Ustawa z 6 września 2001 r. o transporcie drogowym (cz. 4)

wPojęcie transportu kombinowanego zostało zdefiniowane w art. 4 pkt 13 u.t.d. W istocie transport kombinowany polega na tym, że przewóz ładunku odbywa się różnymi gałęziami transportu.

Wykonywanie międzynarodowego przewozu kombinowanego wymaga - co do zasady - posiadania zezwolenia na wykonywanie takich przewozów. Posiadanie zezwolenia nie jest obowiązkowe jedynie wtedy, jeżeli w umowach międzynarodowych, którymi związana jest RP, przewidziano wzajemne zwolnienia w tym zakresie.

wNa podstawie upoważnienia zawartego w art. 32 u.t.d. oraz art. 26 u.t.d. zostało wydane rozporządzenie ministra infrastruktury z 5 lipca 2011 r. w sprawie upoważnienia polskich organizacji o zasięgu ogólnokrajowym zrzeszających międzynarodowych przewoźników drogowych do wydawania zezwoleń zagranicznych (Dz.U. nr 146, poz. 869). Wykaz tych organizacji został zamieszczony przy komentarzu do art. 26 u.t.d. (DGP nr 37 z 24 lutego 2015 r.).

Rozdział 4a

Świadectwo kierowcy

wW celu przeciwdziałania nieuczciwej konkurencji na rynku międzynarodowych przewozów drogowych spowodowanych angażowaniem nielegalnie kierowców niebędących obywatelami państwa członkowskiego UE, którzy często pracowali w niebezpiecznych warunkach i otrzymywali zaniżone wynagrodzenie, rozporządzeniem (WE) nr 484/2002 Parlamentu Europejskiego i Rady z 1 marca 2002 r. zmieniającym rozporządzenia Rady (EWG) nr 881/92 i (EWG) nr 3118/93 w celu wprowadzenia zaświadczeń dla kierowców (DzUrz. UE z 2002 r. L 76, s. 1) wprowadzono wymóg posiadania przez te osoby świadectwa kierowcy.

Dokument ten wymagany jest przy wykonywaniu międzynarodowego transportu drogowego rzeczy i potwierdza, że kierowca będący obywatelem państwa trzeciego został zatrudniony zgodnie z warunkami zatrudnienia i kształcenia zawodowego kierowcy, obowiązującymi w państwie członkowskim, w którym znajduje się siedziba przedsiębiorcy prowadzącego działalność transportową. Obecnie kwestie te uregulowane są w rozporządzeniu (WE) 1072/2009, które w art. 5 stanowi, że świadectwo kierowcy może być wydane każdemu przewoźnikowi, który posiada licencję wspólnotową i który legalnie zatrudnia kierowcę niebędącego obywatelem UE ani rezydentem długoterminowym, w rozumieniu dyrektywy Rady 2003/109/WE z 25 listopada 2003 r. dotyczącej statusu obywateli państw trzecich będących rezydentami długoterminowymi (Dz.Urz. UE z 2004 r. L 16, s. 44), czyli zamieszkiwali zgodnie z prawem i nieprzerwanie na terytorium przez okres 5 lat. Do tych przepisów wspólnotowych, regulujących kwestie świadectwa kierowcy, odsyła właśnie przepis art. 32a u.t.d., które w tym przypadku mają bezpośrednie zastosowanie.

wZgodnie z rozporządzeniem wspólnotowym świadectwo kierowcy należy do przewoźnika, a ten przekazuje je do dyspozycji kierowcy, który wskazany jest w świadectwie.

wWzór świadectwa kierowcy został określony w załączniku III do rozporządzenia (WE) nr 1072/2009.

wOryginał świadectwa musi być przechowywany w pojeździe i ma być okazywany na żądanie każdego upoważnionego funkcjonariusza służb kontrolnych. Z kolei uwierzytelniony wypis ze świadectwa powinien być przechowywany przez przewoźnika.

wDokument ten nie może być przenoszony na osobę trzecią.

wŚwiadectwo kierowcy wydawane jest na okres określony przez wydające państwo członkowskie, jednakże nie dłużej niż na 5 lat. Jednocześnie świadectwo kierowcy jest ważne, jedynie gdy spełnione są warunki, na których zostało wydane.

wŚwiadectwo kierowcy musi zostać niezwłocznie zwrócone przez przewoźnika organowi wydającemu, jeżeli warunki te przestaną być spełniane.

Warunki, kiedy świadectwo może zostać cofnięte przez właściwy organ wydający państwa członkowskiego zostały określone w art. 7 ust. 2 rozporządzenia wspólnotowego. Może to nastąpić w dwóch przypadkach, a mianowicie:

1) gdy przewoźnik nie spełnia warunków stanowiących podstawę do wydania świadectwa, bądź

2) gdy podał nieprawdziwe informacje w odniesieniu do danych wymaganych do wydania lub przedłużenia ważności świadectwa kierowcy.

wZa brak wymaganego świadectwa grożą kary. W przypadku niewyposażenia kierowcy, który nie posiada obywatelstwa państwa członkowskiego UE w świadectwo kierowcy może zostać nałożona kara pieniężna w wysokości 1000 zł (tj. kara określona pod lp. 1.2 załącznika nr 2 do u.t.d.).

wW art. 32b został określony organ administracji publicznej, który jest właściwy do wydawania, odmowy wydania, zmiany lub cofania świadectwa kierowcy dla przewoźnika drogowego, mającego siedzibę na terytoriom RP. Jest nim Główny Inspektor Transportu Drogowego. Organ ten dokonuje wskazanych czynności w drodze decyzji administracyjnej.

wW ust. 2 tego artykułu wskazuje się, że świadectwo kierowcy wydaje się na wniosek przedsiębiorcy. Wniosek może być złożony pisemnie albo w postaci dokumentu elektronicznego. Przedsiębiorca składający wniosek powinien posiadać licencję wspólnotową.

wWniosek, zgodnie z art. 32b ust. 4 u.t.d., powinien zawierać w treści: oznaczenie przedsiębiorcy, jego siedzibę i adres, a także imię i nazwisko, datę i miejsce urodzenia oraz obywatelstwo kierowcy.

wDo wniosku należy dołączyć następujące załączniki:

1. kopię licencji wspólnotowej;

2. zaświadczenie o zatrudnieniu kierowcy oraz spełnieniu przez kierowcę wymagań związanych z uzyskaniem kwalifikacji wstępnej albo kwalifikacji wstępnej przyspieszonej, umożliwiającej wykonywanie przewozów drogowych;

3. kserokopię dokumentu tożsamości (ewentualnie paszportu);

4. kserokopię prawa jazdy;

5. kserokopię dokumentu potwierdzającego ubezpieczenie społeczne kierowcy.

Brak przedłożenia jakiegokolwiek z tych dokumentów stanowi podstawę do odmowy wydania świadectwa kierowcy bądź pozostawienia wniosku bez rozpoznania.

wW przypadku zmiany danych dotyczących oznaczenia przedsiębiorcy lub zmiany danych kierowcy (np. związanych ze zmianą numer dokumentu tożsamości albo numer prawa jazdy, z uwagi na upływ terminu ważności tych dokumentów bądź zmiany stanu faktycznego, polegającego na niezatrudnianiu już kierowcy z państwa trzeciego), zawartych w dokumentach dołączanych do wniosku, przedsiębiorca obowiązany jest w terminie 28 dni powiadomić organ wydający o powstałych zamianach. Konsekwencją tych zmian może być odpowiednio do powstałych okoliczności zmiana, cofnięcie albo wygaśnięcie świadectwa kierowcy.

wW ostatnim ustępie art. 32b uregulowano kwestie związane z wygaśnięciem świadectwa kierowcy, odsyłając w tym zakresie do odpowiednich przepisów dotyczących wygaśnięcia licencji. Przy odpowiednim zastosowaniu przepisów zawartych w art. 16 ust. 2 u.t.d. należy przyjąć, że do wygaśnięcia świadectwa kierowcy dochodzi w sytuacji upływu okresu, na który zostało wydane, zrzeczenia się go, śmierci posiadacza licencji wspólnotowej, likwidacji albo upadłości przedsiębiorcy, wygaśnięcia zezwolenia na wykonywanie zawodu przewoźnika drogowego.

W przypadku zaistnienia chociażby jednej z tych przesłanek przedsiębiorca powinien zwrócić świadectwo kierowcy oraz wypis z tego świadectwa.

wWarto w tym miejscu zauważyć, że uzyskanie świadectwa kierowcy dla obywatela kraju trzeciego musi być poprzedzone procedurą uzyskania przez cudzoziemca pozwolenia na pracę na terytorium RP. Pozwolenie na pracę wydawane jest przez wojewodę. Przepisy dotyczące zatrudniania cudzoziemców w Polsce reguluje ustawa z 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (t.j. Dz.U. z 2013 r. poz. 674 ze zm.) oraz rozporządzenia wykonawcze. Każdy cudzoziemiec, który na mocy przepisów prawa nie jest zwolniony z obowiązku posiadania zezwolenia na pracę w Polsce, zamierzający podjąć zatrudnienie na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, musi posiadać odpowiednie zezwolenie. Zezwolenie na pracę jest wydawane na wniosek pracodawcy, który ma zamiar zatrudnić obcokrajowca na czas określony, nie dłuższy niż trzy lata, i może być przedłużone.

wW myśl art. 6 ust. 2 rozporządzenia (WE) 1072/2009, właściwe dla siedziby przewoźnika organy państwa członkowskiego regularnie sprawdzają świadectwa kierowców. Coroczne kontrole obejmują co najmniej 20 proc. ważnych świadectw kierowców, wydanych w tym państwie członkowskim. Kontrole przeprowadzane są w zakresie spełniania wymogów będących podstawą do wydania świadectwa dla kierowcy.

Zgodnie z art. 32c u.t.d. czynności te zostały powierzone głównemu inspektorowi transportu drogowego. Przeprowadza on kontrolę w sposób określony w art. 85 u.t.d., czyli po okazaniu legitymacji służbowej oraz doręczeniu upoważnienia do przeprowadzania kontroli, zwłaszcza w sytuacji, gdy kontrola jest przeprowadzana w siedzibie przedsiębiorcy.

wJeżeli w wyniku przeprowadzonej kontroli zostanie wykazane, że przedsiębiorca nie spełnia wymogów będących podstawą do posiadania świadectwa dla danego kierowcy, organ może wówczas - stosownie do brzmienia art. 90 u.t.d. - wezwać przewoźnika do przedstawienia w wyznaczonym terminie dokumentacji potwierdzającej spełnienie tych wymogów. W przypadku jej nieprzedstawienia organ jest obowiązany wszcząć postępowanie administracyjne w zakresie cofnięcia świadectwa kierowcy.

wArtykuł 32e u.t.d. nałożył na głównego inspektora transportu drogowego, organ właściwy w sprawach świadectwa kierowcy, obowiązek prowadzenia rejestru wydanych świadectw. W ustawie nie sprecyzowano formy prowadzenia tego rejestru. Nie określono też zakresu danych objętych wpisem ani trybu dokonywania wpisów, pozostawiając ich określenie dowolnie głównemu inspektorowi transportu drogowego. Choć prowadzony wewnętrznie rejestr nie jest ogólnodostępny, to dane w nim zawarte mogą podlegać udostępnieniu na zasadach ogólnych, w ramach dostępu do informacji publicznej.

Świadectwo kierowcy - jak je uzyskać

● Wykaz dokumentów niezbędnych do uzyskania świadectwa kierowcy:

1. Wniosek o wydanie świadectwa kierowcy.

2. Kopia licencji wspólnotowej.

3. Zaświadczenie o zatrudnieniu kierowcy oraz spełnianiu przez kierowcę wymagań, o których mowa w art. 39a ustawy z 6 września 2001 r. o transporcie drogowym.

4. Kserokopia dokumentu potwierdzającego fakt legalnego zatrudnienia cudzoziemca na terytorium RP, np.: karta pobytu na terytorium RP, karta Polaka, zezwolenie na wykonywanie pracy na terytorium RP.

5. Kserokopia dokumentu potwierdzającego ubezpieczenie społeczne kierowcy z informacją o wysyłce i potwierdzeniu.

6. Kserokopia paszportu (strony z danymi kierowcy).

7. Kserokopia prawa jazdy (awers i rewers).

8. Informacja o okresie, na jaki ma być wydane świadectwo kierowcy.

9. Dowód uiszczenia opłaty za wydanie świadectwa kierowcy.

● Opłata za wydanie świadectwa kierowcy:

do 1 roku - 10 zł

do 2 lat - 15 zł

do 3 lat - 20 zł

do 4 lat - 30 zł

do 5 lat - 40 zł

● Wpłaty należy dokonać na konto NBP:

nr 83 1010 1010 0079 7913 9120 0000

Główny Inspektorat Transportu Drogowego

ul. Postępu 21, 02-676 Warszawa

W tytule przelewu należy podać numer NIP.

● Wniosek należy przesyłać na adres:

Biuro ds. Transportu Międzynarodowego

ul. Prosta 69, 00-838 Warszawa.

● Wzory wniosków o wydanie świadectwa kierowcy, jego zmianę, przedłużenie ważności lub wydanie jego wtórnika znajdują się na stronach internetowych GITD:

http://www.gitd.gov.pl/dla-przedsiebiorcow/swiadectwa-kierowcy/druki-do-pobrania/wnioski.

● Pełnomocnictwo do odbioru uprawnień - 17 zł. Opłatę należy wnieść na rachunek bankowy Urzędu Warszawa Mokotów - CITI Bank Handlowy nr 18 1030 1508 0000 0005 5002 3113.

Źródło: strony internetowe GITD

Rozdział 5

Przewozy na potrzeby własne

wNiezarobkowy przewóz drogowy, zwany także przewozem na potrzeby własne, zgodnie z definicją zawartą w art. 4 pkt 4 u.t.d. oznacza każdy przejazd pojazdu po drogach publicznych z pasażerami lub bez, załadowanego lub bez ładunku, przeznaczonego do nieodpłatnego krajowego i międzynarodowego przewozu drogowego osób lub rzeczy, wykonywany przez przedsiębiorcę pomocniczo w stosunku do jego podstawowej działalności gospodarczej, spełniający łącznie następujące warunki:

a) pojazdy samochodowe używane do przewozu są prowadzone przez przedsiębiorcę lub jego pracowników;

b) przedsiębiorca legitymuje się tytułem prawnym do dysponowania pojazdami samochodowymi;

c) w przypadku przejazdu pojazdu załadowanego - rzeczy przewożone są własnością przedsiębiorcy lub zostały przez niego sprzedane, kupione, wynajęte, wydzierżawione, wyprodukowane, wydobyte, przetworzone lub naprawione albo celem przejazdu jest przewóz osób lub rzeczy z przedsiębiorstwa lub do przedsiębiorstwa na jego własne potrzeby, a także przewóz pracowników i ich rodzin;

d) nie jest przewozem w ramach prowadzonej działalności gospodarczej w zakresie usług turystycznych.

wWarunkiem umożliwiającym wykonywanie tego rodzaju przewozów drogowych jest uzyskanie przez przedsiębiorcę, zgodnie z art. 33 u.t.d., zaświadczenia na wykonywanie przewozów na potrzeby własne.

wZ obowiązku uzyskania zaświadczenia na wykonywanie przewozów na potrzeby własne, jak wynika z ust. 2 art. 33 u.t.d., zwolnione są następujące rodzaje przewozów:

1. wykonywane w ramach powszechnych usług pocztowych;

2. wykonywane przez podmioty niebędące przedsiębiorcami,

3. wykonywane przez rolników, w rozumieniu przepisów ustawy z 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (aktualny, najnowszy t.j. Dz.U. z 2013 r. poz. 1403 ze zm.) w przypadku działalności wytwórczej w rolnictwie dotyczącej upraw rolnych oraz chowu i hodowli zwierząt, ogrodnictwa, warzywnictwa, leśnictwa i rybactwa śródlądowego;

4. wykonywane przez przedsiębiorców posiadających uprawnienia do wykonywania transportu drogowego.

Jak wynika z treści powołanych przepisów ustawy, przedsiębiorca posiadający zezwolenie na wykonywanie transportu drogowego, który zamierza wykonywać przewóz na potrzeby własne, musi - poza wypadkami określonymi w ust. 2 - legitymować się stosownym zaświadczeniem.

Przedsiębiorcą w rozumieniu art. 4 ust. 1 i ust. 2 ustawy z 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej (t.j. Dz.U. z 2013 r. poz. 672 ze zm.) jest osoba fizyczna, osoba prawna, jednostka organizacyjna, której odrębna ustawa przyznaje zdolność prawną. Przedsiębiorcami są również wspólnicy spółki cywilnej w zakresie prowadzonej przez nich działalności gospodarczej. W świetle tej ustawy podmiotem gospodarczym jest więc wspólnik spółki cywilnej, a nie spółka. Spółka jest wyłącznie wielostronnym stosunkiem zobowiązaniowym, ukształtowanym przez jej wspólników na zasadach i na warunkach określonych w kodeksie cywilnym - art. 860 k.c. Spółce cywilnej nie przysługuje podmiotowość prawna. Prowadzi to zatem do wniosku, że zaświadczenie, o którym mowa w art. 33 ust. 1 ustawy o transporcie drogowym, musi posiadać każdy ze wspólników spółki cywilnej.

wZauważyć należy, że zaświadczenie na wykonywanie transportu drogowego na potrzeby własne jest aktem z zakresu administracji publicznej i rodzi skutki prawne wobec określonego podmiotu w sferze publicznoprawnej. Zaświadczenie jest aktem indywidualnym, wydawanym na wniosek konkretnego przedsiębiorcy (art. 33 ust. 6 ustawy) i potwierdza zgłoszenie przez niego dodatkowej działalności, polegającej na przewozie drogowym rzeczy na potrzeby własne jako działalności pomocniczej w stosunku do tej, którą głównie się zajmuje.

Zaświadczenie legitymuje przedsiębiorcę do realizowania tego rodzaju przewozu. Uprawnienie stwierdzone zaświadczeniem, podobnie jak licencja na wykonywanie transportu drogowego, nie ma charakteru majątkowego, wobec tego nie może być przedmiotem wkładu do majątku spółki. Uzyskanie takiego zaświadczenia przez jednego ze wspólników spółki cywilnej nie powoduje więc przejścia uprawnienia w nim inkorporowanego na pozostałych wspólników spółki. Oznacza to, że inni wspólnicy spółki cywilnej mogą realizować przewozy drogowe na potrzeby własne pod warunkiem otrzymania od właściwego organu zaświadczenia na wykonywanie działalności w tym zakresie.

Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale z 1 października 2008 r. podjętej w składzie siedmiu sędziów (sygn. akt II GPS 5/08) przyjął, że w spółce cywilnej, w której tylko jeden ze wspólników posiada licencję na wykonywanie transportu drogowego, świadczenie tych usług przez inną osobę niż licencjobiorca oznacza przeniesienie uprawnień wynikających z licencji na osobę trzecią z naruszeniem art. 13 ust. 1 ustawy z 6 września 2001 r. o transporcie drogowym. Stanowisko Sądu wyrażone w tej uchwale, odnoszące się do kwestii charakteru prawnego uprawnień wynikających z licencji na wykonywanie transportu, należy zgodnie z wyrokiem NSA z 27 maja 2009 r. (sygn. akt II GSK, 965/08) uwzględnić również w przypadku wykonywania przewozów drogowych na potrzeby własne.

wZaświadczenie na wykonywanie przewozów na potrzeby własne wydawane jest na podstawie ustawy o transporcie drogowym, ale zgodnie z przepisami działu VIII - Wydawanie zaświadczeń, ustawy z 14 czerwca 1960 r. kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2013 r. poz. 267 ze zm.) i stanowi urzędowe potwierdzenie określonego faktu lub stanu prawnego. Dlatego też zaświadczenie nie może stanowić przedmiotu obrotu prawnego, tym samym nie może być przedmiotem wkładu do spółki prawa handlowego (wyrok WSA w Warszawie z 28 października 2008 r., (sygn. akt VI SA/WA792/05), a także wynikające z niego prawa nie mogą przejść na spadkobierców przedsiębiorcy (wyrok WSA w Warszawie z 1 czerwca 2006 r., sygn. akt VI SA/WA 733/06).

wW art. 33 ust. 3 oraz ust. 6 u.t.d. sprecyzowano treść zaświadczenia niezbędnego przy przewozach drogowych na potrzeby własne oraz wskazano dokumenty, które należy załączyć do wniosku o jego wydanie.

Zaświadczenie na przewozy drogowe na potrzeby własne powinno zawierać: oznaczenie przedsiębiorcy, jego siedzibę (miejsce zamieszkania) i adres, numer w rejestrze przedsiębiorców albo w ewidencji działalności gospodarczej (CEIDG), rodzaj i zakres wykonywania przewozów drogowych na potrzeby własne oraz rodzaj i liczbę pojazdów samochodowych. Natomiast wniosek o wydanie przedmiotowego zaświadczenia powinien zawierać podobne dane co wniosek o wydanie licencji, w tym powinien zawierać:

1. oznaczenie przedsiębiorcy, jego siedzibę i adres;

2. numer w rejestrze przedsiębiorców (KRS) albo w ewidencji działalności gospodarczej (CEIDG);

3. numer identyfikacji podatkowej (NIP);

4. określenie rodzaju i zakresu przewozów;

5. rodzaj i liczbę pojazdów samochodowych, które przedsiębiorca będzie wykorzystywał do wykonywania przewozów;

6. oświadczenie o zamiarze zatrudnienia kierowców spełniających warunki określone przepisami ustawy;

7. szczegółowy wykaz pojazdów samochodowych oraz dokument potwierdzający prawo do dysponowania nimi.

wZmiany danych dotyczących treści zaświadczenia na przewozy drogowe na potrzeby własne lub treści wniosku o jego wydanie bądź danych zawartych w załączonej do wniosku dokumentacji podlegają obowiązkowi zgłoszenia przez przewoźnika drogowego.

Zgłoszenia zmiany danych dokonuje się do organu wydającego zaświadczenie zgodnie z art. 14 ust. 1 u.t.d. w terminie 28 dni od daty zaistnienia zmiany.

wZaświadczenia, stosownie do brzmienia art. 33 ust. 4 i 5 u.t.d., wydawane są na krajowe lub międzynarodowe przewozy drogowe na potrzeby własne.

W zależności od zakresu przewozów zaświadczenie wydaje:

a) na krajowy przewóz drogowy - starosta właściwy dla siedziby przedsiębiorcy - na czas nieokreślony,

b) na przewóz międzynarodowy - Główny Inspektor Transportu Drogowego - na okres nie dłuższy niż 5 lat.

wSankcję za wykonywanie międzynarodowych przewozów na potrzeby własne niezgodnie z wydanym zaświadczeniem stanowi odmowa wydania nowego zaświadczenia przez 3 lata od dnia upływu ważności posiadanego zaświadczenia (art. 33 ust. 9 u.t.d.).

Natomiast w przypadku wykonywania krajowego niezarobkowego przewozu drogowego niezgodnie z wydanym zaświadczeniem właściwy starosta, w drodze decyzji, stwierdza nieważność zaświadczenia. Dodatkowo wprowadzono okres 3-letniej karencji na ubieganie się o nowe zaświadczenie. Wydanie nowego zaświadczenia, jak wynika z art. 33 ust. 9a u.t.d., jest możliwe dopiero po upływie 3 lat od dnia stwierdzenia nieważności poprzedniego zaświadczenia.

wZaświadczenia wydawane są według wzoru, który został określony w rozporządzeniu ministra infrastruktury i rozwoju z 4 lipca 2014 r. w sprawie wzorów zezwoleń na wykonywanie przewozów na potrzeby własne (Dz.U. poz. 961).

W rozporządzeniu został określony tylko i wyłącznie wzór zaświadczenia potwierdzającego zgłoszenie przez przedsiębiorcę prowadzenia przewozów drogowych w krajowym transporcie drogowym osób lub rzeczy, a także w międzynarodowym transporcie drogowym rzeczy, z tym że jedynie wykraczających poza terytorium państw członkowskich Unii Europejskiej jako działalności pomocniczej w stosunku do jego podstawowej działalności gospodarczej. Oznacza to, że w rozporządzeniu nie określono wzoru zaświadczenia na wykonywanie przewozów na potrzeby własne w międzynarodowym transporcie drogowym osób i rzeczy.

W przypadku zaświadczenia na przewozy drogowe osób na potrzeby własne w międzynarodowym transporcie drogowym osób na terytorium Unii Europejskiej, Konfederacji Szwajcarskiej lub państw członkowskich Europejskiego Porozumienia o Wolnym Handlu (EFTA) - stron umowy o Europejskim Obszarze Gospodarczym jest to uzasadnione, gdyż wzór tego zaświadczenia został określony w rozporządzeniu Komisji (UE) nr 361/2014 z 9 kwietnia 2014 r. ustanawiającym szczegółowe zasady stosowania rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 1073/2009 w odniesieniu do dokumentów dotyczących międzynarodowego autokarowego i autobusowego przewozu osób oraz uchylającym rozporządzenie Komisji (WE) nr 2121/98 (Dz.Urz. UE z 2014 r. L 107, s. 39).

wNatomiast ani w przepisach krajowych, ani w przepisach wspólnotowych nie został ustanowiony wzór zaświadczenia na przewozy drogowe osób na potrzeby własne w międzynarodowym transporcie drogowym rzeczy na terytorium Unii Europejskiej. W tym kontekście powstaje zasadnicze pytanie, na podstawie jakiego dokumentu mogą być wykonywane tego typu przewozy na terytorium UE? Odpowiedź na to pytanie może budzić pewne kontrowersje. W pierwszej kolejności należy zwrócić uwagę na przepisy rozporządzenia (WE) nr 1071/2009, które ustanawiają wspólne zasady dotyczące warunków wykonywania zawodu przewoźnika drogowego. W motywie 6 tego rozporządzenia wskazuje się, że "w trosce o zapewnienie uczciwej konkurencji wspólne zasady dotyczące wykonywania zawodu przewoźnika drogowego powinny być stosowane w jak najszerszym stopniu do wszystkich przedsiębiorców". Jednocześnie wskazuje się, że nie ma potrzeby włączania do zakresu stosowania rozporządzenia wspólnotowego przedsiębiorców, którzy wykonują przewozy o nikłym wpływie na rynek transportu. Z tego względu zgodnie z art. 1 ust. 4 rozporządzenia (WE) nr 1071/2009 z obowiązku stosowania tego rozporządzenia wyłączono jedynie przedsiębiorców wykonujących usługi drogowego transportu osób wyłącznie w celach zarobkowych lub których główna działalność nie obejmuje drogowego transportu osób.

Konsekwencją i potwierdzeniem tego wyłączenia jest przepis art. 5 ust. 5 rozporządzenia (WE) nr 1073/2009, ustanawiającego wspólne zasady dostępu do międzynarodowego rynku usług autokarowych i autobusowych, który stanowi, że "działalność transportowa prowadzona na potrzeby własne nie podlega żadnemu systemowi zezwoleń, ale podlega systemowi zaświadczeń".

Nieco inaczej wygląda sytuacja w przypadku przedsiębiorców wykonujących usługi drogowego transportu rzeczy wyłącznie w celach zarobkowych lub których główna działalność nie obejmuje drogowego transportu rzeczy. Po pierwsze należy zwrócić uwagę, że z obowiązku stosowania rozporządzenia (WE) nr 1071/2009 nie wyłączono tego rodzaju przewozów. Czy to oznacza, iż wykonywanie przewozów na potrzeby własne w międzynarodowych przewozach drogowych rzeczy na terytorium UE, wymagałoby uzyskania przez przedsiębiorcę zezwolenia na wykonywanie zawodu przewoźnika drogowego? Z art. 1 ust. 5 lit. d rozporządzenia (WE) nr 1072/2009 wynika jedynie to, że w przypadku wykonywania niezarobkowych przewozów rzeczy od przedsiębiorcy nie jest wymagane posiadanie licencji wspólnotowej ani żadnego zezwolenia przewozowego. Jednocześnie w rozporządzeniu tym nie ma przepisu, który wskazywałby - tak jak w przypadku rozporządzenia (WE) nr 1073/2009 w zakresie przewozów na potrzeby własne w międzynarodowym transporcie osób - na podleganie systemowi zaświadczeń. Z tego jednoznacznie wynika, że w myśl przepisów wspólnotowych wykonywanie przewozów na potrzeby własne w międzynarodowym transporcie rzeczy na terytorium UE nie wymaga uzyskania zaświadczenia.

Czy wymaga zatem posiadania innego dokumentu potwierdzającego wykonywanie przewozów na potrzeby własne? Wydaje się, że skoro z przepisów wspólnotowych, zwłaszcza z rozporządzenia (WE) nr 1071/2009 wynika, że przewozy na potrzeby własne w międzynarodowym transporcie drogowym rzeczy na terytorium UE nie zostały wyłączone z obowiązku stosowania tego rozporządzenia, to przedsiębiorcy wykonujący tego rodzaju przewozy powinni posiadać zezwolenie na wykonywanie zawodu przewoźnika drogowego. Jednocześnie zwolnieni są z obowiązku posiadania licencji wspólnotowej i wszelkich zezwoleń przewozowych. Takie stanowisko jest wynikiem interpretacji przepisów wspólnotowych, pozostaje ono jednak w kolizji z krajowym uregulowaniem zawartym w art. 33 u.t.d.

Naruszenie obowiązku posiadania zaświadczenia na niezarobkowy przewóz drogowy sankcjonowane jest karą pieniężną w wysokości 8000 zł (lp. 1.3. załącznika nr 3 do u.t.d.).

PRZYKŁAD

Przewóz na potrzeby własne

Przedsiębiorca kierujący zespołem pojazdów o masie całkowitej przekraczającej 3,5 t podczas kontroli nie posiadał karty opłaty drogowej ani zaświadczenia umożliwiającego wykonywanie przewozu na potrzeby własne. Kierowca tłumaczył się, że prowadzi działalność gospodarczą - warsztat samochodowy, a transport drogowy wykonuje okazjonalnie, na potrzeby prowadzonego warsztatu. Naczelnik Urzędu Celnego nałożył na przedsiębiorcę karę pieniężną za wykonywanie przewozu na potrzeby własne bez zaświadczenia i karę pieniężną za wykonywanie transportu drogowego bez uiszczenia opłaty za przejazd po drogach krajowych.

W tym wypadku kara była nałożona właściwie. Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 7 kwietnia 2008 r. (sygn. akt II GSK 15/08) w podobnej sprawie orzekł, że każdy przejazd pojazdem ponad 3,5 t dokonywany przez osobę prowadzącą działalność gospodarczą, realizowany jako pomocniczy w stosunku do podstawowej działalności, stanowi przewóz na potrzeby własne, niezależnie od tego, czy w ocenie przedsiębiorcy wykonuje on przewóz na swoje prywatne cele, czy na cel prowadzonej przez siebie działalności gospodarczej.

Tak więc przedsiębiorca powinien był dokonać zgłoszenia wykonywanych przewozów na potrzeby własne. Zgłoszenie takie powinno mieć, zgodnie z art. 33 ust. 4 u.t.d., postać wniosku o wydanie zaświadczenia. Zaświadczenie wydaje się nie na określony przejazd, lecz na określony czas do lat pięciu, dla określonego przedsiębiorcy, dla określonego rodzaju i zakresu wykonywanych przewozów na potrzeby własne i na określone pojazdy, będące w prawnej dyspozycji przedsiębiorcy (art. 33 ust. 3 i 5 u.t d.).

wPrzedsiębiorca, który zakończył prowadzenie działalności gospodarczej lub przestał wykonywać przewozy na potrzeby własne, ma obowiązek przechowywania i udostępniania osobom uprawnionym do kontroli dokumentacji związanej z wykonywaniem przewozów drogowych, wymaganej przepisami określającymi obowiązki i warunki realizacji przewozów drogowych. Obowiązek ten ma zastosowanie także do podmiotów, które prowadziły przewozy drogowe w ramach powszechnych usług pocztowych oraz do podmiotów niebędących przedsiębiorcami. Przepis ten określa analogiczne do zawartych w art. 16a u.t.d. obowiązki przechowywania i udostępniania dokumentów i innych nośników informacji w związku z cofnięciem zezwolenia na wykonywanie zawodu przewoźnika drogowego lub licencji albo wygaśnięciem tych uprawnień przewozowych. W jednym i drugim przypadku okres przechowywania tej dokumentacji wynosi rok, począwszy od dnia zaprzestania wykonywania przewozów drogowych.

Naruszenie obowiązku przechowywania lub przechowywanie niekompletnej dokumentacji sankcjonowane jest karą pieniężną w wysokości 10 000 zł (lp. 1.6. załącznika nr 3 do u.t.d.).

wWarunki wykonywania przewozów na terytorium państwa trzeciego niebędącego członkiem UE określane są najczęściej w dwustronnych umowach międzynarodowych. Dotyczyć to może nie tylko zarobkowej działalności transportowej, ale także przewozów niezarobkowych. Jeżeli umowa bilateralna, którą związana jest RP, przewiduje obowiązek posiadania przez wykonującego międzynarodowe przewozy na potrzeby własne odpowiedniego zezwolenia zagranicznego, wówczas przedsiębiorca obowiązany jest przed wjazdem na terytorium umawiającej się strony takie zezwolenie uzyskać. Zezwolenie zagraniczne wydawane jest wtedy na wniosek przedsiębiorcy. Do takiego wniosku należy załączyć zaświadczenie na wykonywanie przewozów na potrzeby własne.

wPrzepis art. 34 ust. 3 u.t.d. nakazuje odpowiednie stosowanie do zezwoleń, w razie wykonywania międzynarodowych przewozów drogowych na potrzeby własne, regulacji zawartych w art. 25 i art. 30 ust. 1 u.t.d. Oznacza to, że w razie braku możliwości zapewnienia wystarczającej liczby zezwoleń główny inspektor transportu drogowego odmawia wydania zezwolenia zagranicznego.

wW art. 34 ust. 4 u.t.d. został wprowadzony obowiązek stosowania formularza jazdy przy wykonywaniu międzynarodowego przewozu osób na potrzeby własne. Wzór tego formularza został określony w rozporządzeniu Komisji (UE) nr 361/2014 r. dla usług okazjonalnych i wahadłowych w międzynarodowym transporcie drogowym osób. W rozporządzeniu tym określono, że formularze jazdy mają formę książek zawierających 25 odrywanych formularzy z kopią. Książka wydawana jest na nazwisko lub nazwę przedsiębiorcy i nie może być przekazywana innym osobom. Formularz powinien zostać wypełniony przez kierowcę lub przedsiębiorcę przed każdym przejazdem, a następnie być przechowywany w pojeździe przez cały okres przejazdu. Kopia zaś powinna być przechowywana w siedzibie przedsiębiorstwa. Za wydanie formularza jazdy pobiera się opłatę w wysokości 2 zł.

wOrganem właściwym do prowadzenia rejestru podmiotów i pojazdów, którymi wykonywany jest międzynarodowy przewóz drogowy, jest główny inspektor transportu drogowego. Podobnie jak w przypadku rejestru świadectw kierowców, tak i w tym przypadku nie zostały w art. 34 ust. 5 u.t.d. określone szczegóły związane z prowadzeniem tego rejestru.

wPrzepisy prawa, jak wynika z art. 34a u.t.d., dopuszczają sytuację wykorzystywania prywatnego samochodu osobowego, motocykla lub motoroweru stanowiących własność pracownika do realizacji celów służbowych pracodawcy. Niezbędnym warunkiem zaistnienia takiego stanu rzeczy jest zawarcie umowy cywilnoprawnej między pracodawcą a pracownikiem o używanie takich pojazdów do celów służbowych.

Jednocześnie w art. 34a ust. 2 u.t.d. zawarto obligatoryjne upoważnienie dla ministra właściwego do spraw transportu, który działa w porozumieniu z ministrem właściwym do spraw finansów publicznych, do określenia warunków ustalania i sposobu dokonywania zwrotu kosztów używania pojazdów prywatnych do celów służbowych. Wykonaniem tej delegacji jest rozporządzenie ministra infrastruktury z 25 marca 2002 r. w sprawie warunków ustalania oraz sposobu dokonywania zwrotu kosztów używania do celów służbowych samochodów osobowych, motocykli i motorowerów niebędących własnością pracodawcy (Dz.U. nr 27, poz. 271 ze zm.).

W rozporządzeniu określa się wysokość stawek za 1 kilometr przebiegu pojazdu, według których pracodawca pokrywa koszty używania samochodów prywatnych do celów służbowych, przy czym stawki te nie mogą być wyższe niż wskazane. [tabela]

Rodzaj pojazdu	Stawka za 1 km przebiegu
samochód osobowy: - o pojemności skokowej silnika do 900 cm sześc. - o pojemności skokowej silnika powyżej 900 cm sześc.	0,5214 zł 0,8358 zł
motocykl	0,2302 zł
motorower	0,1382 zł

wMiesięczny limit kilometrów na jazdy lokalne ustala pracodawca. Limit ten (zgodnie z par. 3 rozporządzenia), ustalony w zależności od liczby mieszkańców gminy lub miasta, w których pracownik jest zatrudniony, nie może przekroczyć:

1) 300 km - do 100 tys. mieszkańców;

2) 500 km - ponad 100 tys. do 500 tys. mieszkańców;

3) 700 km - ponad 500 tys. mieszkańców.

Natomiast dla pojazdów używanych do celów służbowych w służbie leśnej limit może zostać podwyższony, przy czym nie może przekroczyć 1500 km. Limit dla pojazdów używanych do celów służbowych w służbach ratowniczych i w innych właściwych instytucjach w sytuacji zagrożenia klęską żywiołową lub usuwania jej skutków albo skutków katastrofy ekologicznej może zostać podwyższony, przy czym nie może on przekroczyć 3000 km.

wZwrot kosztów używania pojazdów do celów służbowych następuje w formie miesięcznego ryczałtu. Ryczałt oblicza się jako iloczyn stawki za 1 kilometr przebiegu i miesięcznego limitu przebiegu kilometrów na jazdy lokalne.

Pracownik zobowiązany jest jednak złożyć pisemne oświadczenie o używaniu przez niego pojazdu do celów służbowych w danym miesiącu. Oświadczenie to powinno zawierać dane dotyczące pojazdu (pojemność silnika, marka, numer rejestracyjny) oraz określać liczbę dni nieobecności pracownika w miejscu pracy w danym miesiącu z powodu choroby, urlopu, podróży służbowej lub innej nieobecności, a także liczbę dni, w których pracownik nie dysponował pojazdem do celów służbowych.

Kwotę ustalonego ryczałtu miesięcznego zmniejsza się o 1/22 za każdy roboczy dzień nieobecności pracownika w miejscu pracy z powodu choroby, urlopu, podróży służbowej (trwającej co najmniej 8 godzin) lub nieobecności z innej przyczyny. Kwotę ryczałtu zmniejsza się również o taką samą część za każdy dzień roboczy, w którym pracownik nie dysponował pojazdem do celów służbowych.

wZważywszy na to, że ostatnia waloryzacja stawek za 1 km przebiegu pojazdu nastąpiła na podstawie rozporządzenia ministra transportu z 23 października 2007 r. zmieniającego rozporządzenie w sprawie warunków ustalania oraz sposobu dokonywania zwrotu kosztów używania do celów służbowych samochodów osobowych, motocykli i motorowerów niebędących własnością pracodawcy (Dz.U. nr 201, poz. 1462), która weszła w życie 14 listopada 2007 r., tym samym nie uwzględnia ona wzrostu cen eksploatacji pojazdów niebędących własnością pracodawcy używanych do celów służbowych, które miały miejsce od tamtego czasu. Dlatego też należy zwrócić uwagę na wyrok Sądu Najwyższego z 5 grudnia 2006 r. (sygn. akt II PK 94/06, M.P. Pr. 2007 nr 4, str. 168), który orzekł, że "ustalony przez strony umowy o pracę ryczałt z tytułu używania własnego samochodu do przejazdów służbowych nie wyklucza żądania zwrotu kosztów realnie poniesionych". Jak wynika z orzecznictwa sądowego dotyczącego prawa pracy, do obowiązków pracodawcy należy ponoszenie wszelkich kosztów związanych z pracą i obowiązek ten nie może być przerzucany na pracownika.

Zaświadczenie na wykonywanie przewozów na potrzeby własne

Wykaz dokumentów:

1. Wniosek o wydanie zaświadczenia.

2. Wykaz pojazdów.

3. Oświadczenie dotyczące kierowców.

4. Dowód uiszczenia opłaty za wydanie zaświadczenia i wypisów.

Opłata za wydanie zaświadczenia na:

● krajowe przewozy na potrzeby własne osób i rzeczy - wynosi 500 zł

● międzynarodowy przewóz drogowy na potrzeby własne - wynosi odpowiednio:

Okres wydania zaświadczenia	Opłata za zaświadczenie		Opłata za wypis z zaświadczenia
	w przewozie rzeczy	w przewozie osób	w przewozie rzeczy
1 rok	100 zł	80 zł	20 zł
2 lata	200 zł	100 zł	40 zł
3 lata	300 zł	120 zł	60 zł
4 lata	400 zł	150 zł	80 zł
5 lat	500 zł	170 zł	100 zł

Wniosek należy przesyłać na adres:

Biuro ds. Transportu Międzynarodowego

ul. Prosta 69

00-838 Warszawa

Wpłaty należy dokonać na konto NBP:

nr 83 1010 1010 0079 7913 9120 0000

Główny Inspektorat Transportu Drogowego

ul. Postępu 21

02-676 Warszawa

W tytule przelewu należy podać numer NIP

Wzory wniosków o wydanie zaświadczenia na wykonywanie przewozów na potrzeby własne oraz wykaz dokumentów znajduje się na stronach internetowych GITD:

http://www.gitd.gov.pl/dla-przedsiebiorcow/zaswiadczenia-na-przewozy-drogowe-na-potrzeby-wlasne/rodzaje-wnioskow

Rozdział 6

Zwolnienie z obowiązku uzyskania zezwolenia

wW art. 35 ust. 1 u.t.d. została wprowadza możliwość zwolnienia przedsiębiorcy wykonującego transport drogowy z obowiązku uzyskania zezwolenia wymaganego na wykonywanie określonego rodzaju przewozów, jeżeli przewóz wykonywany jest przez niego w ramach pomocy humanitarnej, medycznej lub w przypadku klęski żywiołowej.

Próbę zdefiniowania pojęcia pomocy humanitarnej podjęto w rozporządzeniu Rady (WE) nr 1257/96 z 20 czerwca 1996 r. dotyczącym pomocy humanitarnej (Dz.Urz. UE z 1996 r. L 163, s. 1 ze zm.), które posługuje się w art. 1 pojęciem pomocy humanitarnej Wspólnoty Europejskiej. Pomoc ta obejmuje akcje niesienia pomocy, akcje ratunkowe i działania ochronne na zasadach niedyskryminacyjnych, mające na celu pomoc ludziom w państwach trzecich, szczególnie zaś najbardziej bezbronnym spośród nich, z pierwszeństwem przysługującym osobom w krajach rozwijających się, ofiarom klęsk żywiołowych, katastrof wywołanych działalnością człowieka, takich jak wojny i wybuchy walk, lub sytuacji wyjątkowych lub okoliczności porównywalnych do klęsk żywiołowych lub katastrof wywołanych działalnością człowieka, oraz działania mające na celu przygotowanie się na ryzyko lub zapobieganie katastrofom lub porównywalnym wyjątkowym okolicznościom.

Z kolei przez pojęcie pomocy medycznej należy rozumieć wszelkie działania służące bezpośrednio lub pośrednio ratowaniu lub ochronie życia i zdrowia ludzi, będących między innymi następstwem klęsk żywiołowych, katastrof budowlanych bądź komunikacyjnych, które pociągają za sobą większe straty w ludziach, cierpienia fizyczne, psychologiczne, społeczne lub straty materialne.

Jeśli chodzi o pojęcie klęski żywiołowej, to zostało ono zdefiniowane w art. 3 ust. 1 pkt. 1 ustawy z 18 kwietnia 2002 r. o stanie klęski żywiołowej (Dz.U. nr 62 poz. 558 ze zm.), zgodnie z którym przez klęskę żywiołową rozumie się katastrofę naturalną lub awarię techniczną, których skutki zagrażają życiu lub zdrowiu dużej liczby osób, mieniu w wielkich rozmiarach albo środowisku na znacznych obszarach, a pomoc i ochrona mogą być skutecznie podjęte tylko przy zastosowaniu nadzwyczajnych środków, we współdziałaniu różnych organów i instytucji oraz specjalistycznych służb i formacji działających pod jednolitym kierownictwem.

wGłówny inspektor transportu drogowego został upoważniony do wydawania decyzji administracyjnych zwalniających z obowiązku uzyskania zezwolenia na przewóz drogowy wykonywany w ramach szeroko rozumianej pomocy humanitarnej.

Wydanie takiego zwolnienia następuje na wniosek podmiotu organizującego przewóz i pod warunkiem przedstawienia odpowiednich dokumentów potwierdzających wykonywanie takich nadzwyczajnych przewozów.

Niezależnie od możliwości zwolnienia z obowiązku uzyskania zezwolenia w przypadku wykonywania przewozów w ramach pomocy humanitarnej, medycznej lub w przypadku klęski żywiołowej, art. 35 ust. 3 u.t.d. przewiduje, że przedsiębiorca wykonujący transport drogowy jest zwolniony z obowiązku uzyskania zezwolenia, jeżeli umowy międzynarodowe, którymi RP jest związana, tak stanowią. W takim przypadku nie jest konieczne wydanie decyzji administracyjnej, a zwolnienie następuje z mocy prawa.

wW art. 36 u.t.d. zawarto obligatoryjne upoważnienie dla ministra właściwego do spraw transportu do wydania rozporządzenia określającego dokumenty, które powinny zostać przedłożone celem potwierdzenia wykonywania przewozów w ramach pomocy humanitarnej, medycznej lub w przypadku klęsk żywiołowych.

Mimo braku wytycznych dotyczących treści aktu, którymi powinien się kierować organ właściwy do wydania rozporządzenia, upoważnienie zostało zrealizowane przez wydanie rozporządzenia ministra infrastruktury z 12 listopada 2002 r. w sprawie określenia dokumentów potwierdzających wykonywanie przez przedsiębiorcę przewozów w ramach pomocy humanitarnej, medycznej lub w przypadku klęski żywiołowej (Dz.U. z 2002 r. nr 199, poz. 1676).

wDokumentem potwierdzającym wykonywanie przez przedsiębiorcę przewozów w ramach pomocy humanitarnej, medycznej lub w przypadku klęski żywiołowej jest oświadczenie wystawione przez organizatora danego przewozu.

wOświadczenie powinno zawierać co najmniej:

1. oznaczenie jednostki będącej organizatorem przewozu, jej siedziby i adresu;

2. oznaczenie przedsiębiorcy wykonującego organizowany transport drogowy, jego siedziby i adresu;

3. numery rejestracyjne pojazdów samochodowych wykonujących organizowany przewóz;

4. termin organizowanego przewozu; określenie rodzaju i zakresu organizowanego przewozu;

5. określenie trasy przejazdu po terytorium RP, a w przypadku międzynarodowego transportu drogowego również wskazanie przejść granicznych, przez które nastąpi przekroczenie granicy państwowej.

wZgodnie z rozporządzeniem oświadczenie takie powinno być wystawione nie później niż 7 dni przed dniem rozpoczęcia organizowanego przewozu.

wOświadczenie może pełnić funkcję dokumentu potwierdzającego wykonywanie przez przedsiębiorcę przewozów w ramach pomocy humanitarnej, medycznej lub w przypadku klęski żywiołowej tylko pod warunkiem, że zostanie do niego dołączony przynajmniej jeden z następujących dokumentów:

1. kopia statutu jednostki będącej organizatorem przewozu, potwierdzającego cele, zasady, formy i zakres prowadzonej przez nią działalności;

2. zaświadczenie wójta, burmistrza lub prezydenta miasta właściwego dla siedziby jednostki, potwierdzające fakt organizowania przewozu w ramach pomocy humanitarnej, medycznej lub w związku z klęską żywiołową;

3. wystawiony albo poświadczony przez zagraniczne przedstawicielstwo dyplomatyczne lub zagraniczny urząd konsularny albo przez konsula RP dokument stwierdzający, że dany przewóz wykonywany jest w ramach pomocy humanitarnej, medycznej lub w związku z klęską żywiołową.

Rozdział 7

Warunki i tryb uzyskiwania certyfikatów kompetencji zawodowych

wJednym z warunków uzyskania zezwolenia na wykonywanie zawodu przewoźnika drogowego oraz licencji na wykonywanie krajowego transportu drogowego osób pojazdem samochodowym jest posiadanie przez przedsiębiorcę lub osobę zarządzającą transportem w przedsiębiorstwie wymaganych kompetencji zawodowych. Dokumentem potwierdzającym kompetencje jest certyfikat kompetencji zawodowych. Zgodnie z definicją zawartą w art. 4 pkt 20 u.t.d. certyfikat ten potwierdza posiadanie kwalifikacji i wiedzy niezbędnej do podjęcia i wykonywania działalności gospodarczej w zakresie transportu drogowego.

wWarunki związane z uzyskaniem certyfikatu kompetencji zawodowych uregulowane są w przepisach rozporządzenia (WE) nr 1071/2009 oraz w rozdziale 7 u.t.d.

Podstawowym wymogiem uzyskania certyfikatu kompetencji zawodowych w zakresie przewozu osób lub rzeczy jest złożenie z wynikiem pozytywnym egzaminu pisemnego przed komisją egzaminacyjną, powołaną przez jednostkę wyznaczoną przez ministra właściwego do spraw transportu.

Zgodnie z art. 37 ust. 2 u.t.d. egzamin ten składa się z dwóch części:

1. pisemnego testu (zawiera on zbiór 64 pytań i odpowiedzi wielokrotnego wyboru) oraz

2. pisemnego zadania egzaminacyjnego (składającego się z dwóch przykładów praktycznych do rozwiązania, z których jeden dotyczy czasu pracy kierowców).

Egzamin uważa się za zdany, jeżeli osoba egzaminowana uzyskała z dwóch części egzaminu co najmniej 60 proc. ogólnej liczby punktów.

Warunki i tryb przeprowadzania egzaminu na certyfikat kompetencji zawodowych, zgodnie z wymogiem określonym w art. 37 ust. 4 u.t.d. zostały sprecyzowane w regulaminie zatwierdzonym przez ministra transportu, budownictwa i gospodarki morskiej w formie zarządzenia z 28 sierpnia 2013 r. w sprawie zatwierdzenia Regulaminu określającego warunki i tryb przeprowadzania egzaminu na certyfikat kompetencji zawodowych w transporcie drogowym (Dz.U. MTBiGM z 2013 r. poz. 50).

wZakres wiedzy wymaganej do uzyskania certyfikatu kompetencji zawodowych w transporcie drogowym znaleźć można w części I załącznika I do rozporządzenia (WE) nr 1071/2009. Jest to osiem bloków zagadnień.

1. Prawo cywilne. Obejmuje w szczególności: znajomość rodzajów umów zawieranych najczęściej w transporcie drogowym oraz wynikających z nich praw i obowiązków; umiejętność negocjowania prawnie wiążących umów transportowych, zwłaszcza w odniesieniu do warunków przewozu; umiejętność rozpatrywania roszczeń zleceniodawcy dotyczących odszkodowań z tytułu poniesionych strat lub uszkodzenia rzeczy podczas transportu lub z tytułu opóźnienia w dostawie oraz rozumienia, w jaki sposób takie roszczenie wpływa na jego odpowiedzialność umowną; znajomość regulacji i obowiązków wynikających z Konwencji o umowie międzynarodowego przewozu drogowego towarów (CMR), sporządzonej w Genewie 19 maja 1956 r. (Dz.U. z 1962 r. nr 49, poz. 238 ze zm.); umiejętność rozpatrywania roszczeń zleceniodawcy dotyczących odszkodowań z tytułu obrażeń poniesionych przez pasażerów lub z tytułu uszkodzenia bagażu spowodowanych wypadkiem podczas transportu lub też dotyczących odszkodowań z tytułu opóźnień oraz rozumienia, w jaki sposób takie roszczenie wpływa na jego odpowiedzialność umowną.

2. Prawo handlowe. Obejmuje w szczególności: znajomość warunków i formalności dotyczących prowadzenia działalności na rynku, znajomość ogólnych obowiązków spoczywających na przewoźnikach (rejestracja, prowadzenie rachunkowości, itd.) oraz konsekwencji upadłości przedsiębiorstwa oraz wiedzę o różnych formach spółek handlowych oraz o zasadach ich zakładania i funkcjonowania.

3. Prawo socjalne. Obejmuje w szczególności: znajomość roli i funkcji różnych instytucji społecznych związanych z transportem drogowym (związków zawodowych, rad pracowniczych, przedstawicieli pracowników, inspektorów pracy, itd.); znajomość obowiązków pracodawców w zakresie ubezpieczenia społecznego pracowników; znajomość przepisów regulujących umowy o pracę dla różnych kategorii pracowników zatrudnionych w przedsiębiorstwach transportu drogowego (formy umów, obowiązki stron, warunki i czas pracy, płatne urlopy, wynagrodzenie, naruszenie umowy itd.); znajomość przepisów dotyczących czasu prowadzenia pojazdu, czasu odpoczynku i czasu pracy, w szczególności przepisów rozporządzenia 3821/85, rozporządzenia 561/2006, dyrektywy 2002/15/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z 11 marca 2002 r. w sprawie organizacji czasu pracy osób wykonujących czynności w trasie w zakresie transportu drogowego (Dz.Urz. UE z 2002 r. L 80, s. 35) i dyrektywy 2006/22/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z 15 marca 2006 r. w sprawie minimalnych warunków wykonania rozporządzeń Rady (EWG) nr 3820/85 i nr 3821/85 dotyczących przepisów socjalnych odnoszących się do działalności w transporcie drogowym oraz uchylającej dyrektywę Rady 88/599/EWG, oraz praktycznych środków dotyczących stosowania tych przepisów; a także przepisów stosowanych w dziedzinie wstępnej kwalifikacji i okresowego szkolenia kierowców, w szczególności przepisów dyrektywy 2003/59/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z 15 lipca 2003 r. w sprawie wstępnej kwalifikacji i okresowego szkolenia kierowców niektórych pojazdów drogowych do przewozu rzeczy lub osób, zmieniającej rozporządzenie Rady (EWG) nr 3820/85 oraz dyrektywę Rady 91/439/EWG i uchylającej dyrektywę Rady 76/914/EWG.

4. Prawo podatkowe. Obejmuje w szczególności: znajomość przepisów dotyczących podatku od wartości dodanej (VAT) od usług transportowych; podatku od pojazdów silnikowych; podatku od niektórych pojazdów użytkowanych w drogowym transporcie rzeczy, opłat drogowych i opłat za korzystanie z infrastruktury oraz podatku dochodowego.

5. Działalność gospodarcza i zarządzanie finansami przedsiębiorstwa. Obejmują w szczególności: znajomość przepisów i praktyki związanej z posługiwaniem się czekami, wekslami, wekslami własnymi, kartami kredytowymi oraz innymi środkami płatniczymi i sposobami płatności; znajomość różnych form udzielanych kredytów (kredyt bankowy, akredytywa dokumentowa, depozyt gwarancyjny, kredyt hipoteczny, leasing, najem, faktoring itd.) oraz wynikających z nich opłat i obowiązków; wiedzę, czym jest bilans, jak się go sporządza i jak odczytuje; umiejętność odczytania i zinterpretowania rachunku zysków i strat; umiejętność oceny rentowności przedsiębiorstwa i jego sytuacji finansowej, w szczególności na podstawie wskaźników finansowych; umiejętność opracowania budżetu; znajomość składników kosztowych przedsiębiorstwa (kosztów stałych, kosztów zmiennych, kapitału obrotowego, amortyzacji itd.); umiejętność wyliczania kosztu przypadającego na pojazd, na kilometr, na przejazd lub na tonę; umiejętność sporządzania schematu organizacji zatrudnienia w przedsiębiorstwie i planowania wykonywania pracy; znajomość zasad marketingu, reklamy i public relations, w tym promocji sprzedaży usług transportowych oraz sporządzania akt klientów; znajomość różnych form ubezpieczeń dotyczących transportu drogowego (odpowiedzialność cywilna, ubezpieczenia wypadkowe/na życie, ubezpieczenia inne niż na życie i ubezpieczenia bagażu) oraz gwarancji i wynikających z nich obowiązków; znajomość oprogramowania do elektronicznego przesyłania danych w transporcie drogowym; umiejętność stosowania przepisów dotyczących fakturowania usług w zakresie drogowego transportu rzeczy; znajomość międzynarodowych reguł handlowych (Incoterms) oraz ich zastosowania; znajomość różnych kategorii pomocniczej działalności transportowej, ich roli, funkcji oraz - w odpowiednich przypadkach - ich statusu; umiejętność stosowania przepisów dotyczących opłat za przejazd oraz cenników w publicznym i prywatnym transporcie osób, a także umiejętność stosowania przepisów dotyczących fakturowania usług w zakresie drogowego transportu osób.

6. Dostęp do rynku. Obejmują w szczególności: znajomość związanych z zawodem przepisów regulujących zarobkowy transport drogowy, najem pojazdów przemysłowych i podwykonawstwo, w tym w szczególności przepisów regulujących formalną organizację zawodu, dostęp do zawodu, zezwolenia na wykonywanie przewozów drogowych na terytorium i poza terytorium UE, przeprowadzanie inspekcji oraz sankcje; znajomość przepisów dotyczących zakładania przedsiębiorstwa transportu drogowego; znajomość dokumentacji wymaganej do świadczenia usług transportu drogowego oraz umiejętność wprowadzania procedur kontrolnych w celu zapewnienia, aby zatwierdzone dokumenty związane z każdą operacją transportową, w szczególności te, które dotyczą pojazdu, kierowcy, rzeczy i bagażu, znajdowały się zarówno w pojeździe, jak i w lokalu przedsiębiorstwa; znajomość przepisów dotyczących organizacji rynku usług drogowego transportu rzeczy, przeładunku i logistyki; znajomość formalności granicznych, roli i zakresu dokumentów T i karnetów TIR oraz obowiązków i odpowiedzialności, jakie wynikają z posługiwania się nimi; znajomość przepisów dotyczących organizacji rynku drogowego transportu osób oraz przepisów dotyczących rozpoczęcia świadczenia usług drogowego transportu osób, a także umiejętność sporządzania planów transportowych.

7. Normy techniczne i techniczne aspekty działalności. Obejmują w szczególności: znajomość przepisów dotyczących masy i wymiarów pojazdów w państwach członkowskich oraz procedur dotyczących wyjątków stosowanych w przypadku niestandardowych ładunków; umiejętność doboru pojazdów i ich elementów (podwozia, silnika, układu transmisyjnego, systemu hamulcowego itd.) zgodnie z potrzebami przedsiębiorstwa; znajomość formalności związanych z homologacją typu, rejestracją oraz przeglądem technicznym tych pojazdów; wiedzę, jakie działania należy podjąć, aby ograniczyć hałas i zmniejszyć zanieczyszczenie powietrza powstające w wyniku emisji spalin; umiejętność sporządzania okresowych planów utrzymania pojazdów i ich wyposażenia; znajomość różnych typów urządzeń do transportu i rozładunku (skrzynie ładunkowe, kontenery, palety itd.); umiejętność wprowadzania procedur i wydawania poleceń dotyczących załadunku i rozładunku rzeczy (rozmieszczania ładunku, układania w stosy, sztauowania, blokowania i klinowania itd.); znajomość różnorodnych technik transportu kombinowanego piggyback oraz techniki przeładunku poziomego; umiejętność realizowania procedur w celu spełnienia przepisów dotyczących przewozu towarów niebezpiecznych i odpadów, w szczególności tych, które wynikają z dyrektywy 2008/68/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z 24 września 2008 r. w sprawie transportu lądowego towarów niebezpiecznych (Dz.Urz. UE z 2008 r. L 260, s. 13 ze zm.) i rozporządzenia 1013/2006; umiejętność realizowania procedur w celu spełnienia wymogów przewidzianych w przepisach dotyczących przewozu szybko psujących się artykułów żywnościowych, w szczególności wymogów wynikających z umowy o międzynarodowych przewozach szybko psujących się artykułów żywnościowych i o specjalnych środkach transportu przeznaczonych do tych przewozów (ATP) podpisanej w Genewie 1 września 1970 r. (Dz.U. z 1984 r. nr 49, poz. 254); a także umiejętność realizowania procedur w celu spełnienia wymogów wynikających z przepisów o transporcie żywych zwierząt.

8. Bezpieczeństwo drogowe. Obejmują w szczególności: wiedzę o tym, jakie kwalifikacje są wymagane od kierowców (prawo jazdy, zaświadczenia zdrowotne, zaświadczenia o sprawności itd.); umiejętność podejmowania działań koniecznych, aby zagwarantować, że kierowcy przestrzegają przepisów ruchu drogowego, zakazów i ograniczeń obowiązujących na terenie różnych państw członkowskich (ograniczeń prędkości, pierwszeństwa, ograniczeń postojowych, używania świateł, znaków drogowych itd.); umiejętność sporządzania instrukcji dla kierowców w celu kontrolowania przestrzegania przez nich wymogów bezpieczeństwa w zakresie stanu technicznego pojazdów, ich wyposażenia i ładunku, oraz w zakresie środków zapobiegawczych; umiejętność ustanawiania procedur stosowanych w razie wypadku i wdrażania odpowiednich procedur w celu zapobiegania powtarzaniu się wypadków lub poważnych wykroczeń drogowych; umiejętność realizowania procedur dotyczących bezpiecznego mocowania towarów i znajomość odpowiedniej techniki, a także podstawową wiedzę z zakresu układu sieci drogowej w państwach członkowskich.

wEgzamin będący sprawdzianem wiedzy niezbędnej do uzyskania certyfikatu kompetencji zawodowych przeprowadzają komisje egzaminacyjne działające przy jednostkach wyznaczonych przez ministra właściwego do spraw transportu na podstawie upoważnienia zawartego w art. 39 ust. 1 pkt 2 u.t.d. Zgodnie z par. 2 rozporządzenia ministra transportu, budownictwa i gospodarki morskiej z 1 lipca 2013 r. w sprawie przeprowadzenia procesu certyfikacji kompetencji zawodowych w transporcie drogowym oraz zabezpieczenia certyfikatu kompetencji zawodowych (Dz.U. poz. 837) jednostką wyznaczoną został Instytut Transportu Samochodowego (ITS) w Warszawie. ITS, stosownie do wymogu określonego w art. 38 ust. 3 u.t.d., wydaje certyfikaty kompetencji zawodowych i przekazuje informacje o ich wydaniu do centralnego rejestru tych certyfikatów, prowadzonego przez ministra właściwego do spraw transportu.

Ponadto należy wskazać, że wszelkie skargi dotyczące przeprowadzenia egzaminu bądź reklamacje dotyczące wyniku egzaminu na certyfikat kompetencji zawodowych można składać jedynie do dyrektora Instytutu Transportu Samochodowego. Terminy dokonywania tych czynności zostały określone w regulaminie przeprowadzania egzaminu.

Jak słusznie zauważył Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie w postanowieniu z 7 września 2005 r. (sygn. akt OSK 1760/04), certyfikat kompetencji zawodowych potwierdzający posiadanie kwalifikacji i wiedzy niezbędnych do podjęcia i wykonywania transportu drogowego jest odpowiednikiem zaświadczenia, o którym stanowi art. 217 par. 2 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2013 r. poz. 267 ze zm.; dalej k.p.a.). Natomiast egzamin przed komisją egzaminacyjną stanowi jeden z etapów postępowania w sprawie uzyskania certyfikatu kompetencji zawodowych (zaświadczenia). Zdaniem sądu charakteru decyzji administracyjnej nie ma również werdykt komisji egzaminacyjnej o zdaniu lub nie egzaminu warunkującego otrzymanie certyfikatu, co skutkuje tym, że czynność ta w konsekwencji nie podlega kontroli sądowej prowadzonej przez sądy administracyjne.

wNa podstawie art. 38a ust. 1 u.t.d. wprowadzono możliwość zwolnienia z całości egzaminu pisemnego na certyfikat kompetencji zawodowych, pod warunkiem że dana osoba posiada wykształcenie wyższe magisterskie lub ukończyła studia podyplomowe z zakresu wiedzy objętej egzaminem na certyfikat kompetencji zawodowych, a program owych studiów obejmował wszystkie zagadnienia objęte egzaminem.

Dokumentami stanowiącymi potwierdzenie spełnienia warunku do całkowitego zwolnienia z egzaminu na certyfikat kompetencji zawodowych są:

1. dyplom ukończenia 5-letnich jednolitych studiów magisterskich lub studiów drugiego stopnia,

2. świadectwo ukończenia studiów podyplomowych.

W przypadku osób, które legitymują się dokumentem potwierdzającym ukończenie studiów pierwszego stopnia, studiów drugiego stopnia lub jednolitych studiów magisterskich albo świadectwem ukończenia studiów podyplomowych, których program obejmuje jednakże jedynie tylko część zagadnień objętych egzaminem - w takim przypadku osoba ubiegająca się o wydanie certyfikatu kompetencji zawodowych jest zwolniona tylko z tej części egzaminu pisemnego, które były objęte programem studiów. Weryfikacji prawa do całkowitego lub częściowego zwolnienia dokonuje, zgodnie z art. 38a u.t.d., Instytut Transportu Samochodowego, dokonując zestawienia zagadnień objętych egzaminem na certyfikat kompetencji zawodowych oraz potwierdzonego programu studiów.

wW art. 39 u.t.d. zawarte jest obligatoryjne upoważnienie do wydania przez ministra właściwego do spraw transportu rozporządzenia, które określa jednostki wyznaczone do przeprowadzania egzaminów na certyfikat kompetencji zawodowych, wymagania kwalifikacyjne dotyczące członków komisji egzaminacyjnej i tryb ustalania jej składu, rodzaje zabezpieczeń certyfikatu kompetencji zawodowych, a także tryb zwalniania z egzaminu pisemnego.

Natomiast w ust. 2 tego artykułu, zgodnie z art. 91 ust. 1 Konstytucji RP, zawarto wytyczne dotyczące treści aktu, którymi powinien się kierować organ właściwy do wydania rozporządzenia.

Realizacja niniejszego upoważnienia nastąpiła poprzez wydanie rozporządzenia przez ministra transportu, budownictwa i gospodarki morskiej z 1 lipca 2013 r. w sprawie przeprowadzenia procesu certyfikacji kompetencji zawodowych w transporcie drogowym oraz zabezpieczenia certyfikatu kompetencji zawodowych (Dz.U. poz. 837).

wW rozporządzeniu poza wyznaczeniem jednostki egzaminującej zostały określone m.in. wymagania kwalifikacyjne członków komisji egzaminacyjnej.

Komisja egzaminacyjna składa się z przewodniczącego oraz dwóch członków, z których jeden jest pracownikiem jednostki, przy której działają komisje egzaminacyjne, a drugi przedstawicielem polskiej organizacji o zasięgu ogólnokrajowym, zrzeszającej przewoźników drogowych.

Przewodniczącym komisji egzaminacyjnej może być osoba posiadająca ukończone studia drugiego stopnia lub jednolite studia magisterskie i co najmniej 5-letni staż pracy w administracji publicznej na stanowisku związanym z transportem drogowym.

Natomiast członkiem komisji egzaminacyjnej może być osoba posiadająca:

1. ukończone studia drugiego stopnia lub jednolite studia magisterskie i co najmniej 5-letnią praktykę zawodową w zakresie transportu drogowego - w przypadku pracownika jednostki, przy której działają komisje egzaminacyjne;

2. wykształcenie średnie i co najmniej 5-letnią praktykę zawodową w zarządzaniu przedsiębiorstwem transportu drogowego - w przypadku przedstawiciela polskiej organizacji o zasięgu ogólnokrajowym zrzeszającej przewoźników drogowych.

Listę osób spełniających kryteria, by być przewodniczącym komisji, ustala minister właściwy do spraw transportu i przekazuje ją kierownikowi jednostki, przy której działają komisje egzaminacyjne, a w przypadku pozostałych członków komisji - ustala kierownik jednostki, przy której działają komisje egzaminacyjne. Przedstawiciel polskiej organizacji o zasięgu ogólnokrajowym, zrzeszającej przewoźników drogowych jest wpisywany na listę na podstawie pisemnego zgłoszenia tej organizacji. Na podstawie owych list kierownik jednostki, przy której działają komisje egzaminacyjne, ustala każdorazowo skład komisji egzaminacyjnej.

wPonadto w rozporządzeniu w par. 4 określono sposób zabezpieczenia certyfikatów kompetencji zawodowych w celu uniknięcia ewentualnego podrobienia tego dokumentu, a w par. 5 zamieszczono wykaz dokumentów umożliwiających zwolnienie z całości lub części egzaminu pisemnego na certyfikat kompetencji zawodowych.

WZÓR

Imię i nazwisko .................................... Nr PESEL/data urodzenia .......................................... (rrrr-mm-dd)

Stosownie do art. 38a ust. 1 i 2 ustawy z dnia 6 września 2001 r. o transporcie drogowym (Dz.U. z 2012 r. poz. 1265 ze zm.), osoby spełniające warunki określone w tych przepisach są zwolnione z całości albo z części egzaminów pisemnych obejmujących test z wiedzy.

Zakres zagadnień objętych egzaminem w zakresie wykonywania transportu drogowego osób i rzeczy określony w załączniku I część I do rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 1071/2009 z dnia 21 października 2009 r.		Zakres zagadnień (wypełnia Kandydat zaznaczając znakiem "X" udokumentowany zakres dziedzin)
1.	Prawo cywilne
2.	Prawo handlowe
3.	Prawo socjalne
4.	Prawo podatkowe
5.	Działalność gospodarcza i zarządzanie finansami przedsiębiorstwa
6.	Dostęp do rynku
7.	Normy techniczne i techniczne aspekty działalności
8.	Bezpieczeństwo drogowe

Wykaz dokumentów załączonych do wniosku uprawniających do zwolnienia z całości egzaminu albo z części egzaminu obejmującego test pisemny z tytułu ukończenia studiów, o których mowa w par. 4 ust. 2 pkt 1 i 2 Regulaminu określającego warunki i tryb przeprowadzania egzaminu na certyfikat kompetencji zawodowych w transporcie drogowym:

1 ......................................................................................................................................................................................

2 ......................................................................................................................................................................................

3 ......................................................................................................................................................................................

4 ......................................................................................................................................................................................

5 ......................................................................................................................................................................................

6 ......................................................................................................................................................................................

...........................................

podpis, data

Rozdział 7a

Kierowcy wykonujący przewóz drogowy

wPrzedsiębiorca prowadzący działalność gospodarczą w zakresie transportu drogowego może zatrudnić kierowcę do wykonywania przewozów na jego rzecz, jeżeli osoba ta spełnia warunki określone w art. 39a u.t.d.

wPierwszym warunkiem jest osiągnięcie przez kierowcę odpowiedniego wieku, który uzależniony jest od rodzaju pojazdu samochodowego, którym ma być wykonywany przejazd, i uzyskania przez niego odpowiedniej kwalifikacji (wstępnej albo wstępnej przyspieszonej).

I tak, minimalny wiek kierowcy to:

1. 18 lat - w przypadku kierowcy wykonującego przewóz rzeczy pojazdem samochodowym o dopuszczalnej masie całkowitej:

a) przekraczającej 3,5 t lub pojazdem tym łącznie z przyczepą - pod warunkiem uzyskania przez kierowcę odpowiedniej kwalifikacji wstępnej,

b) przekraczającej 3,5 t i nieprzekraczającej 7,5 t lub zespołem pojazdów o dopuszczalnej masie całkowitej nieprzekraczającej 12 t, składającym się z tego pojazdu i przyczepy o dopuszczalnej masie całkowitej nieprzekraczającej masy własnej pojazdu ciągnącego - pod warunkiem ukończenia odpowiedniej kwalifikacji wstępnej przyśpieszonej.

2. 21 lat - w przypadku kierowcy wykonującego:

a) przewóz rzeczy pojazdem o dopuszczalnej masie całkowitej powyżej 3,5 t lub takim pojazdem z przyczepą lekką - pod warunkiem uzyskania odpowiedniej kwalifikacji wstępnej przyśpieszonej,

b) przewóz osób autobusem lub autobusem z przyczepą - pod warunkiem uzyskania odpowiedniej kwalifikacji wstępnej,

c) przewóz osób autobusem przeznaczonym konstrukcyjnie do przewozu nie więcej niż 17 osób łącznie z kierowcą lub zespołem pojazdów o dopuszczalnej masie całkowitej nieprzekraczającej 12 t, składającego się z takiego autobusu i przyczepy o dopuszczalnej masie całkowitej nieprzekraczającej masy autobusu - w przypadku gdy przewóz wykonywany jest na liniach regularnych do 50 km i pod warunkiem uzyskania odpowiedniej kwalifikacji wstępnej przyśpieszonej.

3. 23 lata - w przypadku kierowcy wykonującego przewóz osób autobusem lub autobusem wraz z przyczepą - pod warunkiem uzyskania odpowiedniej kwalifikacji wstępnej przyśpieszonej.

wDrugim warunkiem zatrudnienia kierowcy jest posiadanie przez niego odpowiednich uprawnień do kierowania pojazdem samochodowym.

Zgodnie z przepisami ustawy z 5 stycznia 2011 r. o kierujących pojazdami (Dz.U. z 2011 r. nr 30, poz. 151 ze zm.) kierującym pojazdem może być osoba, która osiągnęła wymagany wiek i jest sprawna pod względem fizycznym i psychicznym oraz posiada umiejętność kierowania pojazdem w sposób niezagrażający bezpieczeństwu, nieutrudniający ruchu drogowego i nienarażający kogokolwiek na szkodę oraz dysponuje odpowiednim dokumentem stwierdzającym posiadanie uprawnienia do kierowania pojazdem.

wDokumentem stwierdzającym posiadanie uprawnienia do kierowania motorowerem, pojazdem silnikowym lub zespołem pojazdów składającym się z pojazdu silnikowego i przyczepy lub naczepy jest wydane w kraju: prawo jazdy, pozwolenie wojskowe, międzynarodowe prawo jazdy, lub wydane za granicą: międzynarodowe prawo jazdy, określone w Konwencji o ruchu drogowym, podpisanej w Genewie 19 września 1949 r. (Dz.U. z 1959 r. nr 54, poz. 321 ze zm.), krajowe lub międzynarodowe prawo jazdy, określone w Konwencji o ruchu drogowym, sporządzonej w Wiedniu 8 listopada 1968 r. (Dz.U. z 1988 r. nr 5, poz. 40 ze zm.), krajowe prawo jazdy wydane w innym państwie członkowskim UE, Konfederacji Szwajcarskiej lub państwie członkowskim EFTA - stronie umowy o EOG, bądź zagraniczny dokument wojskowy, określony w umowach międzynarodowych, których stroną jest RP.

wPosiadanie uprawnień do kierowania określonymi rodzajami pojazdów musi być stwierdzone prawem jazdy określonej kategorii. W przypadku przewozu osób lub rzeczy w transporcie drogowym jest to:

1. prawo jazdy kategorii C1 - stwierdza posiadanie uprawnienia do kierowania pojazdem samochodowym o dopuszczalnej masie całkowitej przekraczającej 3,5 tony i nieprzekraczającej 7,5 tony, z wyjątkiem autobusu, zespołem pojazdów złożonym z takiego pojazdu i z przyczepy lekkiej oraz pojazdami określonymi dla prawa jazdy kategorii AM;

2. prawo jazdy kategorii C - stwierdza posiadanie uprawnienia do kierowania: pojazdem samochodowym o dopuszczalnej masie całkowitej przekraczającej 3,5 tony, z wyjątkiem autobusu, zespołem pojazdów złożonym z takiego pojazdu i z przyczepy lekkiej oraz pojazdami określonymi dla prawa jazdy kategorii AM;

3. prawo jazdy kategorii D1 - stwierdza posiadanie uprawnienia do kierowania: autobusem przeznaczonym konstrukcyjnie do przewozu nie więcej niż 17 osób łącznie z kierowcą, o długości nieprzekraczającej 8 m, zespołem pojazdów złożonym z takiego autobusu i z przyczepy lekkiej oraz pojazdami określonymi dla prawa jazdy kategorii AM;

4. prawo jazdy kategorii D - stwierdza posiadanie uprawnienia do kierowania autobusem, zespołem pojazdów złożonym z autobusu i z przyczepy lekkiej oraz pojazdami określonymi dla prawa jazdy kategorii AM;

5. prawo jazdy kategorii C1+E - stwierdza posiadanie uprawnienia do kierowania zespołem pojazdów o dopuszczalnej masie całkowitej nieprzekraczającej 12 ton, składającym się z pojazdu ciągnącego określonego w prawie jazdy kategorii C1 i przyczepy;

6. prawo jazdy kategorii D1+E - stwierdza posiadanie uprawnienia do kierowania zespołem pojazdów o dopuszczalnej masie całkowitej nieprzekraczającej 12 ton, składającym się z pojazdu ciągnącego określonego w prawie jazdy kategorii D1 i przyczepy;

7. prawo jazdy kategorii, C+E lub D+E - stwierdza posiadanie uprawnienia do kierowania pojazdem określonym odpowiednio w prawie jazdy kategorii C lub D, łącznie z przyczepą (przyczepami).

wNależy zwrócić uwagę, że zgodnie z przepisami ustawy z 5 stycznia 2011 r. o kierujących pojazdami (t.j. Dz.U. z 2015 poz. 155) wymagany wiek do kierowania pojazdami określonymi w prawie jazdy kategorii C i C+E wynosi 21 lat, a w przypadku prawa jazdy kategorii D i D+E - 24 lata. Jednocześnie, zgodnie z art. 9 ustawy o kierujących pojazdami, dla osób, które uzyskały kwalifikację wstępną określoną w przepisach rozdziału 7a ustawy o transporcie drogowym, minimalny wiek do kierowania pojazdami określonymi w prawie jazdy kategorii C i C+E wynosi 18 lat, a w przypadku prawa jazdy kategorii D i D+E - 21 lat. Natomiast dla osób, które uzyskały kwalifikację wstępną przyspieszoną, określoną w przepisach rozdziału 7a ustawy o transporcie drogowym, minimalny wiek do kierowania pojazdami określonymi w prawie jazdy kategorii D i D+E wynosi 23 lata lub 21 lat, z tym że taka osoba może kierować wyłącznie pojazdami wykonującymi regularne przewozy osób na liniach komunikacyjnych, w rozumieniu przepisów ustawy o transporcie drogowym, na trasie nieprzekraczającej 50 km. Dlatego też w art. 39a ust. 1a u.t.d. wskazano, że kierowca posiadający prawo jazdy kategorii D albo D+E do ukończenia 23. roku życia może być zatrudniony wyłącznie przy wykonywaniu regularnych przewozów osób na liniach komunikacyjnych na trasie nieprzekraczającej 50 km.

wKolejnymi warunkami zatrudnienia kierowcy, określonymi w art. 39a ust. 1 pkt 3-5 u.t.d., są brak przeciwwskazań zdrowotnych i psychologicznych do pracy na stanowisku kierowcy, uzyskanie kwalifikacji wstępnej bądź wstępnej przyspieszonej oraz ukończenie szkolenia okresowego.

Podstawą do stwierdzenia braku przeciwwskazań zdrowotnych i psychologicznych do wykonywania pracy na stanowisku kierowcy są orzeczenie lekarskie i orzeczenie psychologiczne. Zasady uzyskiwania kwalifikacji wstępnej bądź wstępnej przyspieszonej zostały uregulowane w kolejnych przepisach u.t.d., tj. art. 39b i 39c, a zasady odbywania szkoleń okresowych w art. 39d i 39e.

Z obowiązku spełnienia wymagań związanych z osiągnięciem określonego wieku, uzyskaniem kwalifikacji wstępnej lub kwalifikacji wstępnej przyśpieszonej oraz ukończeniem szkolenia okresowego zostali wyłączeni, zgodnie z art. 39a ust. 3 u.t.d., kierowcy następujących pojazdów:

1. do których kierowania wymagane jest prawo jazdy kategorii A1, A, B1, B lub B+E;

2. których konstrukcja ogranicza prędkość do 45 km/h;

3. wykorzystywanych przez siły zbrojne;

4. obrony cywilnej, jednostek ochrony przeciwpożarowej lub jednostek odpowiedzialnych za utrzymanie bezpieczeństwa lub porządku publicznego;

5. poddawanych testom drogowym do celów rozwoju technicznego przez producentów, jednostki badawczo-rozwojowe lub szkoły wyższe;

6. odbywających przejazd bez osób lub ładunku z miejsca zakupu lub odbioru lub w celu dokonania naprawy lub konserwacji;

7. używanych w sytuacjach zagrożenia lub przeznaczone do akcji ratunkowych;

8. wykorzystywanych do nauki jazdy osób ubiegających się o prawo jazdy, szkolenia osób posiadających prawo jazdy lub przeprowadzania państwowego egzaminu osób ubiegających się o prawo jazdy;

9. wykorzystywanych do użytku osobistego w przewozie drogowym osób lub rzeczy;

10. wykorzystywanych do przewozu materiałów lub urządzeń niezbędnych kierowcy do jego pracy, pod warunkiem że prowadzenie pojazdu nie jest jego podstawowym zajęciem.

wUprawnionymi do przystąpienia do kwalifikacji wstępnej lub wstępnej przyspieszonej są osoby, które przebywają na terytorium RP co najmniej 185 dni w roku ze względu na więzi osobiste lub zawodowe albo od co najmniej sześciu miesięcy studiują na terytorium RP i przedstawią zaświadczenie potwierdzające ten fakt.

Ponadto do kwalifikacji mogą przystąpić osoby niebędące obywatelem państwa członkowskiego UE, mające zamiar wykonywać przewozy na rzecz podmiotu mającego siedzibę na terytorium RP. W każdym z tych przypadku jest to uwarunkowane brakiem przeciwwskazań zdrowotnych i psychologicznych do wykonywania przez nie pracy na stanowisku kierowcy.

Każdy kierowca, który zamierza wykonywać przewóz drogowy, stosownie do brzmienia art. 39 ust. 2 u.t.d. obowiązany jest uzyskać kwalifikacje w zakresie bloków programowych, określonych odpowiednio do pojazdu samochodowego i kategorii prawa jazdy: C1, C1+E, C i C+E - w zakresie przewozu rzeczy, albo D1, D1+E, D i D+E - w zakresie przewozu osób.

Zatrudnienie na stanowisku kierowcy wykonującego przewóz drogowy pojazdami samochodowymi o dopuszczalnej masie całkowitej powyżej 3,5 t albo autobusami wymaga posiadania niezbędnych kompetencji zawodowych, czyli kwalifikacji. Postępowanie zmierzające do ich uzyskania związane jest z koniecznością odbycia szkolenia, obejmującego zajęcia teoretyczne i praktyczne. Po zakończeniu szkolenia jego uczestnik może przystąpić do egzaminu, który przeprowadzany jest w formie testu kwalifikacyjnego. Osobie, która uzyskała pozytywny wynik egzaminu, wydaje się świadectwo kwalifikacji zawodowej.

wZ art. 39b¹ ust. 1 u.t.d. wynika, że dopuszczalne są dwie formy przeprowadzenia kwalifikacji. Pierwsza możliwość to przeprowadzenie ich w formie zajęć szkolnych dla uczniów, jeżeli w programie nauczania szkoły jest przewidziane uzyskanie kwalifikacji kierowcy wykonującego przewóz drogowy osób lub rzeczy. Druga możliwość to uzyskanie kwalifikacji w ramach kursu kwalifikacyjnego prowadzonego przez ośrodek szkolenia.

Zajęcia te odbywają się w czterech blokach tematycznych, obejmujących następujące zagadnienia:

1) kształcenie zawodowe w zakresie racjonalnego kierowania pojazdem, przy uwzględnieniu przepisów bezpieczeństwa, w tym:

a) znajomość właściwości technicznych i zasad działania elementów bezpieczeństwa pojazdu - warunki techniczne pojazdu, charakterystyka zasadniczych układów i systemów odpowiedzialnych w pojeździe za bezpieczeństwo;

b) umiejętność optymalnego zużycia paliwa - w szczególności poznanie charakterystyki układu przeniesienia napędu w celu jego optymalnego wykorzystania;

c) umiejętność zapewnienia bezpieczeństwa w związku z przewożonym towarem - w tym między innymi umiejętność właściwego załadowania pojazdu;

d) umiejętność zapewnienia bezpieczeństwa pasażerom - w tym w szczególności przepisy dotyczące obowiązków pasażerów w trakcie wykonywania przejazdu i sposób zachowania na wypadek awarii i konieczności ewakuacji pasażerów;

e) umiejętność bezpiecznego mocowania ładunku - techniki mocowania oraz materiały i narzędzia używane do mocowania ładunku;

2) kształcenie zawodowe w zakresie umiejętności stosowania przepisów dotyczących wykonywania transportu drogowego - przepisy ustawy o transporcie drogowym, prawa o ruchu drogowym i aktów wykonawczych oraz rozporządzeń unijnych z zakresu transportu drogowego i czasu pracy kierowców;

3) kształcenie zawodowe w zakresie zagrożeń związanych z wykonywanym zawodem, w tym bezpieczeństwo na drodze i bezpieczeństwo dla środowiska - skutki awarii i wypadków drogowych związanych z wykonywaniem transportu drogowego;

4) kształcenie zawodowe w zakresie obsługi i logistyki, w tym kształtowanie wizerunku firmy oraz znajomość rynku w przewozie drogowym i jego organizacji - w tym m.in. poznanie uwarunkowań ekonomicznych związanych z prowadzeniem działalności gospodarczej z zakresu transportu drogowego i zasad uczciwej konkurencji oraz obsługi klientów.

wPrzepisy precyzują czas trwania szkoleń. Szkolenie w ramach kwalifikacji wstępnej trwa 280 godzin, natomiast w ramach kwalifikacji wstępnej przyspieszonej - 140 godzin. Przy czym w przypadku kwalifikacji wstępnej kurs kwalifikacyjny obejmuje część podstawową - teoretyczną (trwającą minimum 195 godzin) oraz część specjalistyczną, prowadzoną w formie zajęć teoretycznych (trwających minimum 65 godzin), zajęć praktycznych w ruchu drogowym (podczas których osoba szkolona powinna odbyć minimum 16 godzin jazdy indywidualnej) oraz zajęć praktycznych z jazdy w warunkach specjalnych (podczas których osoba szkolona powinna odbyć minimum 4 godziny jazdy indywidualnej).

Natomiast w przypadku kwalifikacji wstępnej przyspieszonej kurs kwalifikacyjny obejmuje część podstawową - teoretyczną (trwającą minimum 97 godzin) i część specjalistyczną prowadzoną w formie zajęć teoretycznych (trwających minimum 33 godziny), zajęć praktycznych w ruchu drogowym (podczas których osoba szkolona powinna odbyć minimum 8 godzin jazdy indywidualnej) oraz zajęć praktycznych z jazdy w warunkach specjalnych (podczas których osoba szkolona powinna odbyć minimum 2 godziny jazdy indywidualnej).

wPo zakończeniu zajęć, zgodnie z art. 39b¹ ust. 3 u.t.d., przeprowadzane są testy kwalifikacyjne. Jeżeli kwalifikacja prowadzona była w formie zajęć szkolnych dla uczniów, test przeprowadza okręgowa komisja egzaminacyjna w ramach zewnętrznego egzaminu, potwierdzającego kwalifikacje zawodowe. Jeżeli kwalifikacja prowadzona była w formie kursu kwalifikacyjnego w ośrodku szkolenia, test przeprowadza komisja egzaminacyjna powołana przez wojewodę.

wWymagania w stosunku do osób wchodzących w skład komisji egzaminacyjnej zostały uregulowane w art. 39b¹ ust. 4 i 5 u.t.d.

W skład komisji mogą wchodzić osoby, które:

1. posiadają wykształcenie wyższe prawnicze, ekonomiczne lub techniczne z zakresu motoryzacji lub transportu;

2. nie były prawomocnie skazane za przestępstwo popełnione w celu osiągnięcia korzyści majątkowych lub przestępstwo przeciwko wiarygodności dokumentów;

3. spełniają szczegółowe wymagania określone w przepisach wydanego na podstawie art. 39i ust. 1 pkt. 4 u.t.d. rozporządzeniu ministra infrastruktury z 1 kwietnia 2010 r. w sprawie szkolenia kierowców wykonujących przewóz drogowy (t.j. Dz.U. z 2014 r. poz. 1005). Rozporządzenie stanowi o obowiązku posiadania przez jednego z członków komisji co najmniej 3-letniego doświadczenia zawodowego w transporcie drogowym (w rozumieniu przepisów ustawy o transporcie drogowym) i obowiązku posiadania przez drugiego członka komisji co najmniej 3-letniego doświadczenia w szkoleniu lub egzaminowaniu kandydatów na kierowców. Niezależnie od wskazanych wymagań co najmniej jeden z członków komisji musi dodatkowo posiadać uprawnienia instruktora lub egzaminatora w zakresie kategorii prawa jazdy odpowiedniej do kategorii realizowanego bloku programowego albo powinien być przedstawicielem organizacji o zasięgu ogólnopolskim, zrzeszającej przedsiębiorców wykonujących przewozy drogowe.

wTest kwalifikacyjny przeprowadza się w formie pisemnej lub przy użyciu komputerowego urządzenia egzaminacyjnego z wykorzystaniem pytań jednorazowego wyboru pochodzących z katalogu pytań testowych, obejmującego zagadnienia z poszczególnych bloków objętych programem kwalifikacji. Katalog pytań zatwierdzany jest przez ministra właściwego do spraw transportu.

Test kwalifikacyjny dotyczący kwalifikacji wstępnej oraz kwalifikacji wstępnej przyspieszonej obejmuje test podstawowy składający się z 20 pytań z zakresu tematów realizowanych dla części podstawowej kursu kwalifikacyjnego oraz test specjalistyczny składający się z 10 pytań w zakresie tematów realizowanych dla części specjalistycznej kursu kwalifikacyjnego, odpowiednio dla prawa jazdy kategorii C, C+E, C1 i C1+E albo prawa jazdy kategorii D, D+E, D1 i D1+E.

wZgodnie z art. 39b¹ ust. 8 i 9 u.t.d. ośrodek szkolenia odpowiada za zapewnienie warunków lokalowych do przeprowadzenia testu oraz ponosi koszt wynagrodzenia przysługującego członkom komisji egzaminacyjnej. Wysokość wynagrodzenia ustalana jest w załączniku nr 4 do rozporządzenia ministra infrastruktury w sprawie szkolenia kierowców wykonujących przewóz drogowy i wynosi dla przewodniczącego komisji 500 zł, a dla członka komisji - 300 zł.

wPoza podstawowymi formami kwalifikacji wstępnej i kwalifikacji wstępnej przyspieszonej w art. 39b² u.t.d. wprowadzono jeszcze kwalifikację wstępną uzupełniającą. Do tej kwalifikacji może przystąpić kierowca posiadający kwalifikację wstępną dla danego rodzaju przewozu i zamierzający wykonywać przewozy drogowe innymi pojazdami niż te, dla których posiada kwalifikację. Innymi słowy, kwalifikacja uzupełniająca jest przeznaczona dla kierowców, którzy posiadają np. kwalifikację wstępną w zakresie przewozu drogowego osób i zamierzają wykonywać przewozy rzeczy. Kwalifikacja uzupełniająca występuje w dwóch rodzajach, jako kwalifikacja wstępna uzupełniająca albo jako kwalifikacja wstępna uzupełniająca przyspieszona.

wSzkolenie w ramach kwalifikacji wstępnej uzupełniającej trwa 70 godzin i obejmuje tylko część specjalistyczną, prowadzoną w formie zajęć teoretycznych, trwających minimum 65 godzin oraz minimum 5 godzin zajęć praktycznych w ruchu drogowym w zakresie części specjalistycznej dla prawa jazdy kategorii C, C+E, C1 i C1+E albo D, D+E, D1 i D1+E.

W przypadku kwalifikacji wstępnej uzupełniającej przyspieszonej czas szkoleń zostaje skrócony o połowę, odpowiednio do 35 godzin zajęć teoretycznych i 2,5 godziny zajęć praktycznych.

wPodmiotem uprawnionym do wydania świadectwa kwalifikacji jest wojewoda - w przypadku osób które ukończyły kurs kwalifikacyjny oraz dyrektor okręgowej komisji egzaminacyjnej - w przypadku uczniów, którzy ukończyli zajęcia szkolne.

Świadectwo wydawane jest w terminie 7 dni od dnia uzyskania pozytywnego wyniku testu kwalifikacyjnego.

wWojewoda, a także upoważniony przez niego członek komisji oraz dyrektor okręgowej komisji egzaminacyjnej zostali zobowiązani, zgodnie z art. 39c u.t.d., do przekazywania do centralnej ewidencji kierowców danych osób, którym wydano świadectwo kwalifikacji zawodowej.

Zakres przekazywanych informacji obejmuje imię i nazwisko, datę i miejsce urodzenia, numer ewidencyjny Powszechnego Elektronicznego Systemu Ewidencji Ludności (PESEL), a w przypadku osoby nieposiadającej numeru PESEL - rodzaj, serię, numer oraz państwo wydania dokumentu potwierdzającego tożsamość oraz rodzaj i zakres kwalifikacji oraz numer i datę wydania świadectwa kwalifikacji zawodowej.

Wskazane dane powinny być przekazane w terminie 21 dni od dnia przeprowadzenia testu kwalifikacyjnego.