Rozporządzenie Rady Ministrów z 5 grudnia 2002 r. w sprawie przypadków, w których wyjątkowo jest dopuszczalne zatrudnianie młodocianych, którzy nie ukończyli gimnazjum, osób niemających 16 lat, które ukończyły gimnazjum, oraz osób niemających 16 lat, które nie ukończyły gimnazjum

1. Z młodocianym, który nie ukończył gimnazjum, może być, na wniosek jego przedstawiciela ustawowego lub opiekuna, zawarta umowa o pracę w celu przygotowania zawodowego odbywanego w formie przyuczenia do wykonywania określonej pracy, jeżeli:

1) został on przyjęty do oddziału przysposabiającego do pracy utworzonego w gimnazjum oraz uzyskał pozytywną opinię poradni psychologiczno-pedagogicznej albo

2) uzyskał zezwolenie dyrektora gimnazjum, w którego obwodzie mieszka, na spełnianie obowiązku szkolnego poza szkołą oraz uzyskał pozytywną opinię poradni psychologiczno-pedagogicznej.

2. Z młodocianym, który nie ukończył gimnazjum, spełniającym obowiązek szkolny poza szkołą, może być, po ukończeniu przez niego przygotowania zawodowego w formie przyuczenia do wykonywania określonej pracy, zawarta umowa o pracę w celu przygotowania zawodowego w formie nauki zawodu. Przepis ust. 1 pkt 2 stosuje się odpowiednio.

●W przypadku młodocianego, który nie ukończył gimnazjum, istnieje możliwość zawarcia z nim umowy o pracę w celu przygotowania zawodowego. Jedyną dopuszczalną formą takiego przygotowania jest w tym wypadku przyuczenie do wykonywania określonej pracy. Fakt nieukończenia gimnazjum nie jest wystarczającą przesłanką do zawarcia umowy. Niezbędne jest złożenie wniosku w tej sprawie przez przedstawiciela ustawowego lub opiekuna. Wprawdzie komentowany przepis nie wskazuje formy takiego wniosku, należy przyjąć, że powinien on mieć formę pisemną.

●Warunkiem zawarcia umowy z młodocianym, który nie ukończył gimnazjum, jest przyjęcie go do oddziału przysposabiającego do pracy utworzonego w gimnazjum. Oddziały te mogą być tworzone dla uczniów, którzy po rocznym uczęszczaniu do gimnazjum i ukończeniu 15. roku życia nie rokują ukończenia gimnazjum w normalnym trybie. Dyrektor gimnazjum po zapoznaniu się z sytuacją i możliwościami ucznia, na podstawie uchwały rady pedagogicznej, za zgodą rodziców (prawnych opiekunów), przyjmuje ucznia do oddziału przysposabiającego do pracy, uwzględniając opinię wydaną przez lekarza oraz opinię poradni psychologiczno-pedagogicznej, w tym poradni specjalistycznej. W oddziałach przysposabiających do pracy kształcenie ogólne realizuje się zgodnie z podstawą programową kształcenia ogólnego w formach dostosowanych do potrzeb i możliwości uczniów.

W sytuacji gdy młodociany, który gimnazjum nie ukończył, a spełnia obowiązek szkolny poza szkołą, istnieje możliwość po zakończeniu przyuczenia do wykonywania określonej pracy zawarcia umowy o pracę w celu przygotowania zawodowego realizowanego w formie nauki zawodu.

Z osobą niemającą 16 lat, która ukończyła gimnazjum, może być zawarta umowa o pracę w celu przygotowania zawodowego w formie nauki zawodu.

●Zasadą jest brak możliwości zatrudnienia młodocianego który nie ukończył 16 lat. W praktyce może mieć miejsce sytuacja, kiedy to ukończenie gimnazjum przypadnie wprawdzie w roku, w którym osoba kończy 16 lat, ale faktyczna data ukończenia 16. roku wypada po zakończeniu nauki w gimnazjum. W takim wypadku komentowany przepis przewiduje możliwość zawarcia umowy o pracę z taką osobą w celu przygotowania zawodowego w formie nauki zawodu.

Z osobą niemającą 16 lat, która nie ukończyła gimnazjum, może być zawarta umowa o pracę w celu przygotowania zawodowego w formie przyuczenia do wykonywania określonej pracy.

●Komentowany przepis reguluje możliwość zawierania umowy o pracę z osobą, która nie ukończyła 16 lat i jednocześnie nie ukończyła jeszcze nauki na poziomie gimnazjum. Co do zasady różnica między zatrudnianiem na podstawie umowy o pracę w celu przygotowania zawodowego osoby, która nie ma 16 lat, która ukończyła gimnazjum, a taką, która tego poziomu nauki nie osiągnęła, sprowadza się do rodzaju umowy. W przypadku osoby niemającej 16 lat, która nie ukończyła gimnazjum, dopuszczalną formą przygotowania zawodowego jest przyuczenie do wykonywania określonej pracy.

1. Zawarcie umowy o pracę w celu przygotowania zawodowego z osobą, o której mowa w § 2 i 3, jest dopuszczalne w razie:

1) wyrażenia na to zgody przez przedstawiciela ustawowego lub opiekuna tej osoby;

2) przedstawienia zaświadczenia lekarza, uprawnionego do przeprowadzania badań profilaktycznych pracowników, stwierdzającego, że praca danego rodzaju nie zagraża zdrowiu tej osoby;

3) przedstawienia pozytywnej opinii poradni psychologiczno-pedagogicznej.

2. W przypadku osoby, o której mowa w § 3, wymagane jest uzyskanie zezwolenia dyrektora gimnazjum, w którego obwodzie mieszka ta osoba, na spełnianie obowiązku szkolnego poza szkołą.

●Wskazane wymogi formalne to wymogi bezwzględnie obowiązujące - muszą zostać spełnione łącznie, aby mogło dojść do zawarcia umowy. Brak któregokolwiek z nich, np. zgody przez przedstawiciela ustawowego czy pozytywnej opinii poradni psychologiczno-pedagogicznej, powoduje, że za niedopuszczalne należy uznać zawarcie umowy w celu przygotowania zawodowego.

●Powyższe przesłanki w zakresie wymogów formalnych poprzedzających zawarcie umowy o pracę w celu przygotowania zawodowego są wspólne - zarówno w przypadku zatrudniania osoby poniżej 16. roku, która ukończyła gimnazjum, jak i gdy nauka w gimnazjum nie została ukończona. Natomiast w przypadku osoby, która nie ukończyła zarówno 16 lat, jak i gimnazjum, wymaga się ponadto uzyskania zezwolenia na spełnianie obowiązku szkolnego poza szkołą. Zezwolenie to wydawane jest przez dyrektora gimnazjum właściwego ze względu na miejsce zamieszkania takiej osoby. Omawiana regulacja koresponduje z art. 16 ust. 8 ustawy o systemie oświaty, z którego wynika, iż na wniosek rodziców dyrektor gimnazjum może zezwolić, w drodze decyzji, na spełnianie przez dziecko odpowiednio obowiązku szkolnego poza szkołą. Zgodnie z art. 16 ust. 10 ustawy o systemie oświaty zezwolenie może być wydane przed rozpoczęciem roku szkolnego albo w trakcie roku szkolnego, jeżeli do wniosku o wydanie zezwolenia dołączono:

1) opinię poradni psychologiczno-pedagogicznej,

2) oświadczenie rodziców o zapewnieniu dziecku warunków umożliwiających realizację podstawy programowej obowiązującej na danym etapie kształcenia,

3) zobowiązanie rodziców do przystępowania w każdym roku szkolnym przez dziecko spełniające obowiązek szkolny lub obowiązek nauki do rocznych egzaminów klasyfikacyjnych.

1. Z osobą, która ukończyła 15 lat, będącą uczestnikiem Ochotniczych Hufców Pracy, która nie ukończyła gimnazjum i w roku szkolnym 2002/2003 podjęła naukę w gimnazjum dla dorosłych, może być, po ukończeniu przez nią przygotowania zawodowego w formie przyuczenia do wykonywania określonej pracy, zawarta umowa o pracę w celu przygotowania zawodowego w formie nauki zawodu.

2. Z osobą, która ukończyła 15 lat, będącą uczestnikiem Ochotniczych Hufców Pracy, która nie ukończyła szkoły podstawowej i w roku szkolnym 2002/2003 podjęła naukę w klasie szóstej szkoły podstawowej dla dorosłych, może być zawarta umowa o pracę w celu przygotowania zawodowego w formie przyuczenia do wykonywania określonej pracy.

3. Do osób, o których mowa w ust. 1 i 2, przepis § 4 ust. 1 stosuje się odpowiednio.

●Komentowany przepis reguluje kwestie zatrudniania osób, które są uczestnikami Ochotniczych Hufców Pracy, które ukończyły 15 lat. Przepis odnosi się do dwóch kategorii osób, które:

- nie ukończyły gimnazjum i w roku szkolnym 2002/2003 podjęły naukę w gimnazjum dla dorosłych - w takim wypadku istnieje możliwość podpisania umowy o pracę w celu przygotowania zawodowego w formie nauki zawodu - po ukończeniu przez taką osobę przygotowania zawodowego w formie przyuczenia do wykonywania określonej pracy;

- nie ukończyły szkoły podstawowej i w roku szkolnym 2002/2003 podjęła naukę w klasie szóstej szkoły podstawowej dla dorosłych - w takim wypadku istnieje możliwość zawarcia umowy o pracę w celu przygotowania zawodowego w formie przyuczenia do wykonywania określonej pracy.

Do umów o pracę w celu przygotowania zawodowego zawartych przed dniem wejścia w życie rozporządzenia stosuje się dotychczasowe przepisy.

Traci moc rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 29 maja 1996 r. w sprawie przypadków, w których wyjątkowo jest dopuszczalne zatrudnianie młodocianych, którzy nie ukończyli szkoły podstawowej, oraz osób nie mających 15 lat, które ukończyły szkołę podstawową (Dz. U. Nr 62, poz. 291).

Rozporządzenie wchodzi w życie po upływie 14 dni od dnia ogłoszenia.