Ustawa z 13 lipca 2006 r. o ochronie roszczeń pracowniczych w razie niewypłacalności pracodawcy

(Dz.U. nr 158, poz. 1121 z późn. zm.)

Rozdział 1

Przepisy ogólne

Ustawa reguluje zasady, zakres i tryb ochrony roszczeń pracowniczych w razie niemożności ich zaspokojenia z powodu niewypłacalności pracodawcy.

●Artykuł pierwszy ustawy ma charakter wprowadzający - określa on zakres tematyki uregulowanej w tym akcie prawnym. Jest to zarazem jedyny przepis ogólny i jedyny przepis rozdziału 1. Jak widać, ustawodawca ograniczył do minimum kwestie wstępne i przystąpił do regulowania kwestii zasadniczych.

Rozdział 2

Niewypłacalność pracodawcy

1. Przepisy ustawy stosuje się w przypadku niewypłacalności pracodawcy będącego przedsiębiorcą, o którym mowa w art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej (Dz. U. Nr 173, poz. 1807, z późn. zm.), położonym na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej oddziałem banku zagranicznego w rozumieniu art. 4 ust. 1 pkt 20 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Prawo bankowe (Dz. U. z 2002 r. Nr 72, poz. 665, z późn. zm.), a także przedsiębiorcą zagranicznym pochodzącym z państw członkowskich Unii Europejskiej lub państw członkowskich Europejskiego Porozumienia o Wolnym Handlu (EFTA) - stron umowy o Europejskim Porozumieniu Gospodarczym, który utworzył na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej oddział lub przedstawicielstwo, o którym mowa w przepisach o swobodzie działalności gospodarczej, o ile:

- w przypadku przedsiębiorców zagranicznych z państw członkowskich Unii Europejskiej, z wyłączeniem Danii - może być wobec nich wszczęte postępowanie upadłościowe w rozumieniu art. 2 lit. a lub lit. c rozporządzenia Rady (WE) nr 1346/2000 z dnia 29 maja 2000 r. w sprawie postępowania upadłościowego,

- w przypadku przedsiębiorców zagranicznych z Danii i państw członkowskich Europejskiego Porozumienia o Wolnym Handlu (EFTA) - stron umowy o Europejskim Porozumieniu Gospodarczym - może być wobec nich uznane główne zagraniczne postępowanie upadłościowe, o którym mowa w przepisach ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze (Dz. U. Nr 60, poz. 535, z późn. zm.) dotyczących międzynarodowego postępowania upadłościowego,

- w przypadku przedsiębiorców prowadzących działalność gospodarczą na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, a także oddziałów banków zagranicznych - odrębne przepisy nie wyłączają możliwości ogłoszenia na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej upadłości takiego pracodawcy,

- w przypadku przedsiębiorców zagranicznych z państw członkowskich Unii Europejskiej i państw członkowskich Europejskiego Porozumienia o Wolnym Handlu (EFTA) - stron umowy o Europejskim Porozumieniu Gospodarczym działających na terenie Rzeczypospolitej Polskiej jako oddział instytucji kredytowej lub zakładu ubezpieczeń - może zostać wszczęte wobec instytucji kredytowej lub zakładu ubezpieczeń postępowanie upadłościowe, postępowanie układowe lub inne podobne postępowanie,

i jednocześnie zatrudnia, zgodnie z przepisami polskiego prawa, co najmniej jedną osobę fizyczną w związku z prowadzoną na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej działalnością gospodarczą lub działalnością przedstawicielstwa.

2. Niewypłacalność pracodawcy, o której mowa w ust. 1, nie zachodzi w odniesieniu do osób prawnych podlegających obowiązkowi wpisu do rejestru stowarzyszeń, innych organizacji społecznych i zawodowych, fundacji oraz samodzielnych publicznych zakładów opieki zdrowotnej, o którym mowa w rozdziale 3 ustawy z dnia 20 sierpnia 1997 r. o Krajowym Rejestrze Sądowym (Dz. U. z 2007 r. Nr 168, poz. 1186, z późn. zm.), wpisanych do rejestru przedsiębiorców z tytułu wykonywania działalności gospodarczej, jednostek zaliczanych, na podstawie odrębnych przepisów, do sektora finansów publicznych, a także osób fizycznych prowadzących gospodarstwo domowe zatrudniających osoby wykonujące pracę zarobkową w tym gospodarstwie.

●Ustawa wprowadza katalog sytuacji, w których mamy do czynienia z niewypłacalnością w podziale na kryteria krajowe (np. ogłoszenie upadłości pracodawcy z możliwością zawarcia układu) i kryteria zagraniczne (np. w przypadku przedsiębiorcy zagranicznego z państw członkowskich Unii Europejskiej z wyłączeniem Danii - wydanie przez organ sądowy lub każdy inny właściwy organ państwa członkowskiego Unii Europejskiej uprawniony do wszczęcia postępowania upadłościowego orzeczenia o wszczęciu wobec przedsiębiorcy zagranicznego postępowania upadłościowego oraz powołanie zarządcy).

●Komentowany przepis jest pierwszym przepisem określającym zakres podmiotowy ustawy. Zgodnie z nim przepisy ustawy stosuje się do przedsiębiorców zaliczonych do jednej z trzech grup określonych w komentowanym przepisie.

W przypadku podmiotów polskich dotyczy to przedsiębiorców w rozumieniu ustawy z 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej (t.j. Dz.U. z 2013 r. poz. 672 z późn. zm.). W myśl art. 2 tej ustawy działalnością gospodarczą jest zarobkowa działalność wytwórcza, budowlana, handlowa, usługowa oraz poszukiwanie, rozpoznawanie i wydobywanie kopalin ze złóż, a także działalność zawodowa wykonywana w sposób zorganizowany i ciągły. Z kolei z jej art. 4 wynika, że przedsiębiorcą jest osoba fizyczna, osoba prawna i jednostka organizacyjna niebędąca osobą prawną, której odrębna ustawa przyznaje zdolność prawną - wykonująca we własnym imieniu działalność gospodarczą. Za przedsiębiorców uznaje się także wspólników spółki cywilnej w zakresie wykonywanej przez nich działalności gospodarczej.

Druga grupa przedsiębiorców objętych działaniem ustawy to położone na terytorium RP oddziały banków zagranicznych w rozumieniu art. 4 ust. 1 pkt 20 ustawy z 29 sierpnia 1997 r. - Prawo bankowe (t.j. Dz.U. z 2012 r. poz. 1376 z późn. zm.). Zgodnie z tym przepisem przez oddział banku zagranicznego rozumie się jednostkę organizacyjną banku zagranicznego wykonującą w jego imieniu i na jego rzecz wszystkie lub niektóre czynności wynikające z zezwolenia udzielonego temu bankowi, przy czym wszystkie jednostki organizacyjne danego banku zagranicznego odpowiadające powyższym cechom, utworzone na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, uważa się za jeden oddział.

Trzecia grupa przedsiębiorców objętych działaniem ustawy to przedsiębiorcy zagraniczni pochodzący z państw członkowskich Unii Europejskiej lub państw członkowskich Europejskiego Porozumienia o Wolnym Handlu (EFTA) - stron umowy o Europejskim Porozumieniu Gospodarczym, którzy utworzyli na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej oddział lub przedstawicielstwo, o którym mowa w przepisach o swobodzie działalności gospodarczej. Zgodnie z art. 85 i 94 ustawy o swobodzie działalności gospodarczej:

1) oddziały tworzy się dla wykonywania działalności gospodarczej w Polsce,

2) przedstawicielstwa tworzy się dla prowadzenia działalności w zakresie reklamy i promocji przedsiębiorcy zagranicznego.

Przedsiębiorcy zagraniczni muszą dodatkowo spełnić warunki, o których mowa w ust. 1 komentowanego przepisu.

●W ust. 2 komentowanego przepisu zawarto istotne ograniczenie podmiotowe. Ustawodawca stwierdził bowiem, że niewypłacalność, o której mowa w ust. 1, nie zachodzi w odniesieniu do osób prawnych podlegających obowiązkowi wpisu do rejestru stowarzyszeń, innych organizacji społecznych i zawodowych, fundacji oraz samodzielnych publicznych zakładów opieki zdrowotnej wpisanych do rejestru przedsiębiorców z tytułu wykonywania działalności gospodarczej, jednostek zaliczanych, na podstawie odrębnych przepisów, do sektora finansów publicznych, a także osób fizycznych prowadzących gospodarstwo domowe zatrudniających osoby wykonujące pracę zarobkową w tym gospodarstwie. Skoro więc podmioty te nie są narażone na niewypłacalność w rozumieniu ust. 1 komentowanego przepisu, to tym samym nie stosuje się do nich przepisów omawianej ustawy. A w konsekwencji nie są zobowiązane do opłacenia składek na FGŚP.

Należy przy tym podkreślić, iż przepisy uznają niekiedy, że dana działalność nie jest działalnością gospodarczą. Przykładowo z art. 83a ustawy z 7 września 1991 r. o systemie oświaty (t.j. Dz.U. z 2004 r. nr 256, poz. 2572 z późn. zm.) wynika, że prowadzenie szkoły lub placówki, zespołu takich placówek oraz innej formy wychowania przedszkolnego nie jest działalnością gospodarczą.

1. Niewypłacalność pracodawcy, o którym mowa w art. 2 ust. 1, zachodzi, gdy sąd upadłościowy, na podstawie przepisów Prawa upadłościowego i naprawczego, wyda postanowienie o:

1) ogłoszeniu upadłości pracodawcy obejmującej likwidację majątku dłużnika;

2) ogłoszeniu upadłości pracodawcy z możliwością zawarcia układu;

3) zmianie postanowienia o ogłoszeniu upadłości z możliwością zawarcia układu na postanowienie o ogłoszeniu upadłości obejmującej likwidację majątku dłużnika;

4) oddaleniu wniosku o ogłoszenie upadłości pracodawcy, jeżeli jego majątek nie wystarcza na zaspokojenie kosztów postępowania;

5) oddaleniu wniosku o ogłoszenie upadłości w razie stwierdzenia, że majątek dłużnika jest obciążony hipoteką, zastawem, zastawem rejestrowym, zastawem skarbowym lub hipoteką morską w takim stopniu, że pozostały jego majątek nie wystarcza na zaspokojenie kosztów postępowania.

2. Datą niewypłacalności jest data wydania postanowienia sądu upadłościowego o ogłoszeniu upadłości pracodawcy w przypadkach, o których mowa w ust. 1 pkt 1 i 2, data postanowienia sądu upadłościowego o oddaleniu wniosku o ogłoszenie upadłości pracodawcy w przypadkach, o których mowa w ust. 1 pkt 4 i 5, data uprawomocnienia się postanowienia o zmianie sposobu prowadzenia postępowania upadłościowego, o którym mowa w ust. 1 pkt 3.

●Jednym z podstawowych pojęć, jakim posługuje się komentowana ustawa, jest upadłość. Na gruncie krajowym zachodzi ona w sytuacji, gdy sąd wyda stosowne postanowienie, o którym mowa w ust. 1 komentowanego przepisu. Sądy wydają takie postanowienia na podstawie przepisów ustawy z 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze (t.j. Dz.U. z 2012 r. poz. 1112 z późn. zm.). Zgodnie z art. 10-11 tej ustawy upadłość ogłasza się w stosunku do dłużnika, który stał się niewypłacalny. Dłużnika uważa się zaś za niewypłacalnego, jeżeli nie wykonuje swoich wymagalnych zobowiązań pieniężnych. Dłużnika będącego osobą prawną albo jednostką organizacyjną nieposiadającą osobowości prawnej, której odrębna ustawa przyznaje zdolność prawną, uważa się za niewypłacalnego także wtedy, gdy jego zobowiązania przekroczą wartość jego majątku, nawet wówczas, gdy na bieżąco te zobowiązania wykonuje.

●Z literalnego brzmienia przepisów wynika, że do ogłoszenia upadłości jest wystarczające niewykonanie nawet pojedynczych zobowiązań o niewielkiej wartości - o wszystkim jednak decyduje sąd. Może on oddalić wniosek o ogłoszenie upadłości, jeżeli opóźnienie w wykonaniu zobowiązań nie przekracza trzech miesięcy, a suma niewykonanych zobowiązań nie przekracza 10 proc. wartości bilansowej przedsiębiorstwa dłużnika.

●W ust. 2 komentowanego przepisu ustawodawca określa datę niewypłacalności. Jest ona o tyle istotna, o ile dopiero z chwilą niewypłacalności pracodawca podlega przepisom ustawy. Najczęściej będzie to data wydania postanowienia przez sąd. Jedynie w przypadku zmiany postanowienia o ogłoszeniu upadłości z możliwością zawarcia układu na postanowienie o ogłoszeniu upadłości obejmującej likwidację majątku dłużnika decydująca będzie data uprawomocnienia się postanowienia.

1. Niewypłacalność pracodawcy, o którym mowa w art. 2 ust. 1, zachodzi również w przypadku wszczęcia postępowania upadłościowego, postępowania układowego lub innego podobnego postępowania w państwach członkowskich Unii Europejskiej lub w państwach członkowskich Europejskiego Porozumienia o Wolnym Handlu (EFTA) - stronach umowy o Europejskim Obszarze Gospodarczym wobec instytucji kredytowych i zakładów ubezpieczeń mających siedziby w tych państwach.

2. Niewypłacalność pracodawcy, o którym mowa w art. 2 ust. 1, zachodzi również w przypadku, gdy sąd zagraniczny wyda orzeczenie, zgodnie z którym nie zostaje wszczęte postępowanie upadłościowe z uwagi na stwierdzenie definitywnego zamknięcia przedsiębiorstwa albo z powodu niewystarczalności aktywów na zaspokojenie kosztów tego postępowania.

3. Datą niewypłacalności jest data wydania przez sąd zagraniczny orzeczenia w przypadku, o którym mowa w ust. 1 albo w ust. 2.

●Skoro jesteśmy w Unii Europejskiej, to koniecznym było zrównanie zdarzeń prawnych mających miejsce na terenie UE ze zdarzeniami prawnymi zachodzącymi w Polsce. Komentowany przepis reguluje kwestie niewypłacalności instytucji kredytowych i zakładów ubezpieczeń mających siedziby w państwach UE/EOG potwierdzonych wszczęciem postępowania upadłościowego, układowego lub innego podobnego w państwach członkowskich Unii Europejskiej lub w państwach członkowskich Europejskiego Porozumienia o Wolnym Handlu (EFTA) - stronach umowy o Europejskim Obszarze Gospodarczym.

Na równi ze wszczęciem postępowania traktuje się orzeczenie o niewszczęciu postępowania z uwagi na stwierdzenie definitywnego zamknięcia przedsiębiorstwa albo z powodu niewystarczalności aktywów na zaspokojenie kosztów tego postępowania.

1. Niewypłacalność pracodawcy, o którym mowa w art. 2 ust. 1, zachodzi również w przypadku wydania, zgodnie z przepisami Prawa upadłościowego i naprawczego dotyczącymi międzynarodowego postępowania upadłościowego, przez sąd upadłościowy postanowienia o uznaniu głównego zagranicznego postępowania upadłościowego wszczętego wobec przedsiębiorcy zagranicznego z Danii lub państw członkowskich Europejskiego Porozumienia o Wolnym Handlu (EFTA) - stron umowy o Europejskim Obszarze Gospodarczym.

2. Niewypłacalność pracodawcy, o którym mowa w art. 2 ust. 1, zachodzi także w przypadku, gdy sąd zagraniczny wyda orzeczenie, zgodnie z którym nie zostaje wszczęte postępowanie upadłościowe z uwagi na stwierdzenie definitywnego zamknięcia przedsiębiorstwa albo z powodu niewystarczalności aktywów na zaspokojenie kosztów tego postępowania.

3. Datą niewypłacalności jest data wydania przez sąd upadłościowy postanowienia o uznaniu zagranicznego postępowania upadłościowego, o którym mowa w ust. 1, albo data wydania przez sąd zagraniczny orzeczenia, o którym mowa w ust. 2.

●Komentowany artykuł rozszerza pojęcie niewypłacalności o przypadki wydania przez sąd upadłościowy postanowienia o uznaniu głównego zagranicznego postępowania upadłościowego wszczętego wobec przedsiębiorcy zagranicznego z Danii lub państw członkowskich Europejskiego Porozumienia o Wolnym Handlu (EFTA) - stron umowy o Europejskim Obszarze Gospodarczym.

1. Niewypłacalność pracodawcy, o którym mowa w art. 2 ust. 1, zachodzi również, gdy:

1) organ sądowy lub każdy inny właściwy organ państwa członkowskiego Unii Europejskiej, z wyłączeniem Danii, uprawniony do wszczęcia postępowania upadłościowego wyda, zgodnie z art. 3 ust. 1 rozporządzenia Rady (WE) nr 1346/2000, orzeczenie o wszczęciu wobec przedsiębiorcy lub przedsiębiorcy zagranicznego postępowania upadłościowego, o którym mowa w art. 2 lit. a lub c tego rozporządzenia, oraz powoła zarządcę albo

2) organ sądowy lub każdy inny właściwy organ państwa członkowskiego Unii Europejskiej, z wyłączeniem Danii, uprawniony do wszczęcia postępowania upadłościowego wyda, zgodnie z art. 3 ust. 1 rozporządzenia Rady (WE) nr 1346/2000, orzeczenie, zgodnie z którym nie zostaje wszczęte postępowanie upadłościowe z uwagi na stwierdzenie definitywnego zamknięcia przedsiębiorstwa albo z powodu niewystarczalności aktywów na zaspokojenie kosztów tego postępowania, albo

3) sąd upadłościowy wyda, zgodnie z art. 3 ust. 2 i 4 rozporządzenia Rady (WE) nr 1346/2000, orzeczenie o ogłoszeniu upadłości przedsiębiorcy zagranicznego, mające skutki ograniczone do majątku dłużnika znajdującego się na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej.

2. Datą niewypłacalności jest data wydania orzeczenia, o którym mowa w ust. 1 pkt 1, data wydania orzeczenia, o którym mowa w ust. 1 pkt 2, albo data wydania przez sąd upadłościowy postanowienia o ogłoszeniu upadłości przedsiębiorcy zagranicznego, o którym mowa w ust. 1 pkt 3.

●Skoro należymy do Unii Europejskiej, to musimy respektować także wyroki (decyzje) właściwych organów z innych państw UE/EOG. Konsekwencją tego jest komentowany przepis.

W przypadkach, o których mowa w art. 6 ust. 1 pkt 1, zarządca, w rozumieniu art. 2 lit. b rozporządzenia Rady (WE) nr 1346/2000, obwieszcza w Monitorze Sądowym i Gospodarczym o wydaniu orzeczenia o wszczęciu postępowania upadłościowego, o wydaniu orzeczenia o powołaniu zarządcy oraz dane o osobie zarządcy. Obwieszczenie zawiera istotną treść orzeczenia o wszczęciu postępowania oraz orzeczenia o powołaniu zarządcy, informacje o osobie zarządcy oraz informację, że właściwość sądu wynika z art. 3 ust. 1 rozporządzenia Rady (WE) nr 1346/2000.

●Komentowany przepis ma charakter techniczny. Wprowadza on obowiązek informacyjny w postaci konieczności zamieszczenia stosownego obwieszczenia w Monitorze Sądowym i Gospodarczym.

1. Niewypłacalność pracodawcy, o którym mowa w art. 2 ust. 1, zachodzi również, gdy w postępowaniu krajowym w razie niezaspokojenia przez pracodawcę roszczeń pracowniczych z powodu braku środków finansowych:

1) na podstawie przepisów Prawa upadłościowego i naprawczego sąd upadłościowy wyda postanowienie o umorzeniu postępowania upadłościowego obejmującego likwidację majątku upadłego, jeżeli:

a) majątek pozostały po wyłączeniu z niego przedmiotów majątkowych dłużnika obciążonych hipoteką, zastawem, zastawem rejestrowym, zastawem skarbowym lub hipoteką morską nie wystarcza na zaspokojenie kosztów postępowania,

b) wierzyciele zobowiązani uchwałą zgromadzenia wierzycieli albo postanowieniem sędziego-komisarza nie złożyli w wyznaczonym terminie zaliczki na koszty postępowania, a brak jest płynnych funduszów na te koszty;

2) organ założycielski podejmie decyzję o wdrożeniu postępowania likwidacyjnego wobec przedsiębiorstwa państwowego, o ile likwidacja nie jest skutkiem przekształcenia, łączenia lub podziału tego przedsiębiorstwa;

3) sąd orzeknie rozwiązanie spółki handlowej w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 15 września 2000 r. - Kodeks spółek handlowych (Dz. U. Nr 94, poz. 1037, z późn. zm.);

4) minister właściwy do spraw gospodarki wyda, na podstawie przepisów o swobodzie działalności gospodarczej, decyzję o zakazie wykonywania działalności gospodarczej, wykonywanej na takich samych zasadach, jak przedsiębiorcy polscy, przez przedsiębiorcę zagranicznego w ramach utworzonego oddziału z siedzibą na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej;

5) minister właściwy do spraw gospodarki wyda, na podstawie przepisów o swobodzie działalności gospodarczej, decyzję o zakazie wykonywania działalności przez przedsiębiorcę zagranicznego, w ramach utworzonego przedstawicielstwa z siedzibą na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej;

6) zgodnie z przepisami art. 7-7i ustawy z dnia 19 listopada 1999 r. - Prawo działalności gospodarczej (Dz. U. Nr 101, poz. 1178, z późn. zm.) lub przepisami o swobodzie działalności gospodarczej organ ewidencyjny wykreśli pracodawcę będącego osobą fizyczną z Ewidencji Działalności Gospodarczej w wyniku zawiadomienia o zaprzestaniu wykonywania działalności gospodarczej lub stwierdzenia trwałego zaprzestania wykonywania przez pracodawcę działalności gospodarczej.

2. Datą niewypłacalności jest data uprawomocnienia się postanowienia sądu upadłościowego o umorzeniu postępowania upadłościowego w przypadku pracodawców, o których mowa w ust. 1 pkt 1, data wydania decyzji w przypadkach, o których mowa w ust. 1 pkt 2, 4 i 5, data uprawomocnienia się orzeczenia sądu, o którym mowa w ust. 1 pkt 3, albo data dokonania wykreślenia, o którym mowa w ust. 1 pkt 6.

●Artykuł 8 ustawy jest kolejnym przepisem rozszerzającym pojęcie niewypłacalności.

1. Niewypłacalność pracodawcy, o którym mowa w art. 2 ust. 1, zachodzi również w razie niezaspokojenia roszczeń pracowniczych z powodu braku środków finansowych w przypadku faktycznego zaprzestania działalności przez pracodawcę, trwającego dłużej niż 2 miesiące.

2. Datą wystąpienia niewypłacalności pracodawcy jest dzień upływu terminu, o którym mowa w ust. 1.

●Artykuł 8a ustawy to ostatni przepis definiujący niewypłacalność pracodawcy. Tym razem wystąpienie niewypłacalności nie jest związane z wydaniem wyroku lub decyzji. Powstaje w wyniku zdarzenia faktycznego, jakim jest zaprzestanie działalności przez pracodawcę, trwającego dłużej niż 2 miesiące.

Rozdział 3

Pracodawca, pracownik

Przedsiębiorca, o którym mowa w art. 2 ust. 1, prowadzący działalność gospodarczą wyłącznie na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, przedsiębiorca prowadzący działalność gospodarczą również na terytorium innych państw członkowskich Unii Europejskiej lub państw członkowskich Europejskiego Porozumienia o Wolnym Handlu (EFTA) - stron umowy o Europejskim Obszarze Gospodarczym w odniesieniu do działalności prowadzonej na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, oddział banku zagranicznego, oddział instytucji kredytowej lub oddział zagranicznego zakładu ubezpieczeń, a także oddział lub przedstawicielstwo przedsiębiorcy zagranicznego, zwany dalej "pracodawcą", jest obowiązany opłacać składki za pracowników na Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych, zwany dalej "Funduszem".

●Komentowany przepis wprowadza obowiązek opłacania składek na Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych (FGŚP). Obowiązek ten spoczywa na przedsiębiorcach objętych działaniem ustawy. W przypadku przedsiębiorców zagranicznych działających w krajach EU/EOG obowiązek ten powstaje wyłącznie w odniesieniu do działalności prowadzonej w Polsce i dotyczy działającego w Polsce:

1) oddziału banku zagranicznego,

2) oddziału instytucji kredytowej,

3) oddziału zagranicznego zakładu ubezpieczeń,

4) oddziału przedsiębiorcy zagranicznego,

5) przedstawicielstwa przedsiębiorcy zagranicznego.

Podmioty spoza katalogu zawartego w niniejszym przepisie nie opłacają składek na FGŚP.

Należy przy tym podkreślić, iż obowiązek opłacania składek istnieje nawet w przypadku niedopełnienia formalności związanych ze zgłoszeniem do właściwego rejestru. Zgodnie z wyrokiem Sądu Najwyższego z 21 czerwca 2007 r., sygn. akt I PK 1/07 (M.P.Pr. 2007/12/616), niedopełnienie obowiązku rejestracji w Krajowym Rejestrze Sądowym nie powoduje utraty statusu pracodawcy i uprawnień do korzystania ze świadczeń Funduszu Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych.

Pracodawca, o którym mowa w art. 9, nie opłaca składek na Fundusz za pracowników powracających z urlopu macierzyńskiego, urlopu na warunkach urlopu macierzyńskiego, dodatkowego urlopu macierzyńskiego, dodatkowego urlopu na warunkach urlopu macierzyńskiego, urlopu rodzicielskiego lub urlopu wychowawczego w okresie 36 miesięcy począwszy od pierwszego miesiąca po powrocie z urlopu macierzyńskiego, urlopu na warunkach urlopu macierzyńskiego, dodatkowego urlopu macierzyńskiego, dodatkowego urlopu na warunkach urlopu macierzyńskiego, urlopu rodzicielskiego lub urlopu wychowawczego.

●Komentowany przepis wprowadza zwolnienie od obowiązku opłacania składek na FGŚP. Redakcja przepisu budzi wątpliwości, a na dodatek ZUS interpretuje komentowany przepis w sposób zawężający.

Celem wprowadzenia przepisu było poprawienie sytuacji osób powracających do pracy po pełnieniu obowiązków rodzicielskich. Analogiczne rozwiązanie zawiera art. 104a ustawy z 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (t.j. Dz.U. z 2013 r. poz. 674 z późn. zm.) w odniesieniu do Funduszu Pracy (FP). Zwolnienie od składek na fundusze ma bowiem zachęcać do pozostawiania w zatrudnieniu pracowników, o których mowa w tym przepisie. Niewielkie kwoty składek (składka na FGŚP wynosi 0,10 proc., a składka na FP 2,45 proc. podstawy ich wymiaru) powodują, że nie jest to argument zbyt przekonujący, a na dodatek korzystanie ze zwolnienia w niektórych przypadkach jest sporne i grozi konfliktem z ZUS.

●Zwolnienie stosuje się do pracowników powracających do pracy po pełnieniu obowiązków rodzicielskich. Formalną przesłanką jest powrót z urlopu związanego z rodzicielstwem, czyli urlopu:

1) macierzyńskiego - z tytułu urodzenia dziecka,

2) dodatkowego macierzyńskiego - przysługującego bezpośrednio po urlopie macierzyńskim,

3) urlopu na warunkach urlopu macierzyńskiego - z tytułu przysposobienia dziecka,

4) dodatkowego urlopu na warunkach urlopu macierzyńskiego - przysługującego bezpośrednio po urlopie na warunkach urlopu macierzyńskiego,

5) urlopu rodzicielskiego - przysługującego bezpośrednio po urlopie dodatkowym macierzyńskim lub po dodatkowym urlopie na warunkach urlopu macierzyńskiego (jest to nowy rodzaj urlopu wprowadzony w 2013 roku),

6) urlopu wychowawczego - udzielanego w celu sprawowania dalszej opieki nad dzieckiem po wyczerpaniu urlopów, o których mowa w pkt 1-5.

Należy podkreślić, że zwolnienie nie przysługuje w przypadku powrotu z urlopu ojcowskiego.

Ustawodawca zapisał w komentowanym przepisie, że zwolnienie dotyczy pracowników powracających po urlopie związanym z rodzicielstwem. Tym samym warunkiem skorzystania ze zwolnienia jest fakt pozostawania w zatrudnieniu u danego pracodawcy przed urlopem i powrót do pracy u tego samego pracodawcy, czyli powrót do pracy u tego pracodawcy, który udzielił urlopu. Zatrudnienie w nowym zakładzie nie będzie uprawniało do zwolnienia.

●Przepis stanowi, że zwolnienie obowiązuje "w okresie 36 miesięcy, począwszy od pierwszego miesiąca po powrocie" z urlopów związanych z rodzicielstwem. Tymczasem zazwyczaj pracownicy wracają w trakcie miesiąca. W efekcie problematyczne jest to, od kiedy należy zastosować zwolnienie. [przykład 1]

●Zgodnie z oficjalnym poradnikiem zamieszczonym na stronie ZUS (składki na FGŚP wpłaca się do ZUS, a więc jest to organ właściwy do ich poboru - zob. komentarz do art. 30 ustawy) "okres 36 miesięcy zwolnienia z opłacania składek na Fundusz Pracy należy liczyć od pierwszego dnia miesiąca następującego po miesiącu, w którym nastąpiło zakończenie urlopu. Oznacza to, że zwolnienie powyższe należy stosować w odniesieniu do kwot stanowiących podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe, bez stosowania ograniczenia, o którym mowa w art. 19 ust. 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, za miesiące następujące po miesiącu, w którym nastąpiło zakończenie urlopu" (więcej na: www.zus.pl). Jeżeli jednak pracownik wraca do pracy pierwszego dnia danego miesiąca, zwolnienie stosuje się już od tego miesiąca. Innymi słowy, zgodnie z wykładnią ZUS zwolnienie stosuje się przez 36 pełnych miesięcy kalendarzowych następujących po powrocie pracownika.

Mimo że interpretacja ta wykracza poza zakres komentowanego przepisu, należy uznać ją za słuszną. Dzięki takiemu podejściu wszystkie podmioty znajdują się w takiej samej sytuacji, wobec czego jest zachowana równość wobec prawa. Innymi słowy, mimo że stanowisko to nie wynika z komentowanego przepisu, jest ono logiczne i zasługuje na akceptację.

●Trudno jednak zaakceptować inne poglądy ZUS dotyczące omawianej kwestii. W tym samym poradniku ZUS zajmuje stanowisko, że w przypadku powrotu do pracy i skorzystania z kolejnego urlopu związanego z rodzicielstwem (kolejnej części takiego urlopu) okresy korzystania ze zwolnienia należy sumować. [przykład 2]

●Według stanowiska ZUS okresy pomiędzy urlopami należy sumować. Stanowisko to jednak nie znajduje uzasadnienia prawnego. Z przepisu bowiem wynika wyraźnie, że zwolnienie obowiązuje przez okres 36 miesięcy po powrocie z urlopu związanego z rodzicielstwem. Tym samym - zgodnie z literalnym brzmieniem ustawy - każdy powrót z takiego urlopu uprawnia pracodawcę do zastosowania zwolnienia przez okres 36 miesięcy. ZUS jednak uważa, że "do 36-miesięcznego okresu zwolnienia z opłacenia składek na FP należy wliczać wszystkie okresy zwolnienia z opłacania składek, które będą miały miejsce po powrocie z urlopu udzielonego z tytułu urodzenia dziecka lub dzieci przy jednym porodzie" (z poradnika ZUS). [przykład 3]

●Za sprzeczne z ustawą należy także uznać stanowisko, zgodnie z którym w sytuacji, gdy z urlopów związanych z rodzicielstwem na to samo dziecko korzystają oboje rodzice, uprawnienie do zwolnienia z obowiązku opłacania składek na FP i FGŚP przysługuje wyłącznie jednemu pracodawcy. Zgodnie z poradnikiem ZUS "prawo do takiego zwolnienia nabywa ten pracodawca, który pierwszy udzielił pracownikowi jednego z tych urlopów i nadal kontynuuje jego zatrudnienie". [przykład 4]

Dodatkową trudnością jest to, że stosując się do wytycznych ZUS, pracodawca musiałby uwzględniać to, co dzieje się poza jego zakładem pracy. Uzyskanie informacji o tym, czy pracodawca drugiego rodzica korzysta ze zwolnienia, jest zaś co najmniej trudne, jeżeli w ogóle możliwe.

●Z powyższego wynika, że działanie ZUS w praktyce budzi szereg wątpliwości. Poradnik nie jest co prawda źródłem prawa (źródłem tym jest ustawa), ale wywiera wpływ na jego stosowanie i stanowi oficjalną interpretację podmiotu, do którego zadań należy ściąganie składek na FGŚP. Organ władzy, jakim jest w tym wypadku ZUS, nie może tworzyć ani zmieniać prawa w drodze interpretacji. Oczywiście korzystanie ze zwolnienia w przypadku obojga rodziców może budzić pewne zastrzeżenia, w szczególności w przypadku, gdy korzystanie z urlopu związanego z rodzicielstwem było krótkotrwałe. [przykład 5]

W efekcie ustawodawca powinien doprecyzować powyższy przepis, dzięki czemu stałby się on bardziej precyzyjny i zmniejszyłoby się ryzyko sporu z ZUS.

1. Pracodawca, o którym mowa w art. 9, nie opłaca składek na Fundusz przez okres 12 miesięcy, począwszy od pierwszego miesiąca po zawarciu umowy o pracę, za osoby zatrudnione, które ukończyły 50 rok życia i w okresie 30 dni przed zatrudnieniem pozostawały w ewidencji bezrobotnych powiatowego urzędu pracy.

2. Pracodawca, o którym mowa w art. 9, nie opłaca składek na Fundusz za pracowników, którzy osiągnęli wiek wynoszący co najmniej 55 lat dla kobiet i co najmniej 60 lat dla mężczyzn.

●Artykuł 9b ustawy zawiera dwa kolejne zwolnienia od składek na FGŚP. Pierwsze z nich dotyczy niepełnosprawnych, którzy ukończyli 50. rok życia (ust. 1 komentowanego przepisu), a drugie pracowników, którzy osiągnęli określony wiek (ust. 2 komentowanego przepisu). Oba przepisy mają na celu zachętę do zatrudniania starszych pracowników.

●Zwolnienie określone w ust. 1 komentowanego przepisu ma charakter czasowy i obowiązuje przez 12 miesięcy, począwszy od pierwszego miesiąca po zawarciu umowy o pracę. Ustawodawca popełnił tu tę samą nieścisłość, co w art. 9a ustawy, ale - podobnie jak w przypadku zwolnienia określonego w tym przepisie - ZUS narzucił swoją interpretację, zgodnie z którą zwolnienie obowiązuje przez 12 pełnych miesięcy, czyli okres zwolnienia należy liczyć od pierwszego dnia miesiąca następującego po miesiącu, w którym została zawarta umowa o pracę.

●Aby móc skorzystać ze zwolnienia, muszą być spełnione dwa warunki:

1) w dniu nawiązania stosunku pracy zatrudniana osoba musi mieć ukończone 50 lat, a więc 50 urodziny przypadają najpóźniej w dniu nawiązania stosunku pracy,

2) zatrudniana osoba pozostawała w ewidencji bezrobotnych powiatowego urzędu pracy przez okres co najmniej 30 dni liczonych wstecz od dnia poprzedzającego dzień nawiązania stosunku pracy. [przykład 6]

●Zwolnienie określone w ust. 2 komentowanego przepisu ma charakter bezterminowy. Jednocześnie zapisane zwolnienie budzi wątpliwości. Przepis stanowi bowiem, że składek nie płaci się za pracowników, którzy osiągnęli wiek wynoszący co najmniej 55 lat dla kobiet i co najmniej 60 lat dla mężczyzn. Zróżnicowanie wieku kobiet i mężczyzn spowodowane było obowiązującym do niedawna wiekiem emerytalnym - kobiety przechodziły na emeryturę w wieku lat 60, a mężczyźni w wieku lat 65. Tym samym zwolnienie zaczynało obowiązywać na 5 lat przed osiągnięciem wieku emerytalnego. Wydłużenie wieku emerytalnego nie spowodowało zmiany komentowanego przepisu.

Brzmienie komentowanego przepisu jest dość enigmatyczne. Obowiązek zapłaty składek powstaje bowiem z końcem miesiąca, a urodziny obchodzi się danego dnia. W efekcie: analizując przepis, ma się duże wątpliwości, od kiedy można zastosować zwolnienie. Z poradnika ZUS wynika, że "w przypadku gdy osiągnięcie powyższego wieku następuje w trakcie miesiąca kalendarzowego, zwolnienie z obowiązku opłacania tych składek następuje dopiero od następnego miesiąca. Jedynie w przypadku pracowników, których 55. lub 60. urodziny przypadają pierwszego dnia danego miesiąca, zwolnienie z obowiązku opłacania tych składek przysługuje już od tego miesiąca, ponieważ w dniu swoich 55. czy 60. urodzin dana osoba jest osobą, która osiągnęła odpowiednio wiek 55 lub 60 lat". [przykład 7]

●Pomimo zatem użycia słowa "pracownik" zwolnienie obejmuje także osoby zatrudnione na podstawie umów cywilnoprawnych - umów-zlecenia lub umów zbliżonych (w tym kontrakty menedżerskie) - są oni bowiem uznani za pracowników w rozumieniu komentowanej ustawy.

Jeżeli zatem mamy do czynienia np. z menedżerami, który ukończyli 55 lat (kobiety) lub 60 lat (mężczyźni), są oni objęci zwolnieniem.

Pracownikiem, o którym mowa w art. 9, jest osoba fizyczna, która, zgodnie z przepisami polskiego prawa, pozostaje z pracodawcą w stosunku pracy lub jest zatrudniona na podstawie umowy o pracę nakładczą albo wykonuje pracę na podstawie umowy agencyjnej lub umowy zlecenia albo innej umowy o świadczenie usług, do której, zgodnie z ustawą z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny (Dz. U. Nr 16, poz. 93, późn. zm.), stosuje się przepisy dotyczące zlecenia, albo wykonuje pracę zarobkową na podstawie innej niż stosunek pracy na rzecz pracodawcy będącego rolniczą spółdzielnią produkcyjną, spółdzielnią kółek rolniczych lub inną spółdzielnią zajmującą się produkcją rolną - jeżeli z tego tytułu podlega obowiązkowi ubezpieczeń emerytalnego i rentowych, z wyjątkiem małżonka pracodawcy, a także jego dzieci własnych, dzieci drugiego małżonka i dzieci przysposobionych, rodziców, macochy i ojczyma oraz osób przysposabiających, a także rodzeństwa, wnuków, dziadków, zięciów i synowych, bratowych, szwagierek i szwagrów oraz osób wykonujących pracę zarobkową w gospodarstwie domowym.

●Komentowana ustawa posługuje się pojęciem pracownika, ale używa go w znaczeniu innym niż ustawa z 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy (t.j. Dz.U. z 1998 r. nr 21, poz. 94 z późn. zm.; dalej: k.p.). Według reguł ogólnych wyrażonych w art. 2 k.p. pracownikiem jest osoba zatrudniona na podstawie umowy o pracę, powołania, wyboru, mianowania lub spółdzielczej umowy o pracę.

Tymczasem komentowana ustawa rozszerza zakres pojęcia "pracownik" chociażby na zleceniobiorców, a jednocześnie zawęża je o członków rodziny pracodawcy.

Zgodnie z definicją zawartą w komentowanym przepisie pracownikiem jest osoba fizyczna (inne pomioty mogą świadczyć usługi, ale nie mogą być pracownikiem), która pozostaje w stosunku pracy. Podstawa zatrudnienia nie ma przy tym znaczenia. Ze stosunkiem pracy zostało zrównane zatrudnienie na podstawie pracy nakładczej oraz wykonywanie pracy na podstawie umowy agencyjnej lub umowy-zlecenia albo innej umowy o świadczenie usług, do której, zgodnie z przepisami kodeksu cywilnego, stosuje się przepisy dotyczące zlecenia. Warto przy tym zaznaczyć, że zawieranie umów cywilnoprawnych na warunkach umowy o pracę jest zabronione na mocy art. 22 par. 1² k.p. - naruszenie tego zakazu może się skończyć dla pracodawcy ukaraniem grzywną nawet do 30 000 zł (art. 281 pkt 1 k.p.). Tymczasem na gruncie komentowanej ustawy zleceniobiorcy to po prostu rodzaj pracowników. [przykład 8]

●Z komentowanego przepisu wynika, że zleceniobiorca będzie uznany za pracownika, jeżeli z tytułu wykonywania umowy będzie podlegał ubezpieczeniom społecznym. Tymczasem w przypadku zleceniobiorców mogą oni w ogóle nie podlegać tym ubezpieczeniom (uczniowie i studenci do lat 26) lub podlegać im jedynie dobrowolnie (przy zbiegu tytułów ubezpieczeniowych - np. gdy równolegle wykonują działalność gospodarczą). Innymi słowy, do opłacania składek na FGŚP od zleceniobiorców konieczne jest obowiązkowe podleganie ubezpieczeniom społecznym - jeżeli ubezpieczenia emerytalne i rentowe są jedynie dobrowolne albo zleceniobiorca im nie podlega, składek na FGŚS nie opłaca się w ogóle.

Za pracownika uważa się także osobę, która wykonuje pracę zarobkową na podstawie innej niż stosunek pracy na rzecz pracodawcy będącego rolniczą spółdzielnią produkcyjną, spółdzielnią kółek rolniczych lub inną spółdzielnią zajmującą się produkcją rolną - jeżeli z tego tytułu podlega obowiązkowi ubezpieczeń emerytalnego i rentowych.

●Jednocześnie ustawodawca wyłączył na użytek ustawy z grona pracowników członków rodziny pracodawcy. Do pracowników ustawa nie zalicza zatem małżonka pracodawcy, a także jego dzieci własnych, dzieci drugiego małżonka i dzieci przysposobionych, rodziców, macochy i ojczyma oraz osób przysposabiających, a także rodzeństwa, wnuków, dziadków, zięciów i synowych, bratowych, szwagierek i szwagrów oraz osób wykonujących pracę zarobkową w gospodarstwie domowym. [przykład 9]

●Jeżeli dana osoba nie mieści się w pojęciu pracownika, pracodawca nie odprowadza od niej składek na FGŚP, ale równocześnie osoba ta nie podlega ochronie przewidzianej przepisami komentowanej ustawy.

●Poza zakresem omawianego przepisu znajdują się skazani skierowani do pracy w danym zakładzie. W ich przypadku bowiem umowa nie jest zawierana z nimi, tylko z aresztem, wobec czego nie są oni pracownikami. Skoro więc ustawodawca nie wymienił skazanych w katalogu zawartym w art. 10 komentowanej ustawy, to za skazanych nie należy odprowadzać składek na FGŚP.

Rozdział 4

Zakres oraz tryb zaspokajania roszczeń pracowniczych z Funduszu Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych

W razie niewypłacalności pracodawcy są zaspokajane roszczenia pracowników, o których mowa w art. 10, a także byłych pracowników oraz uprawnionych do renty rodzinnej członków rodziny zmarłego pracownika lub zmarłego byłego pracownika.

●Niewypłacalność pracodawcy wywołuje istotne skutki społeczne, w szczególności w przypadku dużych podmiotów działających w małych miastach. Aby ograniczyć negatywne konsekwencje tej niewypłacalności, ustawodawca gwarantuje zaspokojenie roszczeń pracowniczych na warunkach określonych w komentowanej ustawie. Zgodnie z omawianym przepisem prawo do świadczeń posiadają:

- pracownicy w rozumieniu art. 10 komentowanej ustawy,

- byli pracownicy,

- uprawnieni do renty rodzinnej członkowie rodziny zmarłego pracownika,

- uprawnieni do renty rodzinnej członkowie rodziny zmarłego byłego pracownika.

Zaspokojeniu podlegają roszczenia powstałe w trakcie stosunku pracy, nawet jeśli stosunek pracy w międzyczasie ustał (w tym także w przypadku śmierci pracownika).

●W myśl art. 67 i nast. ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz.U. z 2009 r. nr 153, poz. 1227 z późn. zm.) do renty rodzinnej uprawnieni są:

1) dzieci własne, dzieci drugiego małżonka oraz dzieci przysposobione,

2) przyjęte na wychowanie i utrzymanie przed osiągnięciem pełnoletności wnuki, rodzeństwo i inne dzieci, z wyłączeniem dzieci przyjętych na wychowanie i utrzymanie w ramach rodziny zastępczej lub rodzinnego domu dziecka,

3) małżonek (wdowa i wdowiec),

4) rodzice (za rodziców w rozumieniu ustawy uważa się również ojczyma i macochę oraz osoby przysposabiające).

Dzieci własne, dzieci drugiego małżonka i dzieci przysposobione mają prawo do renty rodzinnej:

1) do ukończenia 16 lat,

2) do ukończenia nauki w szkole, jeżeli przekroczyły 16 lat życia, nie dłużej jednak niż do osiągnięcia 25 lat życia (jeżeli dziecko osiągnęło 25 lat życia, będąc na ostatnim roku studiów w szkole wyższej, prawo do renty rodzinnej przedłuża się do zakończenia tego roku studiów), albo

3) bez względu na wiek, jeżeli stały się całkowicie niezdolne do pracy oraz do samodzielnej egzystencji lub całkowicie niezdolne do pracy w okresie, o którym mowa w pkt 1 lub 2.

Przyjęte na wychowanie i utrzymanie wnuki, rodzeństwo i inne dzieci mają prawo do renty rodzinnej, jeżeli spełniają powyższe warunki, a ponadto:

1) zostały przyjęte na wychowanie i utrzymanie co najmniej na rok przed śmiercią ubezpieczonego (emeryta lub rencisty), chyba że śmierć była następstwem wypadku, oraz

2) nie mają prawa do renty po zmarłych rodzicach, a gdy rodzice żyją, jeżeli:

a) nie mogą zapewnić im utrzymania albo

b) ubezpieczony (emeryt lub rencista) lub jego małżonek był ich opiekunem ustanowionym przez sąd.

Wdowa (wdowiec) ma prawo do renty rodzinnej, jeżeli:

1) w chwili śmierci męża osiągnęła wiek 50 lat lub była niezdolna do pracy albo

2) wychowuje co najmniej jedno z dzieci, wnuków lub rodzeństwa uprawnione do renty rodzinnej po zmarłym mężu, które nie osiągnęło 16 lat, a jeżeli kształci się w szkole - 18 lat życia, lub jeżeli sprawuje pieczę nad dzieckiem całkowicie niezdolnym do pracy oraz do samodzielnej egzystencji lub całkowicie niezdolnym do pracy, uprawnionym do renty rodzinnej.

Prawo do renty rodzinnej nabywa również wdowa, która osiągnęła wiek 50 lat lub stała się niezdolna do pracy po śmierci męża, nie później jednak niż w ciągu 5 lat od jego śmierci lub od zaprzestania wychowywania powyższych osób.

Małżonka rozwiedziona lub wdowa, która do dnia śmierci męża nie pozostawała z nim we wspólności małżeńskiej, ma prawo do renty rodzinnej, jeżeli oprócz spełnienia powyższych warunków miała w dniu śmierci męża prawo do alimentów z jego strony ustalone wyrokiem lub ugodą sądową.

Wdowa niespełniająca warunków do renty rodzinnej i niemająca niezbędnych źródeł utrzymania ma prawo do okresowej renty rodzinnej:

1) przez okres jednego roku od chwili śmierci męża;

2) w okresie uczestniczenia w zorganizowanym szkoleniu mającym na celu uzyskanie kwalifikacji do wykonywania pracy zarobkowej, nie dłużej jednak niż przez 2 lata od chwili śmierci męża.

Powyższe zasady stosuje się odpowiednio do wdowca.

Rodzice mają prawo do renty rodzinnej, jeżeli:

1) ubezpieczony (emeryt lub rencista) bezpośrednio przed śmiercią przyczyniał się do ich utrzymania;

2) spełniają odpowiednio warunki określone dla wdowy i wdowca.

●Wniosek składa się marszałkowi województwa właściwemu ze względu na siedzibę pracodawcy nie wcześniej niż po upływie dwóch tygodni od terminów przewidzianych do złożenia wykazu lub wykazu uzupełniającego. Po otrzymaniu wniosku marszałek weryfikuje go, a stwierdziwszy, że obejmuje roszczenia podlegające zaspokojeniu ze środków FGŚP, powiadamia o złożonym wniosku pracodawcę, syndyka, likwidatora lub inną osobę sprawującą zarząd majątkiem pracodawcy.

1. W razie niewypłacalności pracodawcy niezaspokojone roszczenia pracownicze, zwane dalej "roszczeniami", podlegają zaspokojeniu ze środków Funduszu.

2. Zaspokojeniu ze środków Funduszu podlegają należności główne z tytułu:

1) wynagrodzenia za pracę;

2) przysługujących pracownikowi na podstawie powszechnie obowiązujących przepisów prawa pracy:

a) wynagrodzenia za czas niezawinionego przez pracownika przestoju, za czas niewykonywania pracy (zwolnienia od pracy) i za czas innej usprawiedliwionej nieobecności w pracy,

b) wynagrodzenia za czas niezdolności pracownika do pracy wskutek choroby, o którym mowa w art. 92 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy (Dz. U. z 1998 r. Nr 21, poz. 94, z późn. zm.),

c) wynagrodzenia za czas urlopu wypoczynkowego,

d) odprawy pieniężnej przysługującej na podstawie przepisów o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn niedotyczących pracowników,

e) ekwiwalentu pieniężnego za urlop wypoczynkowy, o którym mowa w art. 171 § 1 Kodeksu pracy, należny za rok kalendarzowy, w którym ustał stosunek pracy,

f) odszkodowania, o którym mowa w art. 361 § 1 Kodeksu pracy,

g) dodatku wyrównawczego, o którym mowa w art. 230 i 231 Kodeksu pracy;

3) składek na ubezpieczenia społeczne należnych od pracodawców na podstawie przepisów o systemie ubezpieczeń społecznych.

3. Roszczenia z tytułów wymienionych w ust. 2 pkt 1, pkt 2 lit. a-c i lit. g oraz pkt 3 podlegają zaspokojeniu za okres nie dłuższy niż 3 miesiące poprzedzające datę wystąpienia niewypłacalności pracodawcy albo za okres nie dłuższy niż 3 miesiące poprzedzające ustanie stosunku pracy, jeżeli ustanie stosunku pracy przypada w czasie nie dłuższym niż 9 miesięcy poprzedzających datę wystąpienia niewypłacalności pracodawcy.

4. Roszczenie z tytułu wymienionego w ust. 2 pkt 2 lit. e podlega zaspokojeniu, jeżeli ustanie stosunku pracy nastąpiło w okresie nie dłuższym niż 9 miesięcy poprzedzających datę wystąpienia niewypłacalności pracodawcy.

5. Roszczenia z tytułów wymienionych w ust. 2 pkt 2 lit. d i lit. f podlegają zaspokojeniu, jeżeli ustanie stosunku pracy nastąpiło w okresie nie dłuższym niż 9 miesięcy poprzedzających datę wystąpienia niewypłacalności pracodawcy lub w okresie nie dłuższym niż 4 miesiące następujące po tej dacie.

6. Roszczenia z tytułów wymienionych w ust. 2 podlegają zaspokojeniu także w przypadku, gdy uprawnienie do nich powstanie w dniu stanowiącym datę wystąpienia niewypłacalności pracodawcy lub w dniu ustania stosunku pracy.

●Komentowany przepis określa zakres świadczeń finansowanych z FGŚP. Zasadą generalną jest przy tym, że zaspokojeniu podlegają wyłącznie należności główne z katalogu określonego w komentowanym przepisie. Tym samym pracownik nie ma co liczyć np. na odsetki z tytułu nieterminowej wypłaty - jeżeli chciałby je uzyskać, musiałby wytoczyć proces pracodawcy. Uwzględniając jednak jego niewypłacalność, postępowanie sądowe mogłoby się okazać po prostu stratą czasu i pieniędzy pracownika.

W pierwszej kolejności wymienione zostały wynagrodzenia za pracę. Należy przy tym zauważyć, iż przepisy nie definiują tego pojęcia, co jest ewidentnym niedociągnięciem prawa pracy. Wynagrodzenie jest bowiem najistotniejszym (w przypadku stosunku pracy nawet koniecznym) elementem umów o świadczenie pracy. Jednocześnie często stanowi źródło konfliktów pomiędzy stronami umowy. Pracodawca chciałby wypłacać jak najmniejsze wynagrodzenie, a pracownik jest zainteresowany wyższymi kwotami. Tym bardziej dziwi brak legalnej definicji wynagrodzenia w kodeksie pracy.

Jednocześnie ustawodawca dostrzegł, iż pracodawca jest silniejszą stroną stosunku pracy i to on zazwyczaj dyktuje warunki, wobec czego wprowadzonych zostało wiele zasad niwelujących przewagę pracodawcy nad pracownikiem (pracodawca jest silniejszą stroną stosunku pracy), a także szczegółowo określono sposób ustalania wynagrodzenia.

●Inaczej jest w przypadku stosunków cywilnoprawnych, w odniesieniu do których ustawodawca nie wprowadził szczególnych ograniczeń. Jednak zapisy tych umów (także dotyczące wynagrodzeń) nie mogą być sprzeczne chociażby z zasadami współżycia społecznego. Powyższą lukę prawną wypełniła judykatura. Zgodnie z uchwałą SN z 30 kwietnia 1986 r. (sygn. III PZP 42/86, OSNC 1987/8/106):

●Wynagrodzenie to świadczenie konieczne, o charakterze przysparzająco-majątkowym, które pracodawca jest zobowiązany wypłacać okresowo pracownikowi w zamian za wykonywaną pracę, świadczoną w oparciu o wiążący pracownika i pracodawcę stosunek pracy.

Sprawy nie ułatwia to, że wynagrodzenie nie jest pojęciem jednolitym i może składać się z wielu różnych składników znacznie różniących się między sobą. Dodatkowo pracodawca może wypłacać pracownikom przeróżne inne świadczenia, niebędące wynagrodzeniem, ale pod wieloma względami do niego zbliżone (w szczególności z uwagi na charakter przysparzająco-majątkowy). Stąd też ustawodawca w ust. 2 pkt 1 komentowanego przepisu wymienił wynagrodzenia jako najważniejszą grupę roszczeń, a w art. 2 pkt 2 wymienił świadczenia.

●Wynagrodzenie co do zasady przysługuje za czas przepracowany. W niektórych jednak przypadkach ustawodawca wprowadził obowiązek wypłaty świadczeń o charakterze wynagrodzeniowym, mimo nieświadczenia pracy. Podstawowe rodzaje wynagrodzeń gwarancyjnych to:

1) wynagrodzenie przestojowe - określone w ust. 2 pkt 2 lit. a komentowanego przepisu,

2) wynagrodzenie chorobowe - określone w ust. 2 pkt 2 lit. b komentowanego przepisu,

3) wynagrodzenie urlopowe - określone w ust. 2 pkt 2 lit. c komentowanego przepisu,

Drugą grupą świadczeń szczególnych podlegających zaspokojeniu ze środków FGŚP są świadczenia związane z ustaniem zatrudnienia. Wymienić tu należy:

1) odprawy pieniężne wypłacane w przypadku rozwiązania stosunku pracy z przyczyn niedotyczących pracowników - określone w ust. 2 pkt 2 lit. d komentowanego przepisu,

2) ekwiwalent urlopowy - należny za rok kalendarzowy, w którym ustał stosunek pracy (ekwiwalent za urlop zaległy nie podlega zaspokojeniu ze środków FGŚP) - określony w ust. 2 pkt 2 lit. e komentowanego przepisu,

3) odszkodowania za skrócenie okresu wypowiedzenia - określone w ust. 2 pkt 2 lit. f komentowanego przepisu.

●Zgodnie z wyrokiem SN z 24 marca 2011 r. (sygn. akt I PK 229/10, LEX nr 863983) przepisy przyznające pracownikowi prawo do uzyskania z FGŚP należności głównych z tytułu przysługującego mu na podstawie powszechnie obowiązujących przepisów prawa pracy odszkodowania należnego w przypadku skrócenia trzymiesięcznego okresu wypowiedzenia, o którym stanowi art. 36¹ par. 1 k.p. Nie mają jednak zastosowania w razie skrócenia okresu wypowiedzenia wydłużonego przez strony umowy o pracę w sytuacjach nieprzewidzianych w art. 36 par. 1 i 5 k.p. [przykład 10]

●Trzecią grupę świadczeń szczególnych - określoną w ust. 2 pkt 2 lit. g komentowanego przepisu - stanowią dodatki wyrównawcze wypłacane na podstawie art. 230 i 231 k.p. Przepisy te mówią, że w razie stwierdzenia u pracownika objawów wskazujących na powstawanie choroby zawodowej, pracodawca jest obowiązany, na podstawie orzeczenia lekarskiego, w terminie i na czas określony w tym orzeczeniu, przenieść pracownika do innej pracy nienarażającej go na działanie czynnika, który wywołał te objawy. Pracodawca, na podstawie orzeczenia lekarskiego, przenosi do odpowiedniej pracy pracownika, który stał się niezdolny do wykonywania dotychczasowej pracy wskutek wypadku przy pracy lub choroby zawodowej i nie został uznany za niezdolnego do pracy w rozumieniu przepisów o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych.

Jeżeli przeniesienie do innej pracy powoduje w powyższych okolicznościach obniżenie wynagrodzenia, pracownikowi przysługuje dodatek wyrównawczy przez okres nieprzekraczający 6 miesięcy.

●Odrębną grupą roszczeń pracowniczych podlegających zaspokojeniu ze środków FGŚP są kwoty składek na ubezpieczenia społeczne należnych od pracodawców na podstawie przepisów ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych; t.j. Dz.U. z 2009 r. nr 205, poz. 1585 z późn. zm. (ust. 2 pkt 3 komentowanego przepisu).

●Roszczenia pracownicze - z wyjątkiem roszczeń związanych z rozwiązaniem stosunku pracy (odprawy, ekwiwalent urlopowy i odszkodowanie za skrócenie okresu wypowiedzenia) - podlegają zaspokojeniu za okres nie dłuższy niż 3 miesiące poprzedzające datę wystąpienia niewypłacalności pracodawcy albo za okres nie dłuższy niż 3 miesiące poprzedzające ustanie stosunku pracy, jeżeli ustanie stosunku pracy przypada w czasie nie dłuższym niż 9 miesięcy poprzedzających datę wystąpienia niewypłacalności pracodawcy. Ekwiwalent urlopowy podlega zaspokojeniu, jeżeli ustanie stosunku pracy nastąpiło w okresie nie dłuższym niż 9 miesięcy poprzedzających datę wystąpienia niewypłacalności pracodawcy. W przypadku odpraw i odszkodowań roszczenia podlegają zaspokojeniu, jeżeli ustanie stosunku pracy nastąpiło w okresie nie dłuższym niż 9 miesięcy poprzedzających datę wystąpienia niewypłacalności pracodawcy lub w okresie nie dłuższym niż 4 miesiące następujące po tej dacie.

●Dodatkowo zgodnie z ust. 6 komentowanego przepisu, omawiane roszczenia (bez wyjątku) podlegają zaspokojeniu także w przypadku, gdy uprawnienie do nich powstanie w dniu stanowiącym datę wystąpienia niewypłacalności pracodawcy lub w dniu ustania stosunku pracy.

1. W przypadku, o którym mowa w art. 8a ust. 1, marszałek województwa wypłaca, na wniosek pracownika, zaliczkę na poczet niezaspokojonych przez pracodawcę roszczeń pracowniczych, w kwocie niezaspokojonych roszczeń, o których mowa w art. 12 ust. 2, nie wyższej jednak niż wysokość minimalnego wynagrodzenia za pracę, ustalonego na podstawie odrębnych przepisów, obowiązującego w dniu wypłaty zaliczki.

2. Wniosek, o którym mowa w ust. 1, składa się marszałkowi województwa, o którym mowa w art. 15 ust. 3. We wniosku pracownik jest obowiązany złożyć oświadczenie o pozostawaniu w stosunku pracy z danym pracodawcą, rodzaju niezaspokojonych roszczeń pracowniczych i ich wysokości oraz uprawdopodobnić fakt wystąpienia niewypłacalności pracodawcy lub dowieść faktu złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości. Przepis art. 16 stosuje się odpowiednio.

3. Oświadczenie, o którym mowa w ust. 2, pracownik składa pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań, o czym należy składającego pouczyć przed złożeniem oświadczenia.

4. W przypadku zgłoszenia przez pracownika wniosku o wypłatę świadczeń z tytułu faktycznego zaprzestania działalności przez pracodawcę marszałek województwa ma prawo do uzyskania niezbędnych informacji, w szczególności w zakresie: składania deklaracji i opłacenia należnych podatków w urzędzie skarbowym, wyrejestrowania pracowników lub płatnika z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, ustaleń dokonanych przez Państwową Inspekcję Pracy w ramach przeprowadzonych u pracodawcy kontroli i inspekcji, ustaleń dokonanych przez komornika w trakcie prowadzonych przeciwko pracodawcy postępowań egzekucyjnych.

5. Marszałek województwa ma prawo żądania od pracodawcy dokumentów potwierdzających faktyczne zaprzestanie działalności, w tym także wglądu do dokumentacji w miejscu działalności pracodawcy.

6. Wypłata pozostałych niezaspokojonych roszczeń pracowniczych, jak również roszczeń byłych pracowników lub uprawnionych do renty rodzinnej członków rodziny zmarłego pracownika lub zmarłego byłego pracownika może nastąpić w oparciu o wniosek złożony w trybie i na zasadach określonych w art. 16.

●Komentowany przepis wprowadza możliwość wypłaty zaliczki na poczet roszczeń przysługujących pracownikowi. Zaliczka może być wypłacona w razie niezaspokojenia roszczeń pracowniczych z powodu braku środków finansowych w przypadku faktycznego zaprzestania działalności przez pracodawcę, trwającego dłużej niż 2 miesiące.

●Organem właściwym w sprawach wypłaty zaliczki jest marszałek województwa.

●Do końca roku 2013 maksymalna kwota zaliczki wynosi 1600 zł. Od 1 stycznia 2014 r. kwota minimalnego wynagrodzenia za pracę wzrośnie do 1680 zł, a tym samym wzrośnie zatem kwota maksymalnej zaliczki wypłacanej na poczet niezaspokojonych przez pracodawcę roszczeń pracowniczych.

●W ust. 2-6 komentowanego przepisu określone zostały kwestie formalne związane ze składaniem wniosku o wypłatę zaliczki i zasady weryfikacji wniosku przez marszałka województwa, do którego powinien być skierowany wniosek.

W przypadku ponownego zaistnienia niewypłacalności, o której mowa w art. 3-8a, w odniesieniu do danego pracodawcy przepisy dotyczące zaspokajania roszczeń ze środków Funduszu nie mogą mieć powtórnie zastosowania do tych samych pracowników w zakresie tych samych roszczeń, przy czym roszczenia z tytułów wymienionych w art. 12 ust. 2 pkt 1, pkt 2 lit. a-c i lit. g oraz pkt 3 podlegają zaspokojeniu łącznie za okres nie dłuższy niż 3 miesiące.

●Niewypłacalność pracodawcy może doprowadzić do jego upadłości. Może mieć też charakter przejściowy. Jeżeli pracodawcy uda się odzyskać płynność finansową i ponownie wystąpi u niego niewypłacalność, zastosowanie znajdzie komentowany przepis. Wprowadza on ograniczenia wypłat w przypadku ponownego wystąpienia niewypłacalności pracodawcy i uniemożliwia ponowne zaspokojenie tych samych roszczeń pracowniczych.

1. W przypadku wypłaty świadczeń ze środków Funduszu z tytułu roszczeń określonych w art. 12 ust. 2 pkt 1 i pkt 2 lit. a-c i lit. g łączna kwota świadczeń za okres jednego miesiąca nie może przekraczać przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia z poprzedniego kwartału, od dnia jego ogłoszenia przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego w Dzienniku Urzędowym Rzeczypospolitej Polskiej "Monitor Polski", ogłaszanego na podstawie przepisów o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych.

2. W przypadku wypłaty świadczenia z tytułu roszczenia określonego w art. 12 ust. 2 pkt 2 lit. e świadczenie nie może przekraczać kwoty przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia, o którym mowa w ust. 1.

3. W przypadku wypłaty świadczenia z tytułu roszczenia określonego w art. 12 ust. 2 pkt 2 lit. d lub lit. f świadczenie nie może przekraczać kwoty przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia, o którym mowa w ust. 1, lub jego wielokrotności, w przypadku gdy roszczenie stanowi wielokrotność wynagrodzenia stanowiącego podstawę do jego ustalenia.

4. W przypadku gdy sędzia-komisarz wyda, zgodnie z przepisami Prawa upadłościowego i naprawczego, postanowienie, że określona część wynagrodzenia za pracę pracownika wykonującego zadania w zakresie zarządu przedsiębiorstwem lub wynagrodzenie osoby świadczącej usługi związane z zarządem przedsiębiorstwem upadłego, określone w umowie o pracę lub umowie o świadczenie usług zawartej przed ogłoszeniem upadłości, lub określona część świadczeń przysługujących w związku z rozwiązaniem stosunku pracy albo umowy o usługi związane z zarządem przedsiębiorstwem jest bezskuteczna w stosunku do masy upadłości, a wysokości części w stosunku do niej skutecznych są niższe niż przeciętne miesięczne wynagrodzenie, o którym mowa w ust. 2 - wysokość wypłacanych świadczeń nie może odpowiednio przekraczać wysokości roszczenia skutecznego do masy upadłości.

●Artykuł 14 komentowanej ustawy to kolejny przepis ograniczający wysokość roszczeń pracowniczych, które mogą być zaspokojone ze środków FGŚP.

Łączna kwota roszczeń za okres jednego miesiąca - z wyjątkiem roszczeń związanych z rozwiązaniem stosunku pracy (odprawy, ekwiwalent urlopowy i odszkodowanie za skrócenie okresu wypowiedzenia) oraz składek na ubezpieczenia nie może przekraczać obecnie 3612,51 zł (komunikat prezesa Głównego Urzędu Statystycznego z 9 sierpnia 2013 r. w sprawie przeciętnego wynagrodzenia w drugim kwartale 2013 r., M.P. z 2013 r. poz. 672).

●Niezależnie od powyższego również ekwiwalent urlopowy nie może przekraczać 3612,51 zł.

W przypadku odpraw i odszkodowań za skrócenie okresu wypowiedzenia świadczenie nie może przekraczać kwoty 3612,51 zł lub jego wielokrotności, w przypadku gdy roszczenie stanowi wielokrotność wynagrodzenia stanowiącego podstawę do jego ustalenia (przykładowo, jeżeli pracownikowi przysługiwała odprawa stanowiąca równowartość trzymiesięcznego wynagrodzenia, to świadczenie nie może przekraczać kwoty 10 837,53 zł).

●Dodatkowe ograniczenie zawarte zostało w ust. 4 komentowanego przepisu. Ma ono ścisły związek z art. 129 ustawy z 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe i naprawcze (t.j. Dz.U. z 2012 r. poz. 1112 z późn. zm.). Zgodnie z nim jeżeli wynagrodzenie za pracę reprezentanta upadłego, określone w umowie o pracę lub umowie o świadczenie usług zawartej przed ogłoszeniem upadłości, jest rażąco wyższe od przeciętnego wynagrodzenia za tego rodzaju pracę lub usługi i nie jest uzasadnione nakładem pracy, sędzia-komisarz z urzędu albo na wniosek syndyka, nadzorcy sądowego lub zarządcy uzna, że określona część wynagrodzenia, przypadająca za okres przed ogłoszeniem upadłości, nie dłużej jednak niż sześć miesięcy przed dniem złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości, jest bezskuteczna w stosunku do masy upadłości, chociażby wynagrodzenie zostało już wypłacone. Sędzia-komisarz może uznać za bezskuteczne w całości lub części w stosunku do masy upadłości wynagrodzenie reprezentanta upadłego, przypadające za czas po ogłoszeniu upadłości, jeżeli ze względu na objęcie zarządu przez syndyka lub zarządcę nie jest ono uzasadnione nakładem pracy.

W przypadku wydania takiego postanowienia, jeżeli wysokości części skutecznych w stosunku do masy upadłości są niższe niż 3612,51 zł. wysokość wypłacanych świadczeń nie może odpowiednio przekraczać wysokości roszczenia skutecznego do masy upadłości.

1. W okresie od dnia złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości pracodawcy spełniającego wymogi wskazane w art. 22-25 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze (Dz. U. Nr 60, poz. 535, z późn. zm.) do dnia wydania przez sąd postanowienia w sprawie ogłoszenia upadłości, pracodawca może złożyć do marszałka województwa wniosek o wypłatę zaliczek przeznaczonych na zaspokojenie niezaspokojonych świadczeń pracowniczych, o których mowa w art. 12 ust. 2, w kwocie niezaspokojonych świadczeń należnych uprawnionemu pracownikowi, nie wyższej jednak niż wysokość minimalnego wynagrodzenia za pracę, ustalonego na podstawie odrębnych przepisów, obowiązującego w dniu wypłaty zaliczki.

2. Wniosek obejmuje zbiorczy wykaz niezaspokojonych roszczeń pracowniczych, do którego stosuje się odpowiednio art. 15 ust. 1, oraz kopię wniosku o ogłoszenie upadłości złożonego w sądzie wraz z dołączonymi do niego dokumentami.

3. Zaliczki, o których mowa w ust. 1, są wypłacane bezpośrednio pracownikowi.

●Artykuł 14a komentowanej ustawy wprowadza możliwość wystąpienia o wypłatę zaliczek przez pracodawcę. Prawo do złożenia wniosku przez pracodawcę powstaje z chwilą skutecznego złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości, a ustaje z dniem jej ogłoszenia. Chcąc wystąpić o zaliczkę, pracodawca powinien załączyć do wniosku wykaz niezaspokojonych roszczeń pracowniczych oraz kopię wniosku o ogłoszenie upadłości złożonego w sądzie wraz z dołączonymi do niego dokumentami.

●Wypłacone zaliczki nie mogą przekroczyć kwoty minimalnego wynagrodzenia za pracę (w 2013 roku 1600 zł, w 2014 roku 1680 zł). Obawiając się przy tym, czy pracodawca przekaże pracownikom otrzymane kwoty, ustawodawca wprowadził zasadę, że zaliczki są wypłacane bezpośrednio pracownikowi.

●Organem właściwym do wypłaty zaliczek jest marszałek województwa.

1. W okresie jednego miesiąca od daty niewypłacalności pracodawcy pracodawca, syndyk, likwidator lub inna osoba sprawująca zarząd majątkiem pracodawcy sporządza i składa marszałkowi województwa zbiorczy wykaz niezaspokojonych roszczeń, zwany dalej "zbiorczym wykazem", określając osoby uprawnione, o których mowa w art. 10, oraz tytuły i wysokość roszczeń wnioskowanych do zaspokojenia ze środków Funduszu. Zbiorczy wykaz obejmuje roszczenia z okresów poprzedzających datę niewypłacalności pracodawcy.

2. Jeżeli zaspokojeniu podlegają roszczenia z okresów następujących po dacie niewypłacalności pracodawcy, podmiot określony w ust. 1 sporządza i składa marszałek województwa niezwłocznie po ustaniu stosunku pracy osób uprawnionych wykazy uzupełniające; wykazy obejmują wskazanie tych osób oraz tytuły i wysokość roszczeń.

3. Zbiorczy wykaz i wykazy uzupełniające składa się marszałkowi województwa właściwemu ze względu na siedzibę pracodawcy.

4. Marszałek województwa, o którym mowa w ust. 3, po stwierdzeniu zgodności zbiorczego wykazu lub wykazu uzupełniającego z przepisami ustawy przekazuje niezwłocznie odpowiednie środki finansowe Funduszu podmiotowi określonemu w ust. 1, który wypłaca uprawnionym osobom świadczenia przewidziane w ustawie.

●Komentowany przepis wprowadza obowiązki formalne związane z postępowaniem o wypłatę świadczeń z tytułu niewypłacalności pracodawcy. W myśl przepisu pracodawca lub podmiot działający w jego imieniu lub w zastępstwie pracodawcy (syndyk, likwidator lub inna osoba sprawująca zarząd majątkiem pracodawcy) ma obowiązek określić zakres podmiotowy i przedmiotowy roszczeń pracowniczych. W tym celu należy złożyć marszałkowi województwa właściwemu ze względu na siedzibę pracodawcy zbiorczy wykaz, określając w nim osoby uprawnione, tytuły i wysokość roszczeń wnioskowanych do zaspokojenia ze środków FGŚP.

Zbiorczy wykaz obejmuje roszczenia z okresów poprzedzających datę niewypłacalności pracodawcy.

●Roszczenia z okresów następujących po dacie niewypłacalności pracodawcy określa się w wykazach uzupełniających, o których mowa w ust. 2 komentowanego przepisu.

●Po otrzymaniu wykazów lub wykazów uzupełniających marszałek województwa bada je pod kątem zgodności z przepisami ustawy. Jeżeli wykazy nie zostaną podważone, marszałek przekazuje niezwłocznie odpowiednie środki finansowe FGŚP podmiotowi, który złożył wykaz. Podmiot ten wypłaca uprawnionym osobom świadczenia przewidziane w ustawie.

1. Wypłata świadczeń może nastąpić także na podstawie wniosku pracownika, byłego pracownika lub uprawnionych do renty rodzinnej członków rodziny zmarłego pracownika lub zmarłego byłego pracownika.

2. Wniosek, o którym mowa w ust. 1, składa się marszałkowi województwa, o którym mowa w art. 15 ust. 3, nie wcześniej niż po upływie dwóch tygodni od terminów przewidzianych do złożenia wykazu lub wykazu uzupełniającego, o których mowa w art. 15 ust. 1 i 2.

3. Marszałek województwa, o którym mowa w art. 15 ust. 3, dokonuje wypłaty niezwłocznie po stwierdzeniu, że wniosek obejmuje roszczenia podlegające zaspokojeniu ze środków Funduszu oraz niezwłocznie powiadamia o tym pracodawcę, syndyka, likwidatora lub inną osobę sprawującą zarząd majątkiem pracodawcy.

●Od procedury przewidzianej w art. 15 komentowanej ustawy przewidziane zostało kilka wyjątków, w tym jeden zawarty w przepisach art. 16. Zgodnie z nimi środki FGŚP mogą być uruchomione na wniosek innej osoby niż pracodawca lub podmiot działający w jego imieniu albo w jego zastępstwie.

Z wnioskiem takim mogą wystąpić:

1) pracownicy,

2) byli pracownicy,

3) uprawnieni do renty rodzinnej członkowie rodziny zmarłego pracownika,

4) uprawnieni do renty rodzinnej członkowie rodziny zmarłego byłego pracownika.

1. Przepisu art. 15 ust. 1 nie stosuje się w razie niewypłacalności pracodawcy, która zachodzi w przypadku:

1) wydania przez sąd upadłościowy postanowienia o uznaniu głównego zagranicznego postępowania upadłościowego wszczętego wobec przedsiębiorcy zagranicznego z Danii lub z państw członkowskich Europejskiego Porozumienia o Wolnym Handlu (EFTA) - stron umowy o Europejskim Obszarze Gospodarczym;

2) wydania, zgodnie z art. 3 ust. 1 rozporządzenia Rady (WE) nr 1346/2000, przez organ sądowy lub każdy inny właściwy organ państwa członkowskiego Unii Europejskiej, z wyłączeniem Danii, uprawniony do wszczęcia postępowania upadłościowego przedsiębiorcy zagranicznego z tych państw, orzeczenia o wszczęciu wobec przedsiębiorcy lub przedsiębiorcy zagranicznego postępowania upadłościowego, o którym mowa w art. 2 lit. a lub c tego rozporządzenia, oraz powołaniu zarządcy;

3) wydania przez sąd zagraniczny orzeczenia o wszczęciu postępowania upadłościowego, postępowania układowego lub innego podobnego postępowania, w państwach członkowskich Unii Europejskiej lub w państwach członkowskich Europejskiego Porozumienia o Wolnym Handlu (EFTA) - stronach umowy o Europejskim Obszarze Gospodarczym, wobec instytucji kredytowych i zakładów ubezpieczeń mających siedziby w tych państwach;

4) wydania w państwach członkowskich Unii Europejskiej lub w państwach członkowskich Europejskiego Porozumienia o Wolnym Handlu (EFTA) - stronach umowy o Europejskim Obszarze Gospodarczym, przez organ sądowy lub każdy inny właściwy organ lub sąd zagraniczny orzeczenia, zgodnie z którym nie zostaje wszczęte postępowanie upadłościowe z uwagi na stwierdzenie definitywnego zamknięcia przedsiębiorstwa albo z powodu niewystarczalności aktywów na zaspokojenie kosztów tego postępowania w odniesieniu do przedsiębiorcy zagranicznego, instytucji kredytowej lub zagranicznego zakładu ubezpieczeń.

2. W przypadkach określonych w ust. 1 wypłata świadczeń może nastąpić wyłącznie na podstawie wniosku pracownika, byłego pracownika lub uprawnionych do renty rodzinnej członków rodziny zmarłego pracownika lub zmarłego byłego pracownika, złożonego marszałkowi województwa, o którym mowa w art. 15 ust. 3.

3. W przypadkach, o których mowa w ust. 1 pkt 4, osoba upoważniona w rozumieniu przepisów o swobodzie działalności gospodarczej do reprezentowania przedsiębiorcy zagranicznego w oddziale albo w przedstawicielstwie lub odpowiednio osoba reprezentująca instytucję kredytową albo zagraniczny zakład ubezpieczeń, w razie niezaspokojenia przez pracodawcę roszczeń pracowniczych z powodu braku środków finansowych:

1) przekazuje marszałek województwa, o którym mowa w art. 15 ust. 3:

a) odpis orzeczenia wydanego przez organ sądowy lub każdy inny właściwy organ uprawniony do wszczęcia postępowania upadłościowego,

b) uwierzytelnione tłumaczenie orzeczenia na język polski,

c) informację sporządzoną w języku polskim o istotnej treści wydanego orzeczenia, dacie jego wydania oraz oddziale lub przedstawicielstwie, w tym dane dotyczące wpisu do Krajowego Rejestru Sądowego lub do rejestru przedstawicielstw przedsiębiorców zagranicznych, o którym mowa w przepisach o swobodzie działalności gospodarczej;

2) informuje osoby wymienione w ust. 2 o przekazaniu dokumentów, o których mowa w pkt 1.

4. W przypadkach określonych w ust. 1 marszałek województwa, o którym mowa w art. 15 ust. 3, dokonuje wypłaty świadczeń niezwłocznie po stwierdzeniu:

1) w przypadkach, o których mowa w ust. 1 pkt 1 - wydania, zgodnie z przepisami Prawa upadłościowego i naprawczego dotyczącymi międzynarodowego postępowania upadłościowego, przez sąd upadłościowy postanowienia o uznaniu głównego zagranicznego postępowania upadłościowego wszczętego wobec przedsiębiorcy zagranicznego z Danii lub państw członkowskich Europejskiego Porozumienia o Wolnym Handlu (EFTA) - stron umowy o Europejskim Obszarze Gospodarczym albo

2) w przypadkach, o których mowa w ust. 1 pkt 2 - ukazania się w Monitorze Sądowym i Gospodarczym obwieszczenia, o którym mowa w art. 7, albo

3) w przypadkach, o których mowa w ust. 1 pkt 3 - opublikowania w Dzienniku Urzędowym Unii Europejskiej orzeczenia sądu zagranicznego o wszczęciu postępowania upadłościowego, postępowania układowego lub innego podobnego postępowania wobec instytucji kredytowych lub zagranicznych zakładów ubezpieczeń, albo

4) w przypadkach, o których mowa w ust. 1 pkt 4 - uzyskania dokumentów, o których mowa w ust. 3, od osoby upoważnionej w rozumieniu przepisów o swobodzie działalności gospodarczej do reprezentowania przedsiębiorcy zagranicznego w oddziale albo w przedstawicielstwie lub od osoby reprezentującej instytucję kredytową lub zagraniczny zakład ubezpieczeń oraz

5) że wniosek złożyła osoba, o której mowa w ust. 2, uprawniona do świadczeń z powodu niewypłacalności pracodawcy określonej w ust. 1 i

6) że wniosek dotyczy niezaspokojonych roszczeń podlegających zaspokojeniu ze środków Funduszu.

●Komentowany przepis pozbawia niektóre podmioty prawa do składania wykazów, o których mowa w art. 15 niniejszej ustawy. Dotyczy to pracodawców, których upadłość została stwierdzona za granicą. Tym samym w celu uzyskania zaspokojenia roszczeń ze środków FGŚP konieczne jest złożenie wniosku przez osobę uprawnioną (pracownika, byłego pracownika lub uprawnionych do renty rodzinnej członków rodziny zmarłego pracownika lub zmarłego byłego pracownika).

●Powyższe nie oznacza, że na pracodawcy zagranicznym nie ciążą żadne obowiązki. Powinien on przekazać marszałkowi województwa dokumentację związaną z upadłością określoną w ust. 3 komentowanego przepisu. Należy przy tym pamiętać, że język polski jest w Polsce językiem urzędowym, wobec czego należy zadbać o uwierzytelnione tłumaczenie orzeczenia dotyczącego upadłości.

●W ust. 4 komentowanego przepisu ustawodawca określił terminy wypłat środków FGŚP.

W postępowaniu, o którym mowa w art. 15-17, stosuje się odpowiednio przepisy ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071, z późn. zm.), z wyjątkiem przepisów dotyczących wydawania decyzji i postanowień.

●Komentowany przepis ma charakter odsyłający. Wskazuje on, że składanie wykazów oraz wniosków o zaspokojenie roszczeń pracowniczych zostało objęte procedurą postępowania administracyjnego. Tym samym zasady postępowania określone są w ustawie z 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2013 r. poz. 267 z późn. zm.; dalej: k.p.a.). Przykładowo z art. 35 k.p.a. wynika, że marszałek województwa powinien działać bez zbędnej zwłoki. Załatwienie sprawy wymagającej postępowania wyjaśniającego powinno nastąpić nie później niż w ciągu miesiąca, a sprawy szczególnie skomplikowanej - nie później niż w ciągu dwóch miesięcy od dnia wszczęcia postępowania, zaś w postępowaniu odwoławczym - w ciągu miesiąca od dnia otrzymania odwołania.

1. W razie wypłaty świadczeń w przypadkach określonych w art. 17 ust. 4 o zakresie ochrony roszczeń pracowniczych oraz o kwocie wypłaconych świadczeń:

1) marszałek województwa właściwy ze względu na siedzibę pracodawcy powiadamia dysponenta Funduszu;

2) dysponent Funduszu powiadamia odpowiednią instytucję gwarancyjną.

2. W razie wypłaty świadczeń w przypadku ogłoszenia przez sąd upadłościowy upadłości pracodawcy lub wydania przez sąd upadłościowy orzeczenia o oddaleniu z przyczyn, o których mowa w art. 3 ust. 1 pkt 4 i 5, wniosku o ogłoszenie upadłości pracodawcy, prowadzącego działalność również na terytorium innych państw członkowskich Unii Europejskiej lub państw członkowskich Europejskiego Porozumienia o Wolnym Handlu (EFTA) - stron umowy o Europejskim Obszarze Gospodarczym, dysponent Funduszu udziela informacji instytucjom gwarancyjnym państw, w których upadły pracodawca prowadzi działalność.

3. Dysponent Funduszu porozumiewa się i współpracuje z właściwymi instytucjami państw członkowskich Unii Europejskiej oraz państw członkowskich Europejskiego Porozumienia o Wolnym Handlu (EFTA) - stron umowy o Europejskim Obszarze Gospodarczym również w innych sprawach dotyczących zaspokajania roszczeń pracowniczych w razie niewypłacalności pracodawcy.

●Z uwagi na to, że organem właściwym jest marszałek województwa, na którego terenie pracodawca ma siedzibę, a wypłaty następują ze środków FGŚP, konieczne jest współdziałanie poszczególnych marszałków z dysponentem FGŚP. Z tych względów w komentowanym przepisie określono procedury dotyczące przepływu informacji między różnymi podmiotami.

1. O odmowie wypłaty świadczenia w całości lub w części, zgłoszonego w trybie określonym w art. 15-19, marszałek województwa zawiadamia niezwłocznie na piśmie zainteresowaną osobę, podając uzasadnienie tej odmowy.

2. Spory powstałe w związku z odmową wypłaty świadczenia ze środków Funduszu rozstrzyga sąd właściwy w sprawach z zakresu prawa pracy.

●Komentowany przepis reguluje dwie kwestie - odmowę wypłaty świadczeń oraz właściwość sądu w takim przypadku.

●W razie podjęcia decyzji o odmowie marszałek województwa musi niezwłocznie zawiadomić osobę zainteresowaną. Zawiadomienie to powinno mieć formę pisemną i zawierać uzasadnienie. W przypadku uzyskania pisemnego zawiadomienia o odmowie wypłaty świadczenia odwołanie należy kierować do sądu właściwego do spraw prawa pracy.

1. Środki finansowe Funduszu przekazane na wypłatę świadczeń mogą podlegać egzekucji prowadzonej jedynie na rzecz osób, dla których zostały przekazane.

2. Ze świadczeń wypłacanych z Funduszu mogą być potrącane zaliczki na podatek dochodowy od osób fizycznych, składki na ubezpieczenia społeczne finansowane ze środków ubezpieczonego, składki na ubezpieczenie zdrowotne, a także należności alimentacyjne na zasadach przewidzianych w Kodeksie pracy do potrącenia tych należności z wynagrodzenia za pracę.

●Omawiany przepis zawiera ograniczenie egzekucyjne. Pracodawca niewypłacalny ma często zajęcia egzekucyjne. Gdyby nie omawiany przepis, pieniądze otrzymane przez pracodawcę mogłyby zostać zajęte, wobec czego nie trafiłyby do zainteresowanych, a tym samym ich wypłata byłaby niecelowa. Dlatego ustawodawca uznał, że środki FGŚP przekazane na wypłatę świadczeń mogą podlegać egzekucji wyłącznie na rzecz zainteresowanych.

●Z kolei w ust. 2 ustawodawca dopuścił możliwość potrącania ze środków wypłacanych z FGŚP należności publicznoprawnych (podatku dochodowego oraz składek ZUS) - skoro bowiem świadczenia, które byłyby pierwotnie wypłacone, stanowiły przychód podatkowy podlegający opodatkowaniu i oskładkowaniu, to świadczenia wypłacane ze środków FGŚP muszą być potraktowane w analogiczny sposób.

●Dodatkowo ze środków wypłacanych z FGŚP mogą być potrącane alimenty na zasadach przewidzianych w kodeksie pracy do potrącenia tych należności z wynagrodzenia za pracę (zob. art. 87 i nast. k.p.).

Ze środków Funduszu mogą być wypłacane także inne świadczenia na zasadach określonych w odrębnych ustawach, o ile Fundusz otrzyma dodatkowe środki finansowe przewidziane na ich wypłatę.

●Komentowany przepis umożliwia bardziej elastyczne gospodarowanie środkami FGŚP. Ustawodawca korzysta z tej możliwości, żeby ingerować w rynek pracy. Za przykład może posłużyć druga ustawa antykryzysowa, czyli ustawa z 11 października 2013 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z ochroną miejsc pracy (Dz.U. poz. 1291). Określa ona zasady przyznawania i wypłaty świadczeń na rzecz ochrony miejsc pracy finansowanych z FGŚP przysługujących w okresie przestoju ekonomicznego lub obniżonego wymiaru czasu pracy.

Przestój ekonomiczny oznacza przy tym okres niewykonywania pracy przez pracownika z przyczyn niedotyczących pracownika pozostającego w gotowości do pracy, a obniżony wymiar czasu pracy - obniżony przez przedsiębiorcę wymiar czasu pracy pracownika z przyczyn niedotyczących pracownika, jednak nie więcej niż do połowy wymiaru czasu pracy.

Aby uzyskać świadczenia wynikające z powyższej ustawy, należy spełnić kilka warunków, w tym przede wszystkim musi wystąpić spadek obrotów gospodarczych, rozumianych jako sprzedaż towarów lub usług, liczony w ujęciu ilościowym lub wartościowym, łącznie nie mniej niż o 15 proc., obliczony jako stosunek łącznych obrotów w ciągu 6 kolejnych miesięcy w okresie 12 miesięcy poprzedzających dzień złożenia wniosku o przyznanie świadczeń na rzecz ochrony miejsc pracy finansowanych z FGŚP.

Na mocy powyższej ustawy w przypadku przestoju lub obniżenia wymiaru czasu pracy pracownikowi przysługuje finansowane ze środków FGŚP świadczenie na częściowe zaspokojenie wynagrodzenia za czas przestoju ekonomicznego lub zrekompensowanie wynagrodzenia z tytułu obniżenia wymiaru czasu pracy do wysokości 100 proc. zasiłku dla bezrobotnych powiększonego o składki ZUS w części finansowanej przez pracownika - na zasadach określonych w ustawie.

Minister właściwy do spraw pracy w porozumieniu z ministrem właściwym do spraw finansów publicznych określi, w drodze rozporządzenia, wzory zbiorczego wykazu i wykazów uzupełniających, o których mowa w art. 15 ust. 1 i 2, i wzór wniosku, o którym mowa w art. 16 ust. 1 i art. 17 ust. 2, oraz tryb ich składania, a także przekazywania środków finansowych Funduszu i dokonywania wypłat świadczeń z Funduszu, mając na uwadze czytelność i kompletność tych wzorów oraz uwzględniając dane osób uprawnionych niezbędne do przekazywania środków i wypłat ze środków finansowych Funduszu.

●W art. 22 komentowanej ustawy ustawodawca zawarł upoważnienie dla ministra właściwego do spraw pracy do wydania rozporządzenia, w którym określi:

1) wzory zbiorczego wykazu i wykazów uzupełniających,

2) tryb składania wykazów, o których mowa w pkt 1,

3) tryb przekazywania środków finansowych FGŚP,

4) tryb dokonywania wypłat świadczeń z FGŚP.

Wydając swoje rozporządzenie, minister właściwy do spraw pracy musi działać w porozumieniu z ministrem właściwym do spraw finansów publicznych.

●Na podstawie upoważnienia zawartego w komentowanym przepisie wydane zostało rozporządzenie ministra pracy i polityki społecznej z 7 grudnia 2011 r. w sprawie wykazów, wniosków i wypłat świadczeń z Funduszu Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych (Dz.U. nr 278, poz. 1635).

Minister właściwy do spraw pracy w porozumieniu z ministrem właściwym do spraw finansów publicznych określi, w drodze rozporządzenia, wzory wniosków, o których mowa w art. 12a ust. 1 i art. 14a ust. 1, oraz tryb ich składania, a także tryb przekazywania środków finansowych Funduszu, mając na uwadze czytelność i kompletność tych wzorów oraz uwzględniając dane osób uprawnionych niezbędne do przekazywania środków i wypłat ze środków finansowych Funduszu.

●Komentowany przepis to kolejna delegacja ustawowa. Minister właściwy do spraw pracy w porozumieniu z ministrem właściwym do spraw finansów publicznych został zobowiązany do określenia:

1) wzorów wniosków o wypłatę zaliczek ze środków FGŚP,

2) trybu składania wniosków, o których mowa w pkt 1,

3) trybu przekazywania środków finansowych FGŚP.

●Na podstawie upoważnienia zawartego w komentowanym przepisie wydane zostało rozporządzenie ministra pracy i polityki społecznej z 17 listopada 2011 r. w sprawie wniosków o wypłatę zaliczki z Funduszu Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych (Dz.U. nr 261, poz. 1560).

Rozdział 5

Zakres oraz tryb zwrotu środków do Funduszu Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych

1. Przekazanie środków finansowych Funduszu na wypłatę świadczeń, a także wypłata świadczeń ze środków Funduszu powoduje z mocy prawa przejście na marszałka województwa, działającego w imieniu dysponenta Funduszu, roszczenia wobec pracodawcy, likwidatora lub innej osoby zarządzającej majątkiem pracodawcy lub roszczenia do masy upadłości o zwrot wypłaconych świadczeń.

2. Przy dochodzeniu zwrotu wypłaconych świadczeń roszczenia na rzecz Funduszu korzystają z takiej samej ochrony prawnej, jaką odrębne przepisy przewidują dla należności za pracę.

3. Dysponent Funduszu może określić warunki zwrotu należności, w szczególności rozłożyć na raty, odroczyć termin spłaty należności lub odstąpić w całości lub w części od dochodzenia zwrotu należności, lub umorzyć w całości lub w części należności, gdy dochodzi zwrotu należności lub prowadzi postępowanie egzekucyjne w stosunku do osób fizycznych nieprowadzących działalności gospodarczej albo przedsiębiorców, którzy trwale zaprzestali prowadzenia działalności gospodarczej z uwagi na pozostawanie w stanie likwidacji lub upadłości, jeżeli podjęcie takiej decyzji przez dysponenta Funduszu:

1) prowadzi do odzyskania zwrotu wyższej kwoty, niż gdyby takiej decyzji nie podjęto, lub

2) dochodzenie zwrotu jest związane z poniesieniem kosztów znacznie przewyższających wysokość dochodzonej kwoty, lub

3) w przypadku osób fizycznych - gdy osoba ta wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną, w tym uzyskiwanie dochodu uniemożliwiającego spłacenie należności do Funduszu, nie jest w stanie spłacić należności jednorazowo lub w całości, ponieważ spowodowałoby to zbyt dotkliwe skutki dla niej i jej rodziny, w szczególności pozbawiłoby tę osobę i jej rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych.

4. Dysponent Funduszu może określić warunki zwrotu należności, w szczególności rozłożyć na raty, odroczyć termin spłaty należności, gdy dochodzi zwrotu należności lub prowadzi postępowanie egzekucyjne w stosunku do przedsiębiorców, w taki sposób aby nie stanowiło to pomocy publicznej w rozumieniu przepisów o pomocy publicznej.

5. Dysponent Funduszu może określić warunki zwrotu należności, w szczególności rozłożyć na raty, odroczyć termin spłaty należności lub odstąpić w całości lub w części od dochodzenia zwrotu należności, lub umorzyć w całości lub w części należności, gdy dochodzi zwrotu należności lub prowadzi postępowanie egzekucyjne w stosunku do przedsiębiorców, którzy:

1) nie znajdują się w trudnej sytuacji ekonomicznej w rozumieniu pkt 9-11 komunikatu Komisji - Wytyczne wspólnotowe dotyczące pomocy państwa w celu ratowania i restrukturyzacji zagrożonych przedsiębiorstw (Dz. Urz. UE C 244 z 01.10.2004, str. 2, z późn. zm.), zgodnie z zasadami udzielania pomocy de minimis określonymi w rozporządzeniu Komisji (WE) nr 1998/2006 z dnia 15 grudnia 2006 r. w sprawie stosowania art. 87 i 88 Traktatu do pomocy de minimis (Dz. Urz. UE L 379 z 28.12.2006, str. 5), lub

2) znajdują się w trudnej sytuacji ekonomicznej w rozumieniu pkt 9-11 komunikatu Komisji - Wytyczne wspólnotowe dotyczące pomocy państwa w celu ratowania i restrukturyzacji zagrożonych przedsiębiorstw, zgodnie z przepisami dotyczącymi pomocy publicznej na restrukturyzację.

6. Dysponent Funduszu może umorzyć należność w całości lub w części w przypadkach całkowitej jej nieściągalności, gdy:

1) zachodzi uzasadnione przypuszczenie, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwoty wyższej od kosztów dochodzenia i egzekucji należności, lub

2) osoba fizyczna zmarła, nie pozostawiając żadnego majątku, lub pozostawiła ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów i jednocześnie nie ma spadkobierców innych niż Skarb Państwa lub jednostka samorządu terytorialnego, lub

3) osoba prawna lub jednostka organizacyjna nieposiadająca osobowości prawnej, której odrębna ustawa przyznaje zdolność prawną, została wykreślona z właściwego rejestru, przy jednoczesnym braku majątku, z którego można by egzekwować należność, a odpowiedzialność nie przechodzi z mocy prawa na osoby trzecie, lub

4) sąd upadłościowy wydał postanowienie, o którym mowa w art. 3 ust. 1 pkt 4 lub 5 lub art. 8 ust. 1 pkt 1 lit. a.

7. Całkowita nieściągalność zachodzi również w przypadku, gdy osoba prawna lub jednostka organizacyjna, o których mowa w ust. 6 pkt 3, pomimo niewykreślenia z właściwego rejestru faktycznie nie istnieje.

8. Dysponent Funduszu może umorzyć należność w całości lub w części, gdy postępowanie egzekucyjne w stosunku do osób fizycznych nieprowadzących działalności gospodarczej albo przedsiębiorców, którzy trwale zaprzestali prowadzenia działalności gospodarczej, zostało umorzone w całości z urzędu.

9. W razie wystąpienia przesłanek, o których mowa w ust. 3-8, marszałek województwa właściwy ze względu na siedzibę pracodawcy wnioskuje do dysponenta Funduszu o określenie warunków zwrotu należności, w szczególności rozłożenie na raty, odroczenie terminu spłaty należności lub odstąpienie w całości lub w części od dochodzenia zwrotu należności lub umorzenie w całości lub w części należności.

10. Przepis ust. 1 nie ma zastosowania do wypłaty świadczeń w przypadkach, o których mowa w art. 17 ust. 1.

11. Minister właściwy do spraw pracy określi, w drodze rozporządzenia, szczegółowy zakres informacji zawartych we wniosku, o którym mowa w ust. 9 oraz w art. 23a ust. 3, mając na uwadze konieczność zapewnienia prawidłowości i szybkości postępowania.

●Określone w niniejszej ustawie świadczenia sfinansowane ze środków FGŚP mają charakter gwarancyjny. Fundusz dokonuje wypłat kwot, które powinien zapłacić pracodawca. W efekcie dokonując wypłaty FGŚP nabywa roszczenie względem pracodawcy o zwrot wartości świadczeń. Skoro jednak wypłata jest dokonywana przez marszałka województwa, roszczenie o zwrot przechodzi na niego - kwestię tę reguluje ust. 1 komentowanego przepisu. Nie dotyczy to przypadków orzeczenia niewypłacalności za granicą (zob. ust. 10 komentowanego przepisu).

●Przy dochodzeniu zwrotu wypłaconych świadczeń roszczenia na rzecz FGŚP korzystają z takiej samej ochrony prawnej, jaką odrębne przepisy przewidują dla należności za pracę (ust. 2 komentowanego przepisu). Oznacza to chociażby możliwość dochodzenia zwrotu z uwzględnieniem terminu przedawnienia roszczeń określonego w art. 291 par. 1 k.p., co potwierdza wyrok Sądu Apelacyjnego w Katowicach z 9 września 2009 r. (sygn. akt V ACa 188/09, LEX nr 551992).

●W ust. 3 zawarto pewne uprawnienia dla dysponenta FGŚP umożliwiające zastosowanie ulg przy spłacie zadłużenia. Ulgi te mogą polegać na rozłożeniu należności na raty lub odroczeniu ich płatności, ale także na umorzeniu całości lub części należności. Możliwości te są jednak obwarowane dodatkowymi warunkami. Pierwszy z nich ma charakter podmiotowy, to znaczy dłużnik powinien być osobą fizyczną nieprowadzącą działalności gospodarczej lub przedsiębiorcą, który trwale zaprzestałby wykonywania działalności gospodarczej z uwagi na pozostawanie w stanie likwidacji lub upadłości.

Drugim warunkiem jest ekonomiczne podejście do zadłużenia. Dysponent FGŚP może zatem zastosować ulgę, jeżeli prowadzi do odzyskania zwrotu wyższej kwoty, niż gdyby takiej decyzji nie podjęto. W praktyce może dotyczyć to tylko rozłożenia na raty lub odroczenia terminu płatności - zwrot będzie wtedy dokonany wraz z odsetkami, czyli warunek ten będzie spełniony.

●Ulga w spłacie może być także zastosowana, jeżeli dochodzenie zwrotu jest związane z poniesieniem kosztów znacznie przewyższających wysokość dochodzonej kwoty. W praktyce dotyczy to niewielkich kwot (np. kilka-kilkanaście złotych) i zazwyczaj kończyć się będzie umorzeniem.

●Ulgi mogą być także zastosowane wobec osoby fizycznej, która wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną, w tym uzyskiwanie dochodu uniemożliwiającego spłacenie należności do FGŚP, nie jest w stanie spłacić należności jednorazowo lub w całości, ponieważ spowodowałoby to zbyt dotkliwe skutki dla niej i jej rodziny, w szczególności pozbawiłoby tę osobę i jej rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. W omawianym przypadku zastosowanie znaleźć mogą wszystkie trzy ulgi.

●W ust. 4 komentowanego przepisu zawarto możliwość udzielania ulg w spłacie niebędących pomocą publiczną. W polskim prawie pomoc publiczna jest uregulowana przede wszystkim w przepisach ustawy z 30 kwietnia 2004 r. o postępowaniu w sprawach dotyczących pomocy publicznej (t.j. Dz.U. z 2007 r. nr 59, poz. 404 z późn. zm.). Na gruncie europejskim sięgnąć należy przede wszystkim do rozporządzenia Rady (WE) nr 659/1999 z 22 marca 1999 r. ustanawiającego szczegółowe zasady stosowania art. 93 Traktatu WE (Dz.Urz.WE. L. nr 236, s. 33).

●W ust. 5 zawarto kolejne możliwości zastosowania ulg w spłacie zadłużenia względem FGŚP. Przepis ten wprowadza możliwość stosowania ulg bez względu na to, czy dłużnik znajduje się w trudnej sytuacji ekonomicznej. W przypadku podmiotów nieznajdujących się w trudnej sytuacji ekonomicznej pomoc jest jednak udzielana w ramach pomocy de minimis.

●W ust. 6-7 uregulowano kwestie związane z całkowitą nieściągalnością. Ma ona miejsce, gdy dłużnik albo jego następca prawny nie ma majątku lub jest to majątek wyłączony spod egzekucji, albo obciążony hipoteką, zastawem, zastawem rejestrowym, zastawem skarbowym lub hipoteką morską. Całkowita nieściągalność zachodzi również w przypadku, gdy osoba prawna lub jednostka organizacyjna pomimo niewykreślenia z właściwego rejestru faktycznie nie istnieje.

●Ostatnia możliwość zastosowania ulgi zapisana została w ust. 8. Zgodnie z tym przepisem dysponent FGŚP może umorzyć należność w całości lub w części, gdy postępowanie egzekucyjne w stosunku do osób fizycznych nieprowadzących działalności gospodarczej albo przedsiębiorców, którzy trwale zaprzestali prowadzenia działalności gospodarczej, zostało umorzone w całości z urzędu. Zgodnie z art. 824 ustawy z 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego (Dz.U. nr 43, poz. 296 z późn. zm.) postępowanie umarza się w całości lub części z urzędu:

1) jeżeli okaże się, że egzekucja nie należy do organów sądowych;

2) jeżeli wierzyciel lub dłużnik nie ma zdolności sądowej albo gdy egzekucja ze względu na jej przedmiot lub na osobę dłużnika jest niedopuszczalna;

3) jeżeli jest oczywiste, że z egzekucji nie uzyska się sumy wyższej od kosztów egzekucyjnych.

●W ust. 9 ustawodawca określił zasady współdziałania dysponenta FGŚP oraz właściwych marszałków województwa.

●W ust. 11 komentowanego przepisu ustawodawca zawarł upoważnienie dla ministra właściwego do spraw pracy do wydania kolejnego rozporządzenia wykonawczego. Na podstawie tego upoważnienia wydane zostało rozporządzenie ministra pracy i polityki społecznej z 16 grudnia 2011 r. w sprawie szczegółowego zakresu informacji zawartych we wniosku marszałka województwa o określenie warunków zwrotu, odstąpienie od dochodzenia zwrotu lub umorzenie należności Funduszu Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych (Dz.U. nr 278, poz. 1636).

1. Dysponent Funduszu może zawrzeć z dłużnikiem, który zawarł układ z wierzycielami w postępowaniu upadłościowym, porozumienie w przedmiocie określenia warunków zwrotu należności, w szczególności rozłożyć na raty, odroczyć termin spłaty należności, jeżeli prowadzi to do zwrotu należności w całości.

2. Jeżeli warunki zwrotu, o których mowa w ust. 1, stanowią pomoc publiczną, porozumienie może zostać zawarte wyłącznie zgodnie z przepisami dotyczącymi pomocy publicznej na restrukturyzację w rozumieniu komunikatu Komisji - Wytyczne wspólnotowe dotyczące pomocy państwa w celu ratowania i restrukturyzacji zagrożonych przedsiębiorstw.

3. W razie wystąpienia przesłanek, o których mowa w ust. 1, marszałek województwa właściwy ze względu na siedzibę pracodawcy wnioskuje do dysponenta Funduszu o określenie warunków zwrotu należności.

●Zgodnie z art. 14 prawa upadłościowego i naprawczego, jeżeli zostanie uprawdopodobnione, że w drodze układu wierzyciele zostaną zaspokojeni w wyższym stopniu, niż zostaliby zaspokojeni po przeprowadzeniu postępowania upadłościowego obejmującego likwidację majątku dłużnika, ogłasza się upadłość dłużnika z możliwością zawarcia układu. Postępowania upadłościowego z możliwością zawarcia układu nie prowadzi się jednak, gdy z uwagi na dotychczasowe zachowanie się dłużnika nie ma pewności, że układ będzie wykonany, chyba że propozycje układowe przewidują układ likwidacyjny.

●Zawarcie układu wywołuje także skutki na gruncie komentowanej ustawy - umożliwia bowiem zawarcie porozumienia w przedmiocie zasad zwrotu należności sfinansowanych ze środków FGŚP. W porozumieniu należność może być rozłożona na raty lub jej termin spłaty może ulec odroczeniu. Porozumienie może zawierać także inne postanowienia, z tym że powinno mieć ono na celu uzyskanie zwrotu całej należności.

●Ustępy 2-3 komentowanego artykułu odsyłają do przepisów unijnych w przypadku, gdy warunki zwrotu stanowią pomoc publiczną oraz określają zasady współpracy między właściwym marszałkiem województwa i dysponentem FGŚP.

Rozdział 6

Finansowanie Funduszu Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych

1. Fundusz jest państwowym funduszem celowym.

2. Dysponentem Funduszu jest minister właściwy do spraw pracy.

3. Dysponent Funduszu:

1) może nabywać prawa i zaciągać zobowiązania, z zastrzeżeniem art. 26, pozywać i być pozywany;

2) prowadzi sprawy i występuje w obrocie prawnym pod nazwą Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych z siedzibą w Warszawie. Adresem dysponenta Funduszu jest adres jego siedziby.

4. Prawo reprezentacji Funduszu przysługuje dysponentowi Funduszu oraz działającym w jego imieniu, w oparciu i w zakresie udzielonego pełnomocnictwa pełnomocnikom dysponenta tego Funduszu.

5. Mienie Funduszu zaewidencjonowane w księgach, dysponent Funduszu może wydzierżawić lub wynająć osobom fizycznym lub prawnym, na zasadach określonych w przepisach Kodeksu cywilnego.

6. Mienie Funduszu, dysponent Funduszu może przekazać w zarząd polegający na gospodarowaniu wydzieloną częścią tego mienia w imieniu dysponenta Funduszu, na podstawie umowy na czas oznaczony nieodpłatnie lub za wynagrodzeniem lub w użytkowanie na czas oznaczony nieodpłatnie lub za wynagrodzeniem na rzecz Funduszu.

7. Przekazanie nieruchomości w nieodpłatne użytkowanie możliwe jest, pod warunkiem że całość użytkowanej nieruchomości przeznaczona jest wyłącznie na cele związane z realizacją zadań Funduszu.

●Komentowany artykuł określa podstawy działania i konstrukcję FGŚP.

Fundusz nie posiada obecnie osobowości prawnej. Osobowość taką miał do końca 2011 r., a utracił ją w wyniku reformy finansów publicznych (art. 70 ustawy z 27 sierpnia 2009 r. - Przepisy wprowadzające ustawę o finansach publicznych, Dz.U. nr 157, poz. 1241). Z początkiem roku 2012 stał się on państwowym funduszem celowym, czyli jest on podmiotem sektora finansów publicznych wyodrębnionym prawnie i organizacyjnie z budżetu państwa. W imieniu FGŚP działa jego dysponent w osobie ministra właściwego do spraw pracy (ministra pracy i polityki społecznej). Dysponent funduszu posiada uprawnienia właścicielskie, w tym przede wszystkim może nabywać prawa i zaciągać zobowiązania (w niektórych przypadkach musi uzyskać zgodę ministra właściwego do spraw finansów publicznych), pozywać i być pozywany.

●Minister nie musi działać osobiście - zgodnie z ust. 4 komentowanego przepisu może on udzielić pełnomocnictw do działania w jego imieniu.

●W ust. 5-6 zawarto reguły dotyczące gospodarki mieniem ZFŚS - opisane w nich zasady dotyczą oddawania mienia w posiadanie zależne.

1. Dochodami Funduszu są:

1) składki płacone przez pracodawców;

2) odsetki od wolnych środków przekazanych w zarządzanie zgodnie z przepisami o finansach publicznych;

3) zapisy i darowizny;

4) dobrowolne wpłaty pracodawców;

5) odsetki od zwrotu sum wypłaconych tytułem świadczeń, zwróconych po terminie;

6) dodatnia różnica wartości ze sprzedaży nieruchomości i praw z nią związanych i jej równowartości, o której mowa w ust. 2;

7) dotacja budżetowa;

8) dochody z tytułu zbycia akcji i udziałów objętych przez Fundusz przed dniem 1 stycznia 2002 r;

9) środki pochodzące z funduszy celowych;

10) inne dochody.

2. Przychodami Funduszu są:

1) zwroty sum wypłaconych z tytułu świadczeń pracowniczych oraz równowartość w nieruchomościach i związanych z nimi prawach przejętych przez dysponenta Funduszu za niespłacone w terminie wierzytelności z tytułu wypłaconych świadczeń oraz ustanowionych zabezpieczeń;

2) należności z tytułu najmu i dzierżawy mienia;

3) inne przychody określone w odrębnych przepisach.

3. Wymienione w ust. 1 i 2 dochody i przychody są przekazywane na rachunek bankowy Funduszu.

●Aby móc wykonywać powierzone zadania, FGŚP musi mieć dochody (przychody). Ich katalog określony został w ust. 1 komentowanego przepisu. Podstawowym źródłem dochodów FGŚP są składki opłacane przez pracodawców w rozumieniu ustawy. Katalog dochodów ma jednak charakter otwarty - ustawodawca użył bowiem zwrotu "inne dochody".

●Zastanawiające jest rozróżnienie między ust. 1 i 2 komentowanego przepisu. W ust. 1 wymienione są dochody, a w ust. 2 przychody funduszu. Pojęcia te nawiązują do prawa podatkowego - w podatkach dochodowych przychodami są przysporzenia majątkowe (otrzymane świadczenia), a dochodem są przychody pomniejszone o koszty ich uzyskania. Uwzględniając jednak to, że FGŚP nie jest podatnikiem podatku dochodowego rozróżnienie przychodów i dochodów funduszu wydaje się nieco sztuczne.

Bez względu na to, czy mamy do czynienia z przychodami czy dochodami, zasilają one rachunek bankowy FGŚP.

Dysponent Funduszu może, za zgodą ministra właściwego do spraw finansów publicznych, zaciągać kredyty i pożyczki na zaspokajanie roszczeń, o których mowa w art. 12.

●Dopóki FGŚP dysponuje wystarczającymi środkami, może on wypełniać cele, do których został powołany. Może jednak też tak się zdarzyć, że środków tych zabraknie. Aby móc dalej funkcjonować i wypłacać świadczenia, do wypłaty których jest on zobowiązany, dysponent FGŚP może zaciągać kredyty i pożyczki. Uwzględniając jednak to, że fundusz jest podmiotem publicznym, zaciągnięcie kredytu lub pożyczki wymaga zgody ministra właściwego do spraw finansów publicznych (ministra finansów).

Dysponent Funduszu może podejmować działania związane z realizacją ustawowych zadań z wykorzystaniem środków zagranicznych.

●Środki FGŚP mogą pochodzić ze źródeł krajowych lub zagranicznych. Tematyka objęta regulacją niniejszej ustawy od lat jest także przedmiotem zainteresowań ustawodawcy międzynarodowego. W przyjętej w 1949 r. Konwencji Międzynarodowej Organizacji Pracy nr 95 wprowadzono zapis gwarantujący przez prawo międzynarodowe ochronę wynagrodzeń pracownika. Kwestie te są także przedmiotem zainteresowań ustawodawcy unijnego. Prawo Unii Europejskiej kwestie związane z ochroną pracowników w przypadku niewypłacalnego pracodawcy reguluje dyrektywą Parlamentu Europejskiego i Rady nr 2002/74/WE z 23 września 2002 r. (zmieniająca dyrektywę Rady nr 80/987/EWG o zbliżaniu ustaw Państw Członkowskich odnoszących się do ochrony pracowników w przypadku niewypłacalności pracodawcy). Unia stara się stworzyć równowagę między elastycznością i bezpieczeństwem pracy.

Skoro Polska jest członkiem Unii Europejskiej, może realizować różnego rodzaju programy finansowane ze środków unijnych. Tym samym konieczne było zawarcie w ustawie możliwości wykorzystania przez fundusz środków zagranicznych, w tym przede wszystkim unijnych dotacji. Ogólna redakcja przepisu powoduje jednak, że może on znaleźć zastosowanie zarówno do środków unijnych, jak i pochodzących spoza UE.

1. Środki Funduszu przeznacza się na finansowanie świadczeń, o których mowa w art. 14, z tytułu roszczeń, o których mowa w art. 12, oraz na pokrycie kosztów dochodzenia zwrotu i egzekucji należności Funduszu, a także kosztów, o których mowa w art. 31 ust. 3.

1a. Środki Funduszu przeznacza się również na finansowanie zadań wynikających z innych ustaw. Dysponent Funduszu może dokonywać przesunięć przewidzianych w planie Funduszu kwot na finansowanie poszczególnych zadań oraz na finansowanie nowych, nieprzewidzianych w planie zadań w przypadku ich wprowadzenia ustawą, z tym jednak że łączna kwota środków na finansowanie zadań wynikających z ochrony roszczeń pracowniczych w razie niewypłacalności pracodawcy nie powinna zostać zmniejszona w celu jej przeznaczenia na inne cele.

2. (uchylony).

3. Dysponent Funduszu przekazuje na wyodrębniony rachunek bankowy samorządu województwa środki Funduszu na realizację zadań związanych z zaspokojeniem roszczeń, a także dochodzeniem ich zwrotu w zakresie i na zasadach określonych w ustawie, środki na sfinansowanie kosztów zatrudnienia osób, o których mowa w art. 31 ust. 3, oraz na sfinansowanie kosztów obsługi związanych z realizacją zadań.

4. Środki Funduszu przekazywane na rachunek bankowy mogą być wykorzystywane wyłącznie na zadania określone w ust. 3.

●Komentowany artykuł określa zakres wydatków FGŚP. Zgodnie z nim środki funduszu mogą być przeznaczane na:

1) zaspokajanie świadczeń określonych w niniejszej ustawie,

2) pokrycie kosztów dochodzenia zwrotu i egzekucji należności Funduszu,

3) wynagrodzenia pracowników wykonujących zadania w zakresie ochrony roszczeń pracowniczych oraz na pozostałe koszty obsługi,

4) finansowanie zadań określonych przepisami innych ustaw.

Wydatkowanie środków FGŚP na inne cele stanowiłoby złamanie ustawy.

●Zadania stawiane przed FGŚP realizowane są przez marszałków województwa przy pomocy wojewódzkich urzędów pracy, wobec czego samorząd województwa musi utworzyć wyodrębniony rachunek bankowy, na który będą przekazywane środki FGŚP. Środki przekazane na ten rachunek mogą być wykorzystywane wyłącznie na finansowanie zadań FGŚP.

Minister właściwy do spraw pracy określi, w drodze rozporządzenia, zakres informacji dotyczących gospodarki środkami Funduszu, przekazywanych przez marszałków województw dysponentowi Funduszu, oraz terminy ich przekazywania, mając na uwadze konieczność zapewnienia prawidłowej gospodarki środkami Funduszu.

●Z uwagi na to, iż środki FGŚP wydatkowane są przez inne podmioty (marszałków województw), konieczne stało się zapewnienie przepływu informacji. W tym celu w komentowanym przepisie zawarto delegację ustawową dla ministra właściwego do spraw pracy. Na podstawie delegacji wydane zostało rozporządzenie ministra pracy i polityki społecznej z 16 grudnia 2011 r. w sprawie informacji dotyczących gospodarki środkami Funduszu Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych, przekazywanych przez marszałków województw dysponentowi Funduszu (Dz.U. nr 278, poz. 1637).

1. Składki na Fundusz, o których mowa w art. 9, obciążają koszty działalności pracodawców.

2. Pracodawca po dacie jego niewypłacalności nie ma obowiązku opłacania składek na Fundusz.

●Uwzględniając to, że składki na FGŚP opłacane są przez podmioty spoza sektora publicznego, istotną kwestią jest to, czy składki na FGŚP mogą być zaliczone do kosztów uzyskania przychodów. Tymczasem zgodnie z art. 23 ust. 1 pkt 7 ustawy z 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (t.j. Dz.U. z 2012 r. poz. 361 z późn. zm.; dalej u.p.d.o.f.) oraz art. 16 ust. 1 pkt 9 ustawy z 15 lutego 1992 r. o podatku dochodowym od osób prawnych (t.j. Dz.U. z 2011 r. nr 74, poz. 397 z późn. zm.; dalej u.p.d.o.p.), nie uważa się za koszty uzyskania przychodów odpisów i wpłat na różnego rodzaju fundusze tworzone przez podatnika. Kosztem uzyskania przychodów są jednak:

a) podstawowe odpisy i wpłaty na te fundusze, jeżeli obowiązek lub możliwość ich tworzenia w ciężar kosztów określają odrębne ustawy,

b) odpisy i zwiększenia, które w rozumieniu przepisów o zakładowym funduszu świadczeń socjalnych obciążają koszty działalności pracodawcy, jeżeli środki pieniężne stanowiące równowartość tych odpisów i zwiększeń zostały wpłacone na rachunek ZFŚS.

Skoro zatem - w myśl komentowanego przepisu - składki na FGŚP obciążają koszty działalności pracodawców, to tym samym są one dla nich kosztem uzyskania przychodów. Istotny jest przy tym moment zaliczenia ich potrącenia.

●Zgodnie z art. 22 ust. 6bb u.p.d.o.f. oraz art. 15 ust. 4h u.p.d.o.p. składki na ubezpieczenia społeczne, w części finansowanej przez płatnika składek, składki na Fundusz Pracy oraz Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych, stanowią koszty uzyskania przychodów w miesiącu, za który należności te są należne, pod warunkiem że składki zostaną opłacone:

1) z tytułu należności wypłacanych lub postawionych do dyspozycji w miesiącu, za który są należne - w terminie wynikającym z odrębnych przepisów;

2) z tytułu należności wypłacanych lub postawionych do dyspozycji w miesiącu następnym, w terminie wynikającym z przepisów prawa pracy, umowy lub innego stosunku prawnego łączącego strony - nie później niż do 15. dnia tego miesiąca (w praktyce oznacza to konieczność zapłaty z miesięcznym wyprzedzeniem). [przykłady 11, 12]

●W przypadku uchybienia tym terminom do składek tych stosuje się art. 23 ust. 1 pkt 55a i ust. 3d u.p.d.o.f. lub art. 16 ust. 1 pkt 57a i ust. 7d u.p.d.o.p., czyli składki stają się kosztem z chwilą ich zapłaty (czyli zgodnie z metodą kasową). Metoda kasowa obowiązuje także w przypadku składek zapłaconych z tytułu umowy-zlecenia.

Obie ustawy podatkowe przewidują wyjątek od zasady, że składki na FGŚP są kosztem uzyskania przychodów. Zgodnie z art. 23 ust. 1 pkt 37 u.p.d.o.f. oraz art. 16 ust. 1 pkt 40 u.p.d.o.p. nie zalicza się do kosztów uzyskania przychodów składek na ubezpieczenie społeczne oraz Fundusz Pracy i inne fundusze celowe utworzone na podstawie odrębnych ustaw (a więc także składek na FGŚP) - od nagród i premii wypłaconych w gotówce lub papierach wartościowych z dochodu po opodatkowaniu podatkiem dochodowym.

●W ust. 2 omawianego przepisu zawarto dodatkowe zwolnienie z obowiązku opłacania składek na FGŚP - obowiązku takiego nie mają pracodawcy niewypłacalni - zwolnienie obowiązuje po dacie niewypłacalności.

Biorąc pod uwagę to, że obowiązek opłacania składek wynika z art. 9 ustawy, a pozostałe zwolnienia zawarte zostały w art. 9a-9b, zamieszczenie dodatkowego zwolnienia w komentowanym przepisie zaburza układ ustawy i zmniejsza jej przejrzystość. Ustawa byłaby bardziej czytelna, gdyby wszystkie zwolnienia (wyłączenia) znajdowały się obok siebie.

1. Składkę na Fundusz ustala się od wypłat stanowiących podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe bez stosowania ograniczenia, o którym mowa w art. 19 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 137, poz. 887, z późn. zm.).

2. Wysokość składki na Fundusz określa ustawa budżetowa.

3. Do czasu określenia wysokości składki w ustawie budżetowej stosuje się składkę w wysokości ustalonej na rok poprzedni. Po ustaleniu wysokości składki w ustawie budżetowej płatnicy składek dokonują korekty wysokości wpłat od początku roku budżetowego w pierwszym miesiącu następującym po miesiącu, w którym została ogłoszona ustawa budżetowa.

●Artykuł 29 komentowanej ustawy określa zasady ustalania wysokości składki na FGŚP i podstawy jej wymiaru.

W ust. 1 komentowanego przepisu ustawodawca zawarł zasadę, iż podstawa wymiaru składek na FGŚP jest taka sama, jak w przypadku składek na ubezpieczenia społeczne, bez stosowania górnej granicy podstawy wymiaru składek obowiązującej w przypadku składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe. [przykład 13]

●Zgodnie z art. 18 ust. 1 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz.U. z 2009 r. nr 205, poz. 1585 z późn. zm.) - dalej u.s.u.s. - podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe ubezpieczonych pracowników stanowi przychód w rozumieniu przepisów podatkowych. Z kolei zgodnie z art. 12 ust. 1 u.p.d.o.f. za przychody ze stosunku służbowego, stosunku pracy, pracy nakładczej oraz spółdzielczego stosunku pracy uważa się wszelkiego rodzaju wypłaty pieniężne oraz wartość pieniężną świadczeń w naturze bądź ich ekwiwalenty, bez względu na źródło finansowania tych wypłat i świadczeń, a w szczególności: wynagrodzenia zasadnicze, wynagrodzenia za godziny nadliczbowe, różnego rodzaju dodatki, nagrody, ekwiwalenty za niewykorzystany urlop i wszelkie inne kwoty, niezależnie od tego, czy ich wysokość została z góry ustalona, a ponadto świadczenia pieniężne ponoszone za pracownika, jak również wartość innych nieodpłatnych świadczeń lub świadczeń częściowo odpłatnych. Przepis ten jest jednak jedynie uzupełnieniem ogólnej definicji przychodu zawartej w art. 11 ust. 1 u.p.d.o.f., w myśl którego przychodami są:

1) otrzymane lub postawione do dyspozycji podatnika:

- pieniądze,

- wartości pieniężne,

2) wartość otrzymanych:

- świadczeń w naturze,

- innych nieodpłatnych świadczeń.

●Odesłanie do podstawy wymiaru obowiązującej w przypadku ubezpieczeń emerytalnego i rentowych powoduje, że w przypadku składek na FGŚP obowiązują takie same wyłączenia, jak przy składkach społecznych, określone w rozporządzeniu ministra pracy i polityki socjalnej z 18 grudnia 1998 r. w sprawie szczegółowych zasad ustalania podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe (Dz.U. nr 161, poz. 1106 z późn. zm.). Tym samym składek na FGŚP nie płaci się chociażby od świadczeń bhp, odpraw z tytułu rozwiązania stosunku pracy oraz diet i innych należności z tytułu podróży służbowej - jeżeli nie zostały przekroczone limity wynikające z przepisów rozporządzenia ministra pracy i polityki społecznej z 29 stycznia 2013 r. w sprawie należności przysługujących pracownikowi zatrudnionemu w państwowej lub samorządowej jednostce sfery budżetowej z tytułu podróży służbowej (Dz.U. poz. 167). [przykład 14]

●Ciekawe zwolnienie znajduje się w par. 2 ust. 1 pkt 26 rozporządzenia. Zgodnie z tym przepisem wolne od składek są korzyści materialne wynikające z układów zbiorowych pracy, regulaminów wynagradzania lub przepisów o wynagradzaniu, a polegające na uprawnieniu do zakupu po cenach niższych niż detaliczne niektórych artykułów, przedmiotów lub usług oraz korzystaniu z bezpłatnych lub częściowo odpłatnych przejazdów środkami lokomocji. W praktyce oznacza to, że wprowadzenie nawet symbolicznej odpłatności umożliwi wyłączenie świadczenia z podstawy wymiaru składek. [przykład 15]

●W ust. 2-3 komentowanego przepisu ustawodawca określił sposób ustalania składki. Jest ona określona corocznie w ustawie budżetowej, a do czasu określenia wysokości składki w ustawie budżetowej stosuje się składkę w wysokości ustalonej na rok poprzedni. Po ustaleniu wysokości składki w ustawie budżetowej płatnicy składek dokonują korekty wysokości wpłat od początku roku budżetowego w pierwszym miesiącu następującym po miesiącu, w którym została ogłoszona ustawa budżetowa.

●Ustawa budżetowa na rok 2013 z 25 stycznia 2013 r. (Dz.U. poz. 169 z późn. zm.) określiła wysokość składki na FGŚP w wysokości 0,10 proc. podstawy jej wymiaru (art. 30 ustawy). Zgodnie z projektem ustawy budżetowej na rok 2014 zamieszczonym na stronie Ministerstwa Finansów, w 2014 roku wysokość stawki ma nie ulec zmianie i wciąż będzie wynosiła 0,10 proc. podstawy wymiaru. Jeżeli zatem nic się nie zmieni, nie powstanie obowiązek dokonywania korekty, o którym mowa w ust. 3 komentowanego przepisu.

●W przypadku FGŚP nie obowiązuje zasada mówiąca, że składki płaci się, gdy łączna podstawa wymiaru składek osiągnie co najmniej minimalne wynagrodzenie za pracę - regulacja taka dotyczy wyłącznie FP. Tym samym składki na FGŚP należy opłacać także od podstaw niższych od minimalnego wynagrodzenia za pracę.

1. Poboru składek na Fundusz dokonuje Zakład Ubezpieczeń Społecznych w okresach miesięcznych, łącznie ze składkami na ubezpieczenia społeczne, a kwoty pobrane tytułem składek przekazuje na rachunek bankowy Funduszu w terminie do 15. dnia następnego miesiąca.

2. W zakresie poboru składek na Fundusz, egzekucji tych składek, wymierzania odsetek za zwłokę oraz dodatkowej opłaty i grzywny z tytułu nieopłacenia składek w terminie stosuje się przepisy dotyczące składek na ubezpieczenia społeczne.

3. Koszty poboru składek na Fundusz obciążają rachunek bankowy Funduszu i są zwracane Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych w wysokości 0,5 proc. wpływów składek na Fundusz.

4. W przypadku nieprzekazania składek na rachunek bankowy Funduszu w terminach, o których mowa w ust. 1, od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych należne są odsetki ustawowe.

●Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych nie pobiera samodzielnie składek - wyręcza go w tym ZUS. Pracodawcy opłacają zatem składki w okresach miesięcznych w terminie do 15. dnia następnego miesiąca (obowiązujący w budżecie termin do 5. dnia następnego miesiąca nie ma zastosowania, gdyż budżet nie płaci omawianych składek). Wbrew zapisowi ustawy wpłat nie dokonuje się łącznie ze składkami na ubezpieczenie społeczne, tylko łącznie ze składkami na Fundusz Pracy równolegle do wpłat składek na ubezpieczenia społeczne i wpłat składek na ubezpieczenie zdrowotne oraz ewentualnymi wpłatami na Fundusz Emerytur Pomostowych (FEP). Przedsiębiorcy muszą więc co miesiąc robić trzy przelewy do ZUS (cztery jeżeli musi opłacać składki na FEP), a jeden z nich dotyczy składek na FP i FGŚP (nr konta 73101010230000261395300000), mimo że wszystkie składki odprowadzane do ZUS wykazywane są na jednej deklaracji (ZUS DRA).

●Składki na FGŚP pobierane są przez ZUS na zasadach przewidzianych w przepisach ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Tym samym od niezapłaconych w terminie składek należne są od płatnika składek odsetki za zwłokę, na zasadach i w wysokości określonych w ustawie z 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (t.j. Dz.U. z 2012 r. poz. 749 z późn. zm.). Odsetek za zwłokę jednak nie nalicza się, jeżeli ich wysokość nie przekraczałaby 6,60 zł (art. 23 u.s.u.s.).

Oprócz odsetek pracodawca może także być zobowiązany do zapłaty opłaty dodatkowej do wysokości 100 proc. nieopłacanych składek na FGŚP (art. 24 ust. 1a u.s.u.s.). [przykład 16]

●Składki oraz odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i dodatkowa opłata nieopłacone w terminie podlegają ściągnięciu w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji lub egzekucji sądowej (art. 24 ust. 2 u.s.u.s.).

●Należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 5 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne (art. 24 ust. 4 u.s.u.s.). Zasada ta będzie jednak w pełni obowiązywała dopiero od 1 stycznia 2017 r. Na mocy art. 27 ustawy z 16 września 2011 r. o redukcji niektórych obowiązków obywateli i przedsiębiorców (Dz.U. nr 232, poz. 1378) zobowiązania z tytułu składek powstałe przed 1 stycznia 2012 r. przedawniają się po 10 latach nie później jednak niż z 1 stycznia 2017 r. [przykład 17]

Należy także pamiętać, że w przypadku naruszeń obowiązków płatnika związanych z obowiązkiem odprowadzania składek na FGŚP może być nałożona grzywna do 5000 zł (art. 98 u.s.u.s.).

●W ust. 3-4 komentowanego przepisu zawarto zasady rozliczania się FGŚP z ZUS. Z jednej strony ZUS ma zwracane przez FGŚP koszty poboru składek w wysokości 0,5 proc. wpływów składek na fundusz. Z drugiej - od nieterminowego przekazania otrzymanych wpłat ZUS ma obowiązek zapłacić odsetki ustawowe.

Rozdział 7

Zadania władzy publicznej

1. Określone w ustawie zadania z zakresu ochrony roszczeń pracowniczych realizują minister właściwy do spraw pracy oraz marszałkowie województw przy pomocy wojewódzkich urzędów pracy.

2. Marszałkowie województw sporządzają corocznie, w terminach określonych przez dysponenta Funduszu, wkłady do planów finansowych.

3. Środki na wynagrodzenia pracowników wykonujących zadania w zakresie ochrony roszczeń pracowniczych oraz na pozostałe koszty obsługi marszałkowie województw otrzymują na podstawie limitów określonych przez dysponenta Funduszu w planie finansowym Funduszu.

●Komentowany przepis określa podmioty realizujące zadania z zakresu ochrony roszczeń pracowniczych oraz kwestie związane z planami finansowymi FGŚP.

Ustawodawca określił w ust. 1 katalog podmiotów działających w zakresie ochrony roszczeń pracowniczych:

1) minister właściwy do spraw pracy jest dysponentem FGŚP,

2) marszałkowie województw są podmiotami zajmującymi się rozdziałem środków,

3) wojewódzkie urzędy pracy pełnią funkcje pomocową względem marszałków województw.

1. Organem opiniodawczo-doradczym dysponenta Funduszu w sprawach Funduszu jest Naczelna Rada Zatrudnienia, powołana na podstawie przepisów o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy.

2. Do zadań Rady w sprawach, o których mowa w ust. 1, należy w szczególności:

1) opiniowanie rocznych projektów planów finansowych Funduszu oraz sprawozdań z wykonania tych planów;

2) wyrażanie opinii w sprawach zaciągania kredytów i pożyczek, o których mowa w art. 26;

3) (uchylony);

4) (uchylony).

●Na mocy art. 22 ustawy z 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (t.j. Dz.U. z 2013 r. poz. 674 z późn. zm.) Naczelna Rada Zatrudnienia jest organem opiniodawczo-doradczym ministra właściwego do spraw pracy w sprawach polityki rynku pracy. Zakres jej działania wykracza poza zakres komentowanej ustawy - poza wyrażaniem opinii określonych w komentowanym przepisie do jej zadań należy w szczególności:

1) inspirowanie przedsięwzięć zmierzających do pełnego i produktywnego zatrudnienia i rozwoju zasobów ludzkich;

2) opiniowanie projektu Krajowego Planu Działań;

3) opiniowanie rocznych sprawozdań z działalności Funduszu Pracy, a także ocena racjonalności gospodarki środkami tego funduszu;

4) opiniowanie okresowych sprawozdań z realizacji Krajowego Planu Działań;

5) opiniowanie projektów ustaw dotyczących promocji zatrudnienia, łagodzenia skutków bezrobocia oraz aktywizacji zawodowej.

●Kadencja rady trwa 4 lata, a w jej skład wchodzą osoby powoływane przez ministra właściwego do spraw pracy spośród przedstawicieli:

1) wszystkich organizacji związkowych i organizacji pracodawców reprezentatywnych w rozumieniu ustawy z 6 lipca 2001 r. o Trójstronnej Komisji do Spraw Społeczno-Gospodarczych i wojewódzkich komisjach dialogu społecznego (Dz.U. nr 100, poz. 1080 z późn. zm.);

2) ogólnopolskich organizacji jednostek samorządu terytorialnego reprezentowanych w Komisji Wspólnej Rządu i Samorządu Terytorialnego;

3) wojewódzkich rad zatrudnienia;

4) organizacji pozarządowych o zasięgu krajowym zajmujących się statutowo problematyką rynku pracy;

5) nauki - delegowanych przez Komitet Nauk o Pracy i Polityce Społecznej Polskiej Akademii Nauk.

Po szczegóły dotyczące działania rady sięgnąć należy do przepisów rozporządzenia ministra gospodarki i pracy z 6 października 2004 r. w sprawie rad zatrudnienia (Dz.U. nr 224, poz. 2281).

Rozdział 7a

Kontrola

1. Dysponent Funduszu może przeprowadzać u marszałka województwa kontrole w zakresie:

1) wydatkowania środków Funduszu zgodnie z przeznaczeniem;

2) przestrzegania zasad i trybu wydatkowania środków Funduszu;

3) właściwego dokumentowania oraz rozliczania otrzymanych i wydatkowanych środków Funduszu;

4) prawidłowości dochodzenia roszczeń na rzecz Funduszu;

5) prawidłowości wykonania planu finansowego.

2. Kontrolowany jest obowiązany udostępnić wszelkie dokumenty i udzielać wyjaśnień w sprawach objętych zakresem kontroli.

●Skoro FGŚP nie wydaje osobiście swoich pieniędzy, tylko robi to za pośrednictwem marszałków poszczególnych województw, to oczywiste jest, że musi trzymać pieczę nad wydatkowaniem. Stąd też w komentowanym przepisie określono uprawnienia kontrolne FGŚP oraz obowiązki podmiotów kontrolowanych umożliwiające przeprowadzenie kontroli.

1. Czynności, o których mowa w art. 39a, w imieniu i z upoważnienia dysponenta Funduszu, przeprowadza pracownik urzędu obsługującego ministra właściwego do spraw pracy, zwany dalej "kontrolerem".

2. Kontroler, przeprowadzając czynności, o których mowa w art. 39a, jest obowiązany do okazania legitymacji służbowej oraz imiennego upoważnienia wskazującego marszałka województwa, którego czynności te dotyczą.

●Czynności kontrolne przeprowadzane są przez kontrolera, którym w omawianym przypadku jest pracownik Ministerstwa Pracy i Polityki Społecznej. Aby móc przeprowadzić kontrolę, musi on posiadać legitymację służbową oraz imienne upoważnienie ministra pracy i polityki społecznej. Upoważnienie nie może mieć charakteru blankietowego - musi wskazywać konkretnego marszałka województwa, u którego ma być przeprowadzona kontrola.

1. Dysponent Funduszu w wyniku przeprowadzonych przez kontrolera czynności, o których mowa w art. 39a, może przekazać marszałkowi województwa zalecenia.

2. Marszałek województwa, u którego przeprowadzono czynności kontrolne, może, w terminie 7 dni od dnia otrzymania zaleceń, zgłosić do nich zastrzeżenia.

3. Dysponent Funduszu ustosunkowuje się do zastrzeżeń w terminie 14 dni od dnia ich doręczenia.

4. W przypadku nieuwzględnienia przez dysponenta Funduszu zastrzeżeń marszałek województwa, w terminie 30 dni od dnia otrzymania informacji o nieuwzględnieniu zastrzeżeń, jest obowiązany do powiadomienia dysponenta Funduszu o realizacji zaleceń.

5. W przypadku uwzględnienia przez dysponenta Funduszu zastrzeżeń marszałek województwa, w terminie 30 dni, jest obowiązany do powiadomienia dysponenta Funduszu o realizacji zaleceń, o których mowa w ust. 1, z uwzględnieniem zmian wynikających z zastrzeżeń.

●Jeżeli kontrola nie wykryje żadnych nieprawidłowości, kończy się po prostu spisaniem protokołu kontroli. W przypadku jednak, gdy zostaną wykryte uchybienia minister pracy i polityki społecznej jako dysponent FGŚP może przekazać marszałkowi województwa zalecenia. Marszałek województwa po otrzymaniu zaleceń może się do nich niezwłocznie zastosować lub w terminie 7 dni od dnia ich otrzymania zgłosić do nich zastrzeżenia.

Minister pracy i polityki społecznej ma obowiązek ustosunkować się do zastrzeżeń marszałka województwa w terminie 14 dni od dnia ich doręczenia. Następnie marszałek województwa - w terminie 30 dni od dnia otrzymania informacji o uwzględnieniu lub nieuwzględnieniu zastrzeżeń - powiadamia dysponenta FGŚP o realizacji zaleceń z uwzględnieniem ewentualnych zmian wynikających z zastrzeżeń.

1. Dysponent Funduszu może nałożyć na marszałka województwa odpowiedzialnego za nierealizowanie zaleceń, o których mowa w art. 39c, lub nieudostępnienie dokumentów lub nieudzielanie wyjaśnień, o których mowa w art. 39a ust. 2, karę pieniężną w wysokości do trzykrotnego miesięcznego jego wynagrodzenia, wyliczonego na podstawie wynagrodzenia za ostatnie 3 miesiące poprzedzające miesiąc, w którym nałożono karę, niezależnie od innych środków przewidzianych przepisami prawa.

2. Karę pieniężną wymierza dysponent Funduszu w drodze decyzji administracyjnej, biorąc pod uwagę rozmiar, stopień i społeczną szkodliwość stwierdzonych uchybień.

3. Od kary pieniężnej nieuiszczonej w terminie pobiera się odsetki ustawowe.

4. Egzekucja kary pieniężnej wraz z odsetkami za zwłokę następuje w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji.

●Kontrola uchybień niepoparta sankcją mogłaby się okazać mało skuteczna. Z tego powodu ustawodawca wprowadził możliwość ukarania marszałka województwa karą pieniężną. Kara ta może być nałożona w dwóch sytuacjach:

1) niezrealizowania zaleceń ministra pracy i polityki społecznej,

2) utrudnienia kontroli poprzez nieudostępnienie dokumentów lub nieudzielanie wyjaśnień.

●Wysokość kary jest uznaniowa, ale nie może ona przekroczyć wysokości trzykrotności wynagrodzenia wyliczonego na podstawie wynagrodzenia za ostatnie 3 miesiące poprzedzające miesiąc, w którym nałożono karę. Określając wysokość kary dysponent FGŚP powinien uwzględnić okoliczności uchybień marszałka i wziąć pod uwagę rozmiar, stopień i społeczną szkodliwość stwierdzonych uchybień.

Jeżeli marszałek nie zapłaci kary w terminie, zobowiązany będzie uiścić ją wraz z odsetkami ustawowymi, a w przypadku braku zapłaty kara wraz z odsetkami może zostać ściągnięta na podstawie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji.

Rozdział 8

Zmiany w przepisach obowiązujących, przepisy przejściowe i końcowe

W ustawie z dnia 30 października 2002 r. o pomocy publicznej dla przedsiębiorców o szczególnym znaczeniu dla rynku pracy (Dz. U. Nr 213, poz. 1800, z 2003 r. Nr 90, poz. 844 i Nr 229, poz. 2271 oraz z 2004 r. Nr 123, poz. 1291) w art. 32i uchyla się ust. 5.

●Uchylony przepis stanowił, iż do decyzji o umorzeniu należności publicznoprawnych, których wierzycielem jest FGŚP, nie stosuje się przepisu art. 10 ust. 3 komentowanej ustawy (w ówczesnym brzmieniu). Uchylenie miało związek z reformą FGŚP.

W ustawie z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (Dz. U. Nr 99, poz. 1001, z późn. zm.) w art. 22 w ust. 4 po pkt 3 dodaje się pkt 3a w brzmieniu:

"3a) realizacja zadań określonych w przepisach o ochronie roszczeń pracowniczych w razie niewypłacalności pracodawcy;".

●W komentowanym przepisie rozszerzono kompetencje Naczelnej Rady Zatrudnienia, co ma związek z art. 39 komentowanej ustawy ustanawiającym radę organem opiniodawczo-doradczym dysponenta FGŚP.

W ustawie z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej (Dz. U. Nr 173, poz. 1807, z późn. zm.) wprowadza się następujące zmiany:

1) w art. 30 w ust. 1 pkt 7 otrzymuje brzmienie:

"7) informacje o ogłoszeniu upadłości z możliwością zawarcia układu, o ogłoszeniu upadłości obejmującej likwidację majątku dłużnika, zmianie postanowienia o ogłoszeniu upadłości z możliwością zawarcia układu na postanowienie o ogłoszeniu upadłości obejmującej likwidację majątku dłużnika, umorzeniu i zakończeniu tego postępowania;";

2) art. 34 otrzymuje brzmienie:

"Art. 34. Sąd rejonowy - sąd gospodarczy przesyła niezwłocznie właściwemu organowi ewidencyjnemu odpis postanowienia o ogłoszeniu upadłości z możliwością zawarcia układu, o ogłoszeniu upadłości obejmującej likwidację majątku dłużnika, zmianie postanowienia o ogłoszeniu upadłości z możliwością zawarcia układu na postanowienie o ogłoszeniu upadłości obejmującej likwidację majątku dłużnika, umorzeniu postępowania upadłościowego oraz o zakończeniu postępowania upadłościowego.".

●Komentowany przepis rozszerzył zakres informacji związanych z upadłością oraz zakres obowiązków nałożonych na sąd rejonowy. Oba zmienione przepisy mają obecnie inną treść.

1. Osoby będące byłymi pracownikami lub członkami rodzin zmarłych pracowników lub zmarłych byłych pracowników, uprawnionymi do renty rodzinnej, których roszczenia pracownicze nie zostały zaspokojone przez syndyka, likwidatora lub byłego niewypłacalnego pracodawcę, pomimo prawomocnego wyroku sądu przeciwko tym podmiotom, mogą w terminie do dnia 30 czerwca 2007 r. wystąpić z pisemnym wnioskiem do kierownika Biura Terenowego Funduszu Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych o wypłatę świadczeń ze środków Funduszu z tytułu niezaspokojonych roszczeń, w zakresie zgodnym z art. 6 i 6a ustawy, o której mowa w art. 50 pkt 1 w brzmieniu obowiązującym w okresie, za który roszczenia nie zostały zaspokojone.

2. Przepis ust. 1 ma zastosowanie do roszczeń pracowniczych, do których uprawnienie powstało przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy, a z tytułu których świadczenia ze środków Funduszu nie mogły być wypłacone z powodu niezłożenia wniosku do Funduszu, o którym mowa w ust. 1, niespełnienia wymogów dotyczących okresów, o których mowa w art. 6 lub terminów, o których mowa w art. 7 ustawy, o której mowa w art. 50 pkt 1 w brzmieniu obowiązującym w okresie, za który roszczenia nie zostały zaspokojone.

3. Przepisy ust. 1 i 2 mają również zastosowanie, z wyłączeniem warunku prawomocnego wyroku sądu przeciwko syndykowi, likwidatorowi lub byłemu niewypłacalnemu pracodawcy, w przypadkach, gdy świadczenia ze środków Funduszu nie mogły być wypłacone w związku z art. 29 ust. 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. o restrukturyzacji niektórych należności publicznoprawnych od przedsiębiorców (Dz. U. Nr 155, poz. 1287, z późn. zm.).

4. Wniosek, o którym mowa w ust. 1, powinien zawierać określenie syndyka, likwidatora lub niewypłacalnego pracodawcy oraz wskazanie tytułów roszczeń, o których mowa w ust. 1, oraz ich wysokości. Do wniosku należy dołączyć prawomocne orzeczenie sądu, o którym mowa w ust. 1, oraz dokumenty potwierdzające bezskuteczność przeprowadzonej egzekucji lub bezskuteczność ich dochodzenia w postępowaniu likwidacyjnym lub upadłościowym prowadzonym wobec niewypłacalnego pracodawcy, z zastrzeżeniem ust. 5.

5. W przypadkach, o których mowa w ust. 3, orzeczenie sądu nie jest wymagane.

6. Zaspokojeniu ze środków Funduszu podlegają należności główne.

7. Do wypłaty świadczeń, o których mowa w ust. 1 i 2, stosuje się odpowiednio art. 7 ust. 3 i 4, art. 8, art. 9 ust. 1 i art. 10 ustawy, o której mowa w art. 50 pkt 1 w brzmieniu obowiązującym w okresie, za który roszczenia nie zostały zaspokojone, oraz art. 291 § 5 Kodeksu pracy.

●Przepis ma charakter przejściowy. Przewiduje on uprawnienia, z których można było skorzystać w związku w wejściem w życie komentowanej ustawy. Obecnie nie ma on zastosowania.

1. Z dniem wejścia w życie ustawy pracownicy zatrudnieni dotychczas w Krajowym Biurze Funduszu Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych oraz w Biurach Terenowych Funduszu Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych stają się pracownikami odpowiednio Krajowego Biura Funduszu Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych oraz Biur Terenowych Funduszu Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych w rozumieniu niniejszej ustawy.

2. Dyrektor Krajowego Biura Funduszu Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych i kierownicy Biur, o których mowa w art. 12 ust. 5 ustawy, o której mowa w art. 50 pkt 1, powołani przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy zachowują dotychczasowe warunki pracy i płacy.

●Przepis przejściowy gwarantuje ciągłość zatrudnienia osób zatrudnionych w strukturach FGŚP.

Z dniem wejścia w życie ustawy środki pieniężne, aktywa trwałe i inne składniki majątkowe, należności i zobowiązania Funduszu Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych utworzonego na podstawie ustawy wymienionej w art. 50 pkt 1 stają się środkami pieniężnymi, aktywami trwałymi i innymi składnikami majątkowymi, należnościami i zobowiązaniami Funduszu Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych w rozumieniu niniejszej ustawy.

●Przepis przejściowy stwierdza ciągłość ekonomiczną struktur FGŚP.

1. W sprawach wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie ustawy stosuje się przepisy dotychczasowe.

2. Do wykazów uzupełniających złożonych po dniu wejścia w życie ustawy stosuje się przepisy dotychczasowe, jeżeli przed tym dniem był złożony wykaz zbiorczy, o którym mowa w art. 7 ust. 1 ustawy wymienionej w art. 50 pkt 1.

3. Z dniem wejścia w życie ustawy stronami umów zawartych przez:

1) Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych reprezentowany przez Dyrektora Krajowego Biura Funduszu Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych, o którym mowa w art. 12 ust. 5 ustawy, o której mowa w art. 50 pkt 1, staje się Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych reprezentowany przez Dyrektora Krajowego Biura Funduszu Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych, o którym mowa w art. 31 ust. 2 niniejszej ustawy;

2) Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych reprezentowany przez kierowników Biur Terenowych Funduszu Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych, o których mowa w art. 12 ust. 5 ustawy, o której mowa w art. 50 pkt 1, staje się odpowiednio Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych reprezentowany przez kierowników Biur Terenowych Funduszu Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych, o których mowa w art. 31 ust. 3 niniejszej ustawy;

3) Dyrektora Krajowego Biura Funduszu Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych lub przez kierowników Biur Terenowych Funduszu Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych, o których mowa w art. 12 ust. 5 ustawy, o której mowa w art. 50 pkt 1, stają się odpowiednio Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych reprezentowany przez Dyrektora Krajowego Biura Funduszu Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych lub Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych reprezentowany przez kierowników Biur Terenowych Funduszu Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych, o których mowa w art. 31 ust. 2 i 3 niniejszej ustawy;

4) Krajowe Biuro Funduszu Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych lub Biura Terenowe Funduszu Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych, o których mowa w art. 12 ust. 4 ustawy, o której mowa w art. 50 pkt 1, stają się odpowiednio Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych reprezentowany przez Dyrektora Krajowego Biura Funduszu Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych lub odpowiednio Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych reprezentowany przez kierowników Biur Terenowych Funduszu Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych, o których mowa w art. 31 ust. 2 i 3 niniejszej ustawy.

4. W toczących się postępowaniach administracyjnych i sądowych, których stronami są kierownicy Biur, o których mowa w art. 12 ust. 5 ustawy, o której mowa w art. 50 pkt 1, stronami stają się z dniem wejścia w życie ustawy odpowiednio kierownicy Biur, o których mowa w art. 31 ust. 3 niniejszej ustawy.

●Przepis przejściowy określa relacje między regulacjami wprowadzonymi niniejszą ustawą a rozwiązaniami przewidzianymi we wcześniejszych przepisach.

Przepisy wykonawcze wydane na podstawie art. 11 i art. 12 ust. 7 ustawy, o której mowa w art. 50 pkt 1, zachowują moc do czasu wydania przepisów wykonawczych na podstawie niniejszej ustawy.

●Akty wykonawcze muszą mieć podstawę prawną - rozporządzenia wydaje się na podstawie upoważnień ustawowych. Jeżeli zatem ustawa traci moc, uchylone zostają także zawarte w niej upoważnienia, a tym samym przestają obowiązywać rozporządzenia wydane na ich podstawie. Aby uniknąć konieczności nowelizowania wszystkich rozporządzeń, wprowadza się przepisy typu komentowanego przepisu. Dzięki temu organ, do którego należy wydanie aktu wykonawczego, nie musi tworzyć nowych przepisów, jeżeli przepisy dotychczasowe spełniają swoje zadania.

1. Ilekroć w odrębnych przepisach jest mowa o przepisach lub ustawie wymienionej w art. 50 pkt 1, należy przez to rozumieć odpowiednio przepisy niniejszej ustawy lub niniejszą ustawę.

2. Ilekroć w odrębnych przepisach jest mowa o Funduszu Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych, należy przez to rozumieć Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych w rozumieniu niniejszej ustawy.

●Przepisy różnych ustaw są ze sobą powiązane. W efekcie wprowadzenie nowych regulacji oznacza często konieczność nowelizowania wielu różnych aktów prawnych, przy czym w wielu przypadkach sprowadzałoby się to jedynie do zmian semantycznych lub odwołań ustawowych. Aby ograniczyć zakres nowelizacji, ustawodawca wprowadza przepisy takie, jak komentowany artykuł. Zgodnie z jego brzmieniem odwołania do poprzednich przepisów zostały przekierowane do odpowiednich przepisów komentowanej ustawy. Dodatkowo ustawodawca doprecyzował, że wszelkie odwołania do FGŚP są odwołaniami do funduszu w rozumieniu niniejszej ustawy.

W terminie do dnia 1 czerwca 2008 r. minister właściwy do spraw pracy przedstawi Sejmowi Rzeczypospolitej Polskiej sprawozdanie z realizacji ustawy, z uwzględnieniem skutków finansowych za rok budżetowy 2007.

●Komentowany artykuł ma charakter historyczny. Zgodnie z nim dysponent FGŚP miał obowiązek przedstawić Sejmowi sprawozdanie z realizacji ustawy.

Traci moc:

1) ustawa z dnia 29 grudnia 1993 r. o ochronie roszczeń pracowniczych w razie niewypłacalności pracodawcy (Dz. U. z 2002 r. Nr 9, poz. 85, Nr 127, poz. 1088, Nr 155, poz. 1287 i Nr 199, poz. 1673, z 2003 r. Nr 210, poz. 2037 i Nr 229, poz. 2271, z 2004 r. Nr 121, poz. 1264 i Nr 273, poz. 2703 oraz z 2005 r. Nr 132, poz. 1110);

2) ustawa z dnia 28 czerwca 1995 r. o zaspokajaniu ze środków Funduszu Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych niektórych świadczeń przysługujących emerytom i rencistom (Dz. U. Nr 87, poz. 436 oraz z 1996 r. Nr 59, poz. 267).

●Omawiany przepis ma charakter derogacyjny i uchyla regulacje obowiązujące przed wejściem w życie komentowanej ustawy.

Ustawa wchodzi w życie pierwszego dnia miesiąca następującego po miesiącu ogłoszenia.

●Komentowana ustawa została ogłoszona 5 września 2006 r., wobec czego weszła w życie 1 października 2006 r. Od czasu wejścia w życie była 10 razy nowelizowana. Ostatnia zmiana dotyczyła nowelizacji przepisów o uprawnieniach rodzicielskich pracowników i dotyczyła zwolnienia z opłacania składek na FGŚP przez 36 miesięcy po powrocie m.in. z urlopu rodzicielskiego.

PRZYKŁAD 1

Wystarczy jeden dzień pracy w miesiącu

Pracownica wróciła do pracy po dodatkowym urlopie macierzyńskim 15 marca (nie skorzystała z urlopu rodzicielskiego). Tym samym pierwszy miesiąc, za który pracodawca wypłaci wynagrodzenie, to marzec - nie ma przy tym znaczenia, że jest to miesiąc niepełny. Wystarczy bowiem, że pracownik będzie świadczył pracę przez jeden dzień w danym miesiącu, aby pracodawca miał obowiązek dokonania rozliczenia.

PRZYKŁAD 2

Kolejna część urlopu rodzicielskiego

Pracownica korzystała z urlopu macierzyńskiego, a potem dodatkowego urlopu macierzyńskiego, po czym wróciła do pracy, a urlop rodzicielski wykorzystywał ojciec dziecka. Po 8 tygodniach (przyjmijmy, że były to 2 miesiące), ojciec wrócił do pracy, a matka skorzystała z dalszej części urlopu rodzicielskiego. Kiedy wykorzysta go do końca i wróci do pracy, jej pracodawca może wciąż korzystać ze zwolnienia. Problematyczne robi się jednak, przez jaki okres.

PRZYKŁAD 3

36 miesięcy także po wychowawczym

Po urlopach związanych z urodzeniem dziecka pracownica wróciła do pracy na 6 miesięcy, po czym wzięła dwuletni urlop wychowawczy. Z ustawy wynika, że zwolnienie ma zastosowanie zarówno w przypadku powyższych 6 miesięcy pracy, jak i po powrocie z urlopu wychowawczego, przy czym po powrocie z wychowawczego zwolnienie obowiązuje przez 36 miesięcy. ZUS jednak twierdzi, że w takim przypadku należy zastosować zwolnienie jedynie przez 30 miesięcy, gdyż 6 miesięcy zwolnienia zostało już wykorzystane. Stanowisko ZUS jest jednak sprzeczne z ustawą.

PRZYKŁAD 4

Korzysta pracodawca matki i ojca

Pracownica wykorzystała urlop macierzyński i dodatkowy macierzyński, po czym wróciła do pracy. Jej pracodawca korzysta zatem ze zwolnienia przez 36 miesięcy następujących po miesiącu jej powrotu. Jednocześnie ojciec dziecka skorzystał z urlopu rodzicielskiego. Zgodnie z ustawą po powrocie z tego urlopu jego pracodawca również będzie miał prawo do powyższego zwolnienia. Okazuje się jednak, że ZUS odmawia mu takiego prawa wbrew brzmieniu ustawy.

PRZYKŁAD 5

Powrót do pracy po krótkotrwałym macierzyńskim

Pracownica w 17. tygodniu urlopu macierzyńskiego trafiła do szpitala na dwa tygodnie. W tym czasie urlop macierzyński wykorzystywał ojciec dziecka. Nie był to urlop ojcowski, tylko część urlopu macierzyńskiego wykorzystana przez ojca dziecka. Kiedy matka wyszła ze szpitala, ojciec powrócił do pracy. Mamy zatem powrót do pracy z urlopu macierzyńskiego, wobec czego - literalnie interpretując komentowany przepis - jego pracodawca ma prawo do zwolnienia od obowiązku opłacania składek na FGŚP przez 36 miesięcy. Byłoby to jednak sprzeczne z celem przepisu.

PRZYKŁAD 6

Zwolnienie od składek po spełnieniu dwóch warunków

Pracodawca 1 października 2013 r. zatrudnił trzech bezrobotnych:

1) X był bezrobotny przez 3 miesiące i miał 49 lat,

2) Y był bezrobotny od 5 września 2013 r. i miał 53 lata,

3) Z był bezrobotny od 31 sierpnia 2013 r., a 50. urodziny obchodził 1 października.

W efekcie pracodawca mógł skorzystać ze zwolnienia wyłącznie w przypadku trzeciego pracownika (Z).

PRZYKŁAD 7

Od następnego miesiąca

Pracownik (mężczyzna) ukończył 60 lat 17 grudnia. Oznacza to, że jego pracodawca nie będzie opłacał składek na FGŚP, począwszy od wynagrodzenia za styczeń, bez względu na to, czy wynagrodzenie to będzie wypłacone w styczniu, czy w lutym.

PRZYKŁAD 8

Zleceniobiorca jako pracownik

Spółka zawiera wyłącznie umowy-zlecenia. Po zapoznaniu się z treścią ustawy zleceniodawca ustalił, że składki na FGŚP opłaca się od pracowników. Sprawdził jednak, że na użytek ustawy zleceniobiorca jest pracownikiem, mimo że z przepisów kodeksu pracy i kodeksu cywilnego wynika co innego.

PRZYKŁAD 9

Wyłączenie członków rodziny

Pracodawca zatrudnił swojego syna. Mimo że ma on status pracownika, nie odprowadza się od niego składek na FGŚP.

PRZYKŁAD 10

Skrócony okres wypowiedzenia

Strony postanowiły w umowie o pracę, że od momentu zatrudnienia okres wypowiedzenia będzie wynosił 3 miesiące. Następnie niewypłacalny pracodawca skrócił ten okres do jednego miesiąca. Pracownicy, którzy nie mieli trzyletniego zakładowego stażu pracy (a więc ich okres wypowiedzenia wynosił 2 tygodnie lub jeden miesiąc), nie otrzymają ze środków FGŚP zaspokojenia roszczenia o odszkodowanie z tytułu skrócenia okresu wypowiedzenia.

PRZYKŁAD 11

Wykazanie kosztów uzyskania w dacie zapłaty

Pracodawca wypłaca wynagrodzenia w danym miesiącu za ten miesiąc - np. wynagrodzenie styczniowe zostało wypłacone pod koniec stycznia. Tym samym składki na FGŚP zapłacone do 15 lutego są kosztem stycznia. Zapłata składek z opóźnieniem pozwala na wykazanie kosztów uzyskania w dacie zapłaty.

PRZYKŁAD 12

Wypłata w miesiącu następnym

Pracodawca wypłaca wynagrodzenia za dany miesiąc w miesiącu następnym - np. wynagrodzenie styczniowe zostało wypłacone 10 lutego. Tym samym składki na FGŚP powinny być zapłacone do 15 marca. Zapłata składek w marcu oznacza możliwość wykazania kosztu w marcu. Składki mogłyby być kosztem stycznia, gdyby zostały zapłacone z miesięcznym wyprzedzeniem (gdyby zostały zapłacone do 15 lutego, stanowiłyby koszty stycznia).

PRZYKŁAD 13

Bez górnej granicy podstawy wymiaru składek

Przychody pracownika przekroczyły w 2013 r. kwotę 111 390 zł. Osiągnięcie górnej granicy podstawy wymiaru składek spowodowało, że od dalszych dochodów nie trzeba już było odprowadzać składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe. Wciąż trzeba było jednak opłacać pozostałe składki, w tym składki na FGŚP.

PRZYKŁAD 14

Zwolnienie diet do 30 zł

Pracodawca ustalił, że jego pracownicy z tytułu podróży krajowych będą otrzymywali diety w wysokości 50 zł za dobę. Uwzględniając to, że przepisy określają wysokość diety krajowej na poziomie 30 zł, zwolnienie obowiązuje tylko do tej kwoty. Od nadwyżki (20 zł) trzeba odprowadzić składki ZUS, w tym także składkę na FGŚP.

PRZYKŁAD 15

Symboliczna odpłatność zwalnia od ZUS

Pracodawca ustalił w regulaminie wynagradzania, że jego pracownicy, którzy chcą być objęci abonamentem medycznym ponoszą odpłatność w kwocie 1 zł miesięcznie. W efekcie niezależnie od wartości abonamentu, nie powstanie obowiązek opłacania składek ZUS (w tym składek na FGŚP).

PRZYKŁAD 16

Zaległości z odsetkami i opłatami dodatkowymi

Podczas kontroli ZUS stwierdził, że pracodawca nie odprowadził składek na FGŚP w kwocie 10 000 zł. W wyniku wydanej decyzji pracodawca został zobowiązany do zapłaty zaległej kwoty (10 000 zł), odsetek od tej kwoty (2386,30 zł) oraz opłaty dodatkowej w wysokości 10 000 zł.

PRZYKŁAD 17

Przedawnienie po 5 latach

Pracodawca ma dwie zaległości z tytułu składek na FGŚP. Pierwsza powstała w 2005 r., wobec czego przedawni się na starych zasadach, czyli po 10 latach (w 2015 roku). Druga zaległość powstała w 2011 roku, a tym samym przedawni się 1 stycznia 2017 r. Gdyby pojawiła się kolejna zaległość w bieżącym roku - przedawniłaby się po 5 latach.