rzeczy będących we władaniu obowiązanego.

Zmiana brzmienia art. 755 par. 1 i 3 ma stylistyczny charakter. Z kolei przez wprowadzenie par. 2¹ następuje zmiana merytoryczna - tu normuje się zagadnienie dopuszczalności i przesłanek nowacyjnego zabezpieczenia roszczeń niepieniężnych. Zezwala się na niestosowanie generalnej zasady z art. 731 k.p.c., stanowiącej, że zabezpieczenie nie może zmierzać do zaspokojenia roszczenia, chyba że ustawa stanowi inaczej.

Piecza nad małoletnim

Art. 756¹ i art. 756² dodany przez art. 1 pkt 71) ustawy nowelizującej

brak

Art. 756¹ W sprawach dotyczących pieczy nad małoletnimi dziećmi i kontaktów z dzieckiem sąd orzeka w przedmiocie zabezpieczenia po przeprowadzeniu rozprawy, chyba że chodzi o wypadek niecierpiący zwłoki.

Art. 756² Uwzględniając wniosek o zabezpieczenie przez uregulowanie stosunków na czas trwania postępowania albo przez uregulowanie sposobów kontaktów z dzieckiem, sąd, na wniosek uprawnionego, może w postanowieniu o udzieleniu zabezpieczenia zagrozić obowiązanemu nakazaniem zapłaty określonej sumy pieniężnej na rzecz uprawnionego na wypadek naruszenia obowiązków określonych w tym postanowieniu. Przepisy art. 1050¹ i 1051¹, a jeżeli zabezpieczenie polega na uregulowaniu sposobu kontaktów z dzieckiem - art. 582¹ par. 3, stosuje się odpowiednio.

Generalnie wniosek o udzielenie zabezpieczenia sąd rozpoznaje na posiedzeniu niejawnym (art. 735 k.p.c.). Powyższe zapewnia szybkość postępowania - chodzi o udzielenie uprawnionemu ochrony w krótkim czasie, czasami też o zaskoczenie obowiązanego, by uzyskać pewniejsze wykonanie zabezpieczenia. Są jednak sprawy, kiedy przed wydaniem decyzji w przedmiocie zabezpieczenia wyznaczenie rozprawy jest obligatoryjne. Dotyczy to sytuacji, gdy w rachubę wchodzi istotna ingerencja w sferę uprawnień obowiązanego i potrzeba poznania również jego argumentacji. Jedną z takich spraw jest sprawa dotyczącą pieczy nad małoletnimi dziećmi i kontaktów z dzieckiem. Wprowadzona zostaje także możliwość orzeczenia w postanowieniu obowiązku zapłaty przez obowiązanego określonej sumy pieniężnej na rzecz uprawnionego na wypadek naruszenia obowiązków określonych w tym postanowieniu. Oczekuje się, że rozwiązanie to wpłynie na poprawę efektywności zabezpieczenia i egzekucji świadczeń niepieniężnych. Przepisy art. 1050¹ i 1051¹ k.p.c. to nowe regulacje obowiązujące od 3 maja 2012 r. Uszczegółowiają one niejako tryb postępowania w przypadku zwłoki obowiązanego w wykonaniu czynności. Artykuł 582¹ par. 3 k.p.c. obowiązuje od 13 czerwca 2009 r. i przewiduje możliwość odebrania przez sąd opiekuńczy, w celu zapewnienia wykonywania kontaktów, od osoby uprawnionej do kontaktu z dzieckiem lub osoby, pod której pieczą dziecko pozostaje, przyrzeczenia określonego zachowania.

Lidia Sularzycka

sędzia Sądu Apelacyjnego w Warszawie