Ustawa z 26 stycznia 1982 r. – Karta Nauczyciela [część II]

22 sierpnia 2018

(t.j. Dz.U. z 2018 r. poz. 967; tekst ujednolicony, uwzględnia zmiany, które wprowadza ustawa z 27 października 2017 r. o finansowaniu zadań oświatowych; Dz.U. poz. 2203)

Przepisy wchodzące w życie 1 września 2018 r. zaznaczono kursywą, a te, które obowiązują od 1 stycznia 2018 r., zaznaczono podkreśleniem.

Art. 9d. [Odbywanie stażu]

1. Nauczyciel rozpoczyna staż z początkiem roku szkolnego, nie później jednak niż w ciągu 14 dni od dnia rozpoczęcia zajęć, na swój wniosek skierowany do dyrektora szkoły, z tym że nauczyciel stażysta rozpoczyna staż bez złożenia wniosku.

2. W przypadku nawiązania stosunku pracy po upływie terminu, o którym mowa w ust. 1, nauczyciel nie rozpoczyna stażu do końca tego roku szkolnego.

3. Przepisy ust. 1 i 2 stosuje się również do dodatkowego stażu, o którym mowa w art. 9g ust. 8.

4. Nauczyciel kontraktowy może rozpocząć staż na stopień nauczyciela mianowanego po przepracowaniu w szkole co najmniej 3 lat, a nauczyciel mianowany może rozpocząć staż na stopień nauczyciela dyplomowanego po przepracowaniu w szkole co najmniej 4 lat od dnia nadania poprzedniego stopnia awansu zawodowego.

4a. Nauczyciel kontraktowy i nauczyciel mianowany, legitymujący się wyróżniającą oceną pracy, może rozpocząć staż na kolejny stopień awansu zawodowego po przepracowaniu w szkole co najmniej 2 lat od dnia nadania poprzedniego stopnia awansu zawodowego.

5. W przypadku nieobecności nauczyciela w pracy z powodu pozostawania w stanie nieczynnym, czasowej niezdolności do pracy wskutek choroby, zwolnienia z obowiązku świadczenia pracy lub urlopu innego niż urlop wypoczynkowy i urlopy, o których mowa w ust. 5a, trwającej nieprzerwanie dłużej niż miesiąc, staż ulega przedłużeniu o czas trwania tej nieobecności. W przypadku nieobecności dłuższej niż rok nauczyciel jest obowiązany do ponownego odbycia stażu w pełnym wymiarze.

5a. W przypadku nieobecności nauczyciela w pracy z powodu urlopu macierzyńskiego, urlopu na warunkach urlopu macierzyńskiego, dodatkowego urlopu macierzyńskiego, dodatkowego urlopu na warunkach urlopu macierzyńskiego, urlopu rodzicielskiego lub urlopu ojcowskiego, staż ulega przedłużeniu o czas trwania tej nieobecności. W przypadku gdy łączny czas nieprzerwanej nieobecności w pracy z przyczyn, o których mowa w zdaniu pierwszym oraz w ust. 5, jest dłuższy niż rok i 6 miesięcy, nauczyciel jest obowiązany do ponownego odbycia stażu w pełnym wymiarze.

6. Nauczyciel kontraktowy i nauczyciel mianowany mogą przerwać staż na swój wniosek w każdym czasie. W przypadku ponownego rozpoczęcia stażu odbywają staż w pełnym wymiarze.

7. Nauczyciel stażysta i nauczyciel kontraktowy składają wniosek o podjęcie postępowania egzaminacyjnego w roku otrzymania co najmniej dobrej oceny pracy dokonanej w przypadkach, o których mowa w art. 6a ust. 1 pkt 1 lub 2. Nauczyciel mianowany może złożyć wniosek o podjęcie postępowania kwalifikacyjnego w okresie 3 lat od dnia otrzymania co najmniej dobrej oceny pracy dokonanej w przypadkach, o których mowa w art. 6a ust. 1 pkt 1 lub 2. W razie niedotrzymania terminów złożenia wniosków nauczyciele ci są obowiązani do ponownego odbycia stażu w pełnym wymiarze.

8. Dyrektor szkoły corocznie, w arkuszu organizacyjnym szkoły, o którym mowa w odrębnych przepisach, podaje liczbę nauczycieli, w podziale na stopnie awansu zawodowego, przystępujących do postępowań kwalifikacyjnych lub egzaminacyjnych w roku szkolnym, którego dotyczy dany arkusz organizacyjny, oraz wskazuje terminy złożenia przez nauczycieli wniosków o podjęcie tych postępowań.

9. Nauczyciele skierowani do pracy za granicą w celu wspomagania nauczania języka polskiego, historii, geografii, kultury polskiej oraz innych przedmiotów nauczanych w języku polskim w środowiskach polonijnych po powrocie do pracy w polskiej szkole mogą złożyć wniosek o podjęcie odpowiednio postępowania egzaminacyjnego o awans na stopień nauczyciela mianowanego lub postępowania kwalifikacyjnego o awans na stopień nauczyciela dyplomowanego po odbyciu stażu w wymiarze rok i 9 miesięcy.

komentarz

Zmiana art. 9d ust. 3 KN polega na tym, że z jego dotychczasowego brzmienia wykreślono powołanie się na art. 9d ust. 11 KN. Ten ostatni przepis został uchylony przez komentowaną nowelizację. Stanowił on, że w przypadku gdy ostateczna ocena dorobku zawodowego nauczyciela jest negatywna, ponowna ocena dorobku może być dokonana po odbyciu, na wniosek nauczyciela i za zgodą dyrektora szkoły, jednego dodatkowego stażu w wymiarze 9 miesięcy. Zmiana wynika stąd, że od 1 września 2018 r. ocena dorobku zawodowego zostanie zastąpiona oceną pracy.
Ustęp 3 nakazuje do dodatkowego stażu, o którym mowa w art. 9g ust. 8 KN, stosować ust. 1 i 2 art. 9d KN. Według art. 9g ust. 8 KN nauczyciel, który nie uzyskał akceptacji lub nie zdał egzaminu odpowiednio przed komisją kwalifikacyjną lub egzaminacyjną, może ponownie złożyć wniosek o podjęcie postępowania odpowiednio egzaminacyjnego lub kwalifikacyjnego po odbyciu, na jego wniosek i za zgodą dyrektora szkoły, dodatkowego stażu w wymiarze 9 miesięcy, z tym że:

1) nauczyciel stażysta i nauczyciel kontraktowy mogą przystąpić ponownie do egzaminu przed komisją egzaminacyjną tylko raz w danej szkole;

2) nauczyciel mianowany, w przypadku powtórnego nieuzyskania akceptacji, przed kolejnym ubieganiem się o uzyskanie akceptacji komisji kwalifikacyjnej ma obowiązek odbycia stażu w wymiarze określonym w art. 9c ust. 1 pkt 2 (czyli 2 lata i 9 miesięcy). Zgodnie z ust. 1 art. 9d KN nauczyciel rozpoczyna staż z początkiem roku szkolnego, nie później jednak niż w ciągu 14 dni od dnia rozpoczęcia zajęć, na swój wniosek skierowany do dyrektora szkoły. W literaturze wskazuje się, że w istocie rzeczy ów „wniosek” jest jedynie zawiadomieniem dyrektora o tym, że nauczyciel wyraża wolę rozpoczęcia stażu określonego przepisami1. [przykład 1]

przykład 1

Zawiadomienie o rozpoczęciu

Zajęcia w roku szkolnym 2018/2019 rozpoczynają się 3 września, gdyż 1 września przypada w sobotę. Nauczyciel może złożyć wniosek o rozpoczęcie stażu do dyrektora szkoły w ciągu 14 dni od dnia rozpoczęcia zajęć. Oznacza to, że termin na dokonanie takiego zawiadomienia upłynie 17 września.

przykład 2

Konieczność ponownego odbycia

Nauczyciel rozpoczął staż na stopień nauczyciela mianowanego 1 września 2016 r. Od 1 lutego 2017 r. do 1 sierpnia 2017 r. był nieobecny w pracy z powodu choroby (przedstawił zwolnienie lekarskie od 1 lutego 2017 r. do 30 marca 2017 r., od 1 kwietnia 2017 r. do 31 maja 2017 r., od 1 czerwca 2017 r. do 20 lipca 2017 r. oraz od 21 lipca 2017 r. do 1 sierpnia 2017 r.), łącznie 182 dni okresu zasiłkowego. Od 2 sierpnia 2017 r. do 30 czerwca 2018 r. nauczyciel przebywał na urlopie dla poratowania zdrowia. Ponieważ nieobecność trwała dłużej niż rok, nauczyciel będzie musiał rozpocząć staż na nowo. ©℗

Jeżeli nauczyciel nawiązał stosunek pracy w trakcie roku szkolnego i nie jest w stanie zacząć stażu w ww. terminie, to nie rozpoczyna stażu do końca tego roku szkolnego.

Wymóg złożenia wniosku nie dotyczy nauczyciela stażysty, który rozpoczyna staż na stopień awansu zawodowego nauczyciela kontraktowego bez jego złożenia. Wniosek o rozpoczęcie stażu stanowi przejaw woli nauczyciela i automatycznie prowadzi do jego zapoczątkowania, bez konieczności wydawania przez dyrektora jakiegokolwiek jednostronnego rozstrzygnięcia. Dyrektor nie ma prawnej możliwości odmówienia nauczycielowi rozpoczęcia stażu, jeżeli ten zgłosił swoją wolę w określonym terminie2.
Od 1 września 2018 r. nastąpi rozciągnięcie w czasie ścieżki awansu zawodowego nauczyciela. Przede wszystkim wydłużono o rok okres stażu odbywanego przez nauczyciela stażystę na stopień nauczyciela kontraktowego. Długości stażu na stopnie nauczyciela mianowanego i nauczyciela dyplomowanego wprawdzie się nie zmienią, jednak wydłużone zostaną wymagane okresy pracy pomiędzy uzyskaniem poprzedniego stopnia i rozpoczęciem stażu na kolejny stopień. W przypadku nauczyciela kontraktowego do otwarcia stażu na stopień nauczyciela mianowanego wymagane będzie przepracowanie w szkole co najmniej 3 lat po uzyskaniu stopnia nauczyciela kontraktowego (dotychczas 2 lata). Natomiast nauczyciel mianowany będzie mógł rozpocząć staż na stopień nauczyciela dyplomowanego dopiero po przepracowaniu w szkole co najmniej 4 lat od dnia nadania stopnia nauczyciela mianowanego (dotychczas tylko rok). W zamian jednak przewidziano szybszą ścieżkę awansu dla nauczycieli legitymujących się najwyższą oceną pracy (tj. wyróżniającą). Nauczyciel kontraktowy i nauczyciel mianowany, którzy uzyskają taką ocenę pracy, będą mogli zacząć staż na kolejny stopień awansu zawodowego już po przepracowaniu 2 lat od dnia nadania posiadanego stopnia3.
Zgodnie z art. 130 u.f.z.o. w roku szkolnym 2018/2019 nauczyciel kontraktowy może rozpocząć staż na stopień nauczyciela mianowanego, jeżeli legitymuje się co najmniej dwuletnim okresem pracy w szkole od dnia uzyskania stopnia nauczyciela kontraktowego. Oznacza to, że u.f.z.o. wprowadza przepis przejściowy, zgodnie z którym tylko nauczyciele kontraktowi, którzy w momencie rozpoczęcia stażu w 2018 r. (zgodnie 9d ust. 1 KN staż rozpoczyna się w ciągu pierwszych 14 dni od dnia rozpoczęcia zajęć) będą legitymowali się dwuletnim okresem pracy, mogą zacząć staż na stopień nauczyciela mianowanego. Będzie się on odbywał się na podstawie nowych przepisów. W u.f.z.o. brak jest przepisu, który dawałby nauczycielom mianowanym możliwość rozpoczęcia stażu na stopień nauczyciela dyplomowanego w roku szkolnym 2018/2019, jeśli spełniają dotychczasowy warunek przepracowania roku od uzyskania stopnia awansu zawodowego nauczyciela mianowanego. Oznacza to, że nauczyciele ci mogą z początkiem roku szkolnego 2018/2019 zacząć staż na stopień nauczyciela dyplomowanego tylko wówczas, gdy będą mieli przepracowany okres co najmniej 4 lat od dnia nadania poprzedniego stopnia awansu zawodowego4.
Zgodnie z art. 9d ust. 5 KN nieobecność w pracy – z powodu pozostawania w stanie nieczynnym, czasowej niezdolności do pracy z powodu choroby, zwolnienia z obowiązku świadczenia pracy lub urlopu innego niż wypoczynkowy i te związane z rodzicielstwem – trwająca nie dłużej niż miesiąc nie powoduje przerwania ani wydłużenia stażu. Natomiast nieobecność z tych przyczyn trwająca nieprzerwanie dłużej niż miesiąc, ale nie dłużej niż rok, powoduje przedłużenie stażu o czas trwania nieobecności. Dopiero jednak nieobecność trwająca dłużej niż rok powoduje konieczność ponownego odbycia stażu w pełnym wymiarze. [przykład 2]
Artykuł 9d ust. 5a KN przewiduje ułatwienie w odbywaniu stażu przez nauczycieli korzystających z urlopów związanych z rodzicielstwem (macierzyńskiego, na warunkach macierzyńskiego, dodatkowego macierzyńskiego, dodatkowego na warunkach macierzyńskiego, rodzicielskiego, ojcowskiego). Osobom tym staż przedłuża się o czas trwania nieobecności z powodu tego urlopu. Dopiero gdy łączny czas nieprzerwanej nieobecności w pracy z tych powodów oraz z powodu czasowej niezdolności do pracy wskutek choroby, zwolnienia z obowiązku świadczenia pracy lub urlopu innego niż wypoczynkowy czy wyżej wymienione przekroczy rok i 6 miesięcy, nauczyciel musi odbyć staż ponownie w pełnym wymiarze5.
Staż odbywany przez nauczyciela kontraktowego i nauczyciela mianowanego może zostać przerwany na wniosek nauczyciela w każdym czasie. Przerwany staż nie może zostać zaliczony i nauczyciel musi go ponownie odbyć w pełnym wymiarze (art. 9d ust. 6 KN)6.
Zgodnie z art. 9d KN ust. 7 konsekwencją zakończenia stażu jest wystąpienie o ocenę pracy za okres stażu i złożenie wniosku o nadanie stopnia awansu zawodowego. Nauczyciel stażysta i nauczyciel kontraktowy składają wniosek o podjęcie odpowiednio postępowania kwalifikacyjnego lub egzaminacyjnego w przypadku uzyskania co najmniej dobrej oceny pracy. Wniosek ten należy złożyć do 30 czerwca lub 31 października danego roku (porównaj art. 9b ust. 3 i 3a KN). Z kolei nauczyciel mianowany może złożyć wniosek o podjęcie postępowania kwalifikacyjnego w okresie 3 lat od uzyskania co najmniej dobrej oceny pracy za okres stażu lub dodatkowego stażu. W przypadku niedotrzymania ww. terminów złożenia wniosków nauczyciele ci obowiązani są do ponownego odbycia stażu w pełnym wymiarze. W literaturze wskazuje się, że nie oznacza to, że taki nauczyciel nie odbył wymaganego stażu. W takim przypadku prawidłowo odbyty staż nie może być jednak uwzględniony z powodu przekroczenia terminu na złożenie wniosku o podjęcie odpowiednio postępowania kwalifikacyjnego lub egzaminacyjnego. Niedotrzymanie terminu powoduje taką sytuację, w której nauczyciel zobligowany jest do ponownego odbycia stażu jako jednego z warunków ustawowych, koniecznych do uzyskania przez niego kolejnego stopnia awansu zawodowego z art. 9d ust. 1 KN7. Zdaniem WSA we Wrocławiu, wyrażonym w wyroku z 19 października 2010 r. (sygn. akt IV SA/Wr 225/10), termin, o którym mowa w art. 9d ust. 7 KN, ma charakter materialnoprawny, co powoduje, że nie mogą do tego terminu odnosić się zasady dotyczące przywracania terminu na warunkach i w trybie określonym w art. 58 i 59 k.p.a. Identyczne zdanie miał WSA w Warszawie, który w wyroku z 12 stycznia 2010 r. (sygn. akt II SA/Wa 1507/09) wyjaśnił dodatkowo, że uchybienie terminu prawa materialnego wywołuje skutek w postaci wygaśnięcia praw lub obowiązków o charakterze materialnoprawnym. Termin materialnoprawny ogranicza w czasie dochodzenie lub inną realizację prawa podmiotowego. Konsekwencją jego uchybienia jest wygaśnięcie możliwości dokonania określonej czynności. Termin ten może być przywrócony wyłącznie przepisem ustawy8.
W art. 9d ust. 8 KN nałożony jest na dyrektora szkoły obowiązek corocznego zamieszczania w arkuszu organizacyjnym szkoły liczby nauczycieli, w podziale na stopnie awansu zawodowego, przystępujących do postępowań kwalifikacyjnych lub egzaminacyjnych w roku szkolnym, którego dotyczy dany arkusz organizacyjny. Dyrektor jest także zobligowany do wskazania terminów złożenia przez nauczycieli wniosków o podjęcie postępowań kwalifikacyjnych lub egzaminacyjnych9.
Należy zwrócić uwagę, że zgodnie z legalną definicją pojęcia stażu, zawartą w art. 3 pkt 3 KN, jest to okres zatrudnienia nauczyciela w przedszkolach, szkołach i placówkach oraz innych jednostkach organizacyjnych, w co najmniej 1/2 obowiązkowego wymiaru zajęć, rozpoczętego i realizowanego w trybie i na zasadach określonych w przepisach rozdziału 3a KN. Wymiar zatrudnienia wynikający z definicji stażu wobec nauczycieli gimnazjum, którym obniżono wymiar zatrudniana w związku z reformą systemu edukacji, nie ma zastosowania. Stosownie do art. 228 u.p.w. ograniczenie zatrudnienia nauczycielowi gimnazjum do wymiaru niższego niż 1/2 obowiązkowego wymiaru zajęć nie powoduje przerwania stażu na kolejny stopień awansu zawodowego, rozpoczętego przed dniem ograniczenia zatrudnienia10.

Art. 9e. [Wniosek o awans]

1. Dyrektor szkoły posiadający na tym stanowisku nieprzerwany okres pracy wynoszący co najmniej 3 lata, a w przypadku nauczyciela posiadającego co najmniej stopień naukowy doktora co najmniej 2 lata, oraz legitymujący się wyróżniającą oceną pracy może złożyć wniosek o podjęcie postępowania kwalifikacyjnego o awans na stopień nauczyciela dyplomowanego po upływie 5 lat od dnia nadania stopnia nauczyciela mianowanego, a w przypadku nauczyciela posiadającego co najmniej stopień naukowy doktora po upływie 4 lat.

2. Nauczyciel mianowany, o którym mowa w art. 1 ust. 2 pkt 1 i 1b, zatrudniony na stanowisku, na którym wymagane są kwalifikacje pedagogiczne, posiadający nieprzerwany okres pracy na tym stanowisku wynoszący co najmniej 3 lata, a w przypadku nauczyciela posiadającego co najmniej stopień naukowy doktora co najmniej 2 lata, może złożyć wniosek o podjęcie postępowania kwalifikacyjnego o awans na stopień nauczyciela dyplomowanego po upływie 5 lat od dnia nadania stopnia nauczyciela mianowanego, a w przypadku nauczyciela posiadającego co najmniej stopień naukowy doktora po upływie 4 lat.

3. Nauczyciel urlopowany lub zwolniony z obowiązku świadczenia pracy na podstawie ustawy z dnia 23 maja 1991 r. o związkach zawodowych, którego okres urlopowania lub zwolnienia z obowiązku świadczenia pracy trwa nieprzerwanie co najmniej 3 lata, może złożyć wniosek o podjęcie postępowania egzaminacyjnego o awans na stopień nauczyciela mianowanego lub wniosek o podjęcie postępowania kwalifikacyjnego o awans na stopień nauczyciela dyplomowanego odpowiednio po upływie 5 lat od dnia nadania stopnia nauczyciela kontraktowego i po upływie 5 lat od dnia nadania stopnia nauczyciela mianowanego.

4. Nauczyciele, którzy w danym roku szkolnym przestali zajmować stanowisko dyrektora szkoły, przestali być zatrudnieni na stanowisku, na którym wymagane są kwalifikacje pedagogiczne, oraz nauczyciele mianowani, pełniący z wyboru funkcje związkowe, którzy przestali w danym roku szkolnym korzystać z urlopu lub zwolnienia z obowiązku świadczenia pracy, mogą złożyć wniosek o podjęcie postępowania kwalifikacyjnego na stopień nauczyciela dyplomowanego po odbyciu stażu w wymiarze rok i 9 miesięcy, o ile staż rozpoczęli z dniem 1 września roku szkolnego następującego bezpośrednio po tym roku szkolnym.

5. Jeżeli w okresie stażu nauczycielowi powierzono stanowisko dyrektora szkoły, zatrudniono go na stanowisku, na którym wymagane są kwalifikacje pedagogiczne, urlopowano go lub zwolniono z obowiązku świadczenia pracy, do nieprzerwanego okresu, o którym mowa w ust. 1‒3, zalicza się okres odbytego stażu.

komentarz

Artykuł 9e KN dotyczy ubiegających się o wyższy stopień awansu zawodowego dyrektorów szkół, nauczycieli zatrudnionych na stanowiskach wymagających kwalifikacji pedagogicznych w organach nadzoru pedagogicznego i innych jednostkach, a także nauczycieli urlopowanych lub zwolnionych od pracy na podstawie przepisów o związkach zawodowych. Wszyscy ci nauczyciele nie odbywają stażu, gdyż dla nich równoważny z okresem stażu jest okres pracy, a w przypadku nauczycieli związkowców – czas urlopowania lub zwolnienia z obowiązku świadczenia pracy. Trzeba wyraźnie podkreślić, że zasada równoważności okresu pracy z okresem stażu nie dotyczy wszystkich stanowisk kierowniczych w szkole, ale jedynie dyrektora szkoły. Nauczyciele zajmujący inne stanowiska kierownicze w szkole odbywają staże na ogólnych zasadach dotyczących wszystkich nauczycieli. Nowelizacja KN wprowadzona u.f.z.o. wydłużyła o rok okresy pracy od dnia uzyskania stopnia nauczyciela mianowanego wymagane od nauczycieli, których dotyczy art. 9e KN, zamierzających złożyć wniosek o rozpoczęcie stażu na stopień nauczyciela dyplomowanego. Wydłużenie to obowiązuje od 1 września 2018 r.11.
Artykuł 9e ust. 4 KN reguluje sytuacje, w których przed upływem okresu pracy (urlopowania, zwolnienia) wymaganego do uzyskania stopnia awansu nauczyciel przestał zajmować stanowisko dyrektora, zakończył pracę na stanowisku wymagającym kwalifikacji pedagogicznych albo przestał korzystać z urlopu lub zwolnienia z obowiązku świadczenia pracy dla celów związkowych. W takich przypadkach nauczyciel chcący ubiegać się o stopień nauczyciela dyplomowanego musi odbyć staż w wymiarze roku i 9 miesięcy. Staż ten musi być rozpoczęty 1 września roku szkolnego następującego po roku szkolnym, w którym nauczyciel przestał zajmować stanowisko dyrektora szkoły, stanowisko w nadzorze pedagogicznym lub przestał korzystać z urlopu dla celów związkowych. Podobnie uregulowano sytuację, gdy nauczycielowi odbywającemu staż powierzone zostało stanowisko dyrektora szkoły, udzielono mu urlopu lub zwolnienia z pracy dla celów związkowych albo nauczyciel został zatrudniony na stanowisku wymagającym kwalifikacji pedagogicznych. W takim przypadku okres odbytego stażu zalicza się do nieprzerwanego okresu pracy wymaganego do uzyskania wyższego stopnia awansu12.

Art. 9f. [Zmiana miejsca zatrudnienia]

1. […]

2. Nauczycielowi kontraktowemu i nauczycielowi mianowanemu, którzy w okresie trwania stażu zmienili miejsce zatrudnienia, do stażu, o którym mowa w art. 9c ust. 1 pkt 2, zalicza się okres dotychczas odbytego stażu, jeżeli podjęli zatrudnienie w szkole nie później niż w okresie 3 miesięcy po ustaniu poprzedniego stosunku pracy i za okres dotychczas odbytego stażu otrzymali co najmniej dobrą ocenę pracy.

3. Ocenę pracy, o której mowa w ust. 2, uwzględnia się przy dokonywaniu oceny pracy nauczyciela po zakończeniu całego stażu.

4. W przypadku przywrócenia nauczyciela do pracy, do stażu, o którym mowa w art. 9c ust. 1, zalicza się okres stażu odbytego przed rozwiązaniem lub wygaśnięciem stosunku pracy.

komentarz

Regulacje zawarte w art. 9f ust. 2 i 3 KN określają sytuację, w której nauczyciel kontraktowy lub mianowany w trakcie stażu zmienia miejsce zatrudnienia (pracodawcę). Nauczycielom tym do stażu odbywanego u nowego pracodawcy zalicza się okres stażu odbytego w szkole, w której byli poprzednio zatrudnieni, pod warunkiem że podjęli zatrudnienie nie później niż w ciągu 3 miesięcy od ustania poprzedniego stosunku pracy, a za okres dotychczas odbytego stażu uzyskali co najmniej dobrą ocenę pracy (do 31 sierpnia 2018 r. – pozytywną ocenę dorobku zawodowego). Możliwość zaliczenia w nowym miejscu pracy dotychczas odbytego stażu nie dotyczy nauczycieli stażystów, którzy w razie zmiany miejsca pracy muszą rozpoczynać staż od początku13. Zdaniem K. Stradomskiego związane to jest z tym, że nauczyciel stażysta jest zatrudniany na podstawie umowy o pracę na czas określony 1 roku (po 1 września 2018 r. – na okres 2 lat) i w tym czasie odbywa staż na stopień nauczyciela kontraktowego. Będąc jednak nauczycielem stażystą, nie może rozpocząć w nowym miejscu pracy stażu, zaliczając doń staż z poprzedniego miejsca, ponieważ jego staż zawsze rozpoczyna się z początkiem roku szkolnego z mocy prawa (zob. art. 9d ust. 1 KN)14. [przykład 3]

przykład 3

Nieważna przyczyna przerwy

Nauczycielka 1 września 2016 r. rozpoczęła staż na stopień nauczyciela mianowanego. Dyrektor szkoły 30 maja 2017 r. wypowiedział jej stosunek pracy, którego rozwiązanie nastąpiło 31 sierpnia 2016 r. Nauczycielka chorowała i od 1 sierpnia do 1 października pobierała wynagrodzenie za okres choroby, a potem świadczenie chorobowe. Kolejną pracę w szkole podjęła 15 grudnia 2017 r. i tego samego dnia poinformowała dyrektora, że chce kontynuować staż. Dyrektor uznał, że nie ma takiej możliwości, ponieważ przerwa między rozwiązaniem poprzedniego stosunku pracy a nawiązaniem obecnego przekroczyła 3 miesiące. Nauczycielka zaś twierdziła, że przyczyna była od niej niezależna. Pogląd dyrektora jest słuszny. Przepisy KN nie różnicują bowiem sytuacji nauczycieli w zależności od przyczyn, z jakich nastąpiła przerwa w zatrudnieniu. Nie ma więc znaczenia, że długość przerwy między zatrudnieniem w szkołach był spowodowany chorobą nauczycielki.

przykład 4

Kontynuacja stażu

Nauczycielka 1 września 2015 r. rozpoczęła staż, aby po jego odbyciu móc złożyć wniosek o podjęcie postępowania egzaminacyjnego na stopień nauczyciela mianowanego. W dniu 31 sierpnia 2016 r. – a zatem w momencie rozwiązania stosunku pracy przez dyrektora szkoły ‒ staż został przerwany. Nauczycielka 1 września 2018 r. podejmie zatrudnienie w szkole na mocy wyroku przywracającego ją do pracy. Przerwa w zatrudnieniu nauczycielki trwała dwa lata. Na gruncie dotychczasowej linii orzeczniczej sądów nauczycielka musiałaby ponownie odbyć staż w pełnym wymiarze, gdyż przerwa w zatrudnieniu była dłuższa niż rok. Po 1 września 2018 r. nie będzie już tego obowiązku. Ponadto zgodnie z dodanym ust. 4 art. 9f KN roczny, odbyty staż przed rozwiązaniem stosunku pracy zostanie jej zaliczony. ©℗

Zgodnie z art. 129 u.f.z.o. w przypadku nauczyciela kontraktowego i nauczyciela mianowanego, który do 1 września 2018 r. w trakcie odbywania stażu na kolejny stopień awansu zawodowego zmienił miejsce zatrudnienia i za okres dotychczas odbytego stażu otrzymał pozytywną ocenę dorobku zawodowego, ocena ta jest uwzględniana do oceny pracy dokonywanej po zakończeniu całego stażu. Z przepisu tego wynika istotna kwestia dotycząca tego, kiedy stosowany ma być komentowany przepis w brzmieniu dotychczasowym, a kiedy w nowym. Na wstępie warto przypomnieć, że zgodnie z art. 9f ust. 2 KN nauczyciel zmieniający miejsce pracy w nowym miejscu rozpoczyna nowy staż, a okres odbywanego w poprzednim miejscu dolicza się do nowego (wskazuje na to brzmienie przepisu, w którym wskazano, że do stażu zalicza się okres dotychczas odbytego stażu). Zastrzeżenie to jest istotne, biorąc pod uwagę art. 125 u.f.z.o., zgodnie z którym staż na kolejny stopień awansu zawodowego nauczyciela rozpoczęty i niezakończony przed 1 września 2018 r. jest odbywany według dotychczasowych przepisów. Należy zatem przyjąć, że przepis przejściowy nakazuje dokonanie oceny dorobku zawodowego za okres części stażu tylko nauczycielom, którzy do 1 września 2018 r. w trakcie odbywania stażu na kolejny stopień awansu zawodowego zmienili miejsce zatrudnienia. Zmiana miejsca zatrudnienia po tej dacie powoduje, że za okres dotychczas obytego stażu nauczyciel otrzyma ocenę pracy dokonaną na podstawie art. 6a KN. Z art. 129 u.f.z.o. wynika również, że nawet jeśli nauczyciel otrzyma ocenę dorobku zawodowego za część stażu (z powodu zmiany miejsca pracy do 1 września 2018 r.), to za okres całego stażu w nowym miejscu pracy otrzyma ocenę pracy, przy czym przy jej dokonywaniu należy wziąć pod uwagę ocenę dorobku zawodowego15.
Dodany ust. 4 określa postępowanie w przypadku, gdy stosunek pracy nauczyciela odbywającego staż został rozwiązany bądź wygasł16. W przypadku przywrócenia takiego nauczyciela do pracy może on kontynuować staż przerwany na skutek tych zdarzeń i do stażu tego zalicza się wówczas okres stażu odbytego przed rozwiązaniem lub wygaśnięciem stosunku pracy17. Co ważne, regulacja ta nie przewiduje zasady, że gdy nieobecność jest dłuższa niż rok, to nauczyciel ma obowiązek ponownego odbycia stażu w pełnym wymiarze. Taką regułę przewiduje art. 9d ust. 5 KN, ale przepis ten dotyczy nieobecności nauczyciela w pracy z innych przyczyn. Wskazać jednak należy, że dotychczasowe przepisy KN wprost nie regulowały skutków prawnych wynikających z przerwy w świadczeniu pracy pomiędzy dniem rozwiązania stosunku pracy a dniem przywrócenia do pracy na mocy prawomocnego orzeczenia sądu. Dlatego sądy często odwoływały się do regulacji zawartej w art. 9d ust. 5 KN. Warto tu przytoczyć wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z 18 czerwca 2009 r. (sygn. akt IV SA/Wr 58/08). W ocenie tego sądu jednoznaczne i nienasuwające żadnych wątpliwości brzmienie art. 9d ust. 5 KN pozwala na kategoryczne stwierdzenie, że każde przerwanie odbywania stażu przez nauczyciela trwające dłużej niż rok wymaga odbycia stażu w pełnym wymiarze. W ocenie sądu nie można mieć wątpliwości, że nawet w przypadku niezgodnego z prawem rozwiązania stosunku pracy w okresie trwania stażu, nauczyciel de facto jest nieobecny w szkole. Sąd w uzasadnieniu wskazał, że ustawodawca położył szczególny nacisk na rzeczywiste odbycie stażu, co istotnie potwierdza instytucja przedłużenia stażu w trakcie czasowej nieobecności trwającej nie dłużej niż miesiąc, o czym mowa w art. 9d ust. 5 KN. Zdaniem WSA jedną z zasad realizacji stażu jest jego rzeczywiste odbywanie. W okresie od dnia ustania stosunku pracy z nauczycielem do dnia poprzedzającego dzień stawienia się pracownika do pracy w wyniku jego przywrócenia do pracy na podstawie prawomocnego orzeczenia sądu nauczyciel nie świadczy pracy, a tym samym nie odbywa stażu. Tak więc, w ocenie sądu, staż nauczyciela powinien był zostać przedłużony o okres nieobecności w pracy, a w przypadku gdy ta nieobecność trwała dłużej niż rok, staż należało odbyć w pełnym wymiarze. Po zmianie przepisów od 1 września 2018 r. to i podobne stanowiska sądów staną się nieaktualne. [przykład 4]
Dodany ust. 4 w art. 9f KN nie określa, według jakich zasad nastąpi wliczenie odbytego stażu przed przywróceniem do pracy w szkole. Przepis ten nie określa też, które regulacje będą miały zastosowanie do kontynuowanego po przywróceniu (po 1 września 2018 r.) stażu – czy będą to dotychczasowe, czy nowe przepisy. Możliwe są dwa kierunki interpretacji. Pierwszy zakłada zastosowanie przepisów przejściowych u.f.z.o. Zgodnie z art. 125 u.f.z.o. staż na kolejny stopień awansu zawodowego nauczyciela rozpoczęty i niezakończony przed 1 września 2018 r. jest odbywany według dotychczasowych przepisów. Z kolei w przypadku nauczyciela stażysty, który 1 września 2018 r. odbywa staż na kolejny stopień awansu zawodowego, rozpoczęty z początkiem roku szkolnego 2017/2018, ocena dorobku zawodowego nauczyciela za okres stażu jest dokonywana oraz postępowanie kwalifikacyjne na stopień nauczyciela kontraktowego jest prowadzone według dotychczasowych przepisów (art. 128 u.f.z.o.). W konsekwencji jeżeli nauczyciel rozpoczął odbywanie stażu przed 1 września 2018 r. i w trakcie biegu terminu odbywania stażu jego stosunek pracy wygasł lub został rozwiązany, a następnie nauczyciel został przywrócony do pracy po 1 września 2018 r., to do stażu pracy powinien być już zaliczony odbyty uprzednio staż, a postępowanie o nadanie stopnia awansu zawodowego toczy się według dotychczasowych przepisów (tj. obowiązujących do 31 sierpnia 2018 r.). Powyższa zasada podlega wyłączeniu w odniesieniu do nauczyciela kontraktowego, który w roku szkolnym 2018/2019 może zacząć staż na stopień nauczyciela mianowanego, jeżeli na 1 września 2018 r. (jednak nie później niż na 15 września – art. 9d KN) legitymuje się co najmniej dwuletnim okresem pracy w szkole od dnia uzyskania stopnia nauczyciela kontraktowego (art. 130 u.f.z.o.). Drugi kierunek interpretacji jest taki, że po przywróceniu do pracy nauczyciel, który przed zwolnieniem odbywał staż, będzie musiał rozpocząć go od nowa, przy czym okres stażu odbytego przed zwolnieniem zaliczy mu się do stażu w ponowionym postępowaniu. W konsekwencji nauczyciel przywrócony do pracy odbywać będzie staż według nowych regulacji, nawet jeśli pierwotnie rozpoczął staż jeszcze przed 1 września 2018 r.18.

Art. 9g. [Komisje kwalifikacyjne i egzaminacyjne]

1. Komisję egzaminacyjną dla nauczycieli ubiegających się o awans na stopień nauczyciela kontraktowego powołuje dyrektor szkoły. W skład komisji wchodzą:

1) dyrektor lub wicedyrektor szkoły, jako przewodniczący komisji;

2) przedstawiciel organu sprawującego nadzór pedagogiczny;

3) przedstawiciel organu prowadzącego szkołę;

4) ekspert z listy ekspertów prowadzonej przez ministra właściwego do spraw oświaty i wychowania;

5) opiekun stażu.

2. Komisję egzaminacyjną dla nauczycieli ubiegających się o awans na stopień nauczyciela mianowanego powołuje organ prowadzący szkołę. W skład komisji wchodzą:

1) przedstawiciel organu prowadzącego szkołę, jako jej przewodniczący;

2) przedstawiciel organu sprawującego nadzór pedagogiczny;

3) dyrektor szkoły;

4) dwaj eksperci z listy ekspertów ustalonej przez ministra właściwego do spraw oświaty i wychowania.

3. Komisję kwalifikacyjną dla nauczycieli ubiegających się o awans na stopień nauczyciela dyplomowanego powołuje organ sprawujący nadzór pedagogiczny, a w przypadku nauczycieli placówek doskonalenia nauczycieli, z wyjątkiem placówek doskonalenia nauczycieli, o których mowa w art. 8 ust. 5 pkt 1 lit. b, ust. 6, ust. 7 pkt 2 i ust. 14 ustawy – Prawo oświatowe – kurator oświaty. W skład komisji wchodzą:

1) przedstawiciel organu sprawującego nadzór pedagogiczny, a w przypadku nauczycieli placówek doskonalenia nauczycieli, z wyjątkiem placówek doskonalenia nauczycieli, o których mowa w art. 8 ust. 5 pkt 1 lit. b, ust. 6, ust. 7 pkt 2 i ust. 14 ustawy – Prawo oświatowe – przedstawiciel kuratora oświaty, jako jej przewodniczący, a w przypadku nauczyciela, o którym mowa w art. 9e ust. 1 – także przedstawiciel organu prowadzącego szkołę;

2) dyrektor szkoły, z wyjątkiem przypadku gdy o awans ubiega się dyrektor szkoły;

3) trzej eksperci z listy ekspertów prowadzonej przez ministra właściwego do spraw oświaty i wychowania.

4. W pracach komisji, o których mowa w ust. 1–3, o ile nie wchodzi w ich skład, może brać również udział w charakterze obserwatora przedstawiciel organu prowadzącego szkołę i organu sprawującego nadzór pedagogiczny.

5. Na wniosek nauczyciela w skład komisji, o których mowa w ust. 1‒3, wchodzi przedstawiciel wskazanego we wniosku związku zawodowego.

5a. Przedstawiciela związku zawodowego wskazuje właściwy organ statutowy związku.

6. Komisję kwalifikacyjną dla nauczycieli mianowanych, o których mowa w art. 9e ust. 2, ubiegających się o awans na stopień nauczyciela dyplomowanego powołuje w przypadku nauczycieli zatrudnionych w:

1‒6) […]

7) urzędzie ministra właściwego do spraw środowiska – minister właściwy do spraw środowiska.

6a‒7a. […]

8. Nauczyciel, który nie uzyskał akceptacji lub nie zdał egzaminu odpowiednio przed komisjami, o których mowa w ust. 1–3, może ponownie złożyć wniosek o podjęcie odpowiednio postępowania egzaminacyjnego lub kwalifikacyjnego po odbyciu, na wniosek nauczyciela i za zgodą dyrektora szkoły, dodatkowego stażu w wymiarze 9 miesięcy, z tym że:

1) nauczyciel stażysta i nauczyciel kontraktowy mogą przystąpić ponownie do egzaminu przed komisją egzaminacyjną tylko jeden raz w danej szkole;

2) nauczyciel mianowany, w przypadku powtórnego nieuzyskania akceptacji, przed kolejnym ubieganiem się o uzyskanie akceptacji komisji kwalifikacyjnej jest obowiązany do odbycia stażu w wymiarze określonym w art. 9c ust. 1 pkt 2.

8a. […]

8b. W przypadku nauczycieli, o których mowa w art. 1 ust. 2 pkt 1a, egzamin, o którym mowa w art. 9b ust. 1 pkt 1, może być przeprowadzany w formie wideokonferencji przy wykorzystaniu narzędzi teleinformatycznych umożliwiających przesyłanie dźwięku i obrazu w czasie rzeczywistym.”.

9‒12. […]

komentarz

Najwyższa Izba Kontroli w informacji z 31 marca 2017 r. zwróciła uwagę na konieczność zmian w awansie zawodowym nauczycieli rozpoczynających pracę w zawodzie. Poza krytyczną oceną dziewięciomiesięcznego okresu stażu przy ubieganiu się o awans na stopień nauczyciela kontraktowego NIK uznała wówczas, że swojej funkcji nie spełnia także komisja kwalifikacyjna przeprowadzająca postępowanie na stopień nauczyciela kontraktowego. Jej członkowie – zaangażowani w proces uzyskiwania awansu zawodowego przez stażystę – pośrednio oceniają bowiem również wykonaną przez siebie pracę19. NIK w informacji wniosła do ministra edukacji narodowej o podjęcie działań legislacyjnych dotyczących wprowadzenia zmian w KN, m.in. przez wydłużenie okresu stażu na stopień nauczyciela kontraktowego, oraz o rozważenie wprowadzenia w KN egzaminu po odbyciu stażu uprawniającego do wykonywania zawodu nauczyciela zamiast obowiązującej wewnętrznej rozmowy kwalifikacyjnej20. Drugi postulat znalazł odzwierciedlenie w zmianie komentowanego przepisu.
W art. 9g ust. 1 określono skład komisji egzaminacyjnej dla nauczycieli ubiegających się o awans na stopień nauczyciela kontraktowego. Przed nowelizacją warunkiem awansu tego nauczyciela było uzyskanie akceptacji komisji kwalifikacyjnej po przeprowadzonej rozmowie. Od 1 września 2018 r. warunkiem tym będzie zdanie egzaminu przed komisją egzaminacyjną (zobacz art. 9 ust. 1 pkt 1 KN). Dotychczas w skład komisji wchodził dyrektor (wicedyrektor) szkoły, przewodniczący zespołu przedmiotowego (wychowawczego), a w przypadku braku takiego zespołu – inny nauczyciel mianowany lub dyplomowany zatrudniony w szkole (w szkole niepublicznej i publicznej prowadzonej przez osobę fizyczną lub prawną inną niż jednostka samorządu terytorialnego – nauczyciel kontraktowy), a także opiekun stażu. Od 1 września 2018 r. w skład komisji egzaminacyjnej będą wchodzić: dyrektor lub wicedyrektor szkoły, przedstawiciel organu sprawującego nadzór pedagogiczny, przedstawiciel organu prowadzącego szkołę, ekspert z listy ekspertów21 i opiekun stażu.
Nie zmieni się skład komisji egzaminacyjnej dla nauczycieli ubiegających się o awans na stopień nauczyciela mianowanego (ust. 2). Natomiast w ust. 3 doprecyzowano skład tej komisji w razie ubiegania się o awans na stopień nauczyciela dyplomowanego w przypadku nauczycieli placówek doskonalenia nauczycieli.
W pracach ww. komisji, o ile nie wchodzi do jego grona, będzie mógł brać również udział w charakterze obserwatora przedstawiciel organu prowadzącego szkołę i organu sprawującego nadzór pedagogiczny (ust. 4). Na wniosek nauczyciela do komisji wchodzić będzie również przedstawiciel wskazanego we wniosku związku zawodowego (ust. 5). Tego przedstawiciela wyznaczać będzie właściwy organ statutowy związku (ust. 5a).
Nauczyciel, który nie uzyskał akceptacji lub nie zdał egzaminu odpowiednio przed komisjami, o których mowa w ust. 1–3, może ponownie złożyć wniosek o podjęcie odpowiednio postępowania egzaminacyjnego lub kwalifikacyjnego po odbyciu, na jego wniosek i za zgodą dyrektora szkoły, dodatkowego stażu w wymiarze 9 miesięcy, z tym że:

1) nauczyciel stażysta i nauczyciel kontraktowy mogą przystąpić ponownie do egzaminu przed komisją egzaminacyjną tylko raz w danej szkole;

Przepis ten w stosunku do dotychczasowego brzmienia uwzględnia zmianę polegającą na tym, że warunkiem awansu na stopień nauczyciela kontraktowego jest zdanie egzaminu (a nie uzyskanie akceptacji komisji kwalifikacyjnej).

Komisje kwalifikacyjne i egzaminacyjne prowadzą postępowania w trybie określonym w r.s.u.s.a.z.n. Wnioski nauczycieli o podjęcie postępowania kwalifikacyjnego lub egzaminacyjnego są rozpatrywane przez komisje w kolejności, w jakiej do nich wpłynęły. Pierwszym etapem postępowania o nadanie stopnia awansu zawodowego jest analiza formalna wniosku przeprowadzana przez dyrektora szkoły lub inny organ właściwy do nadania stopnia awansu zawodowego. W razie stwierdzenia braków formalnych wniosku lub dołączonej dokumentacji dyrektor szkoły lub organ właściwy do nadania stopnia awansu wskazuje szczegółowo owe braki i wzywa nauczyciela do ich uzupełnienia w terminie 14 dni, wraz z pouczeniem, że nieuzupełnienie tych braków w terminie spowoduje pozostawienie wniosku bez rozpoznania. Jeżeli nauczyciel uzupełni wniosek wcześniej, komisja powinna podjąć dalsze postępowanie niezwłocznie, a nie czekać do upływu 14-dniowego terminu. Termin ten może zostać przywrócony na podstawie art. 58 k.p.a.22. Jeżeli nie przywrócono by terminu albo nauczyciel nie wystąpił z wnioskiem o jego przywrócenie, to wniosek powinien być pozostawiony bez rozpoznania. Kolejnym etapem postępowania przed komisją jest rozmowa kwalifikacyjna lub egzamin. Posiedzenie komisji, w trakcie którego jest przeprowadzana taka rozmowa lub egzamin, nie może odbyć się wcześniej niż po upływie 14 dni od powiadomienia zainteresowanego nauczyciela przez dyrektora szkoły lub inny organ właściwy do nadania stopnia awansu zawodowego o terminie i miejscu posiedzenia. Komisje mogą podejmować rozstrzygnięcia tylko w obecności co najmniej 2/3 swojego składu. W razie braku wymaganego kworum komisja musi odroczyć posiedzenie, aby zachować 14-dniowy termin powiadomienia nauczyciela o następnym terminie posiedzenia. Spełnianie przez nauczyciela wymagań niezbędnych do uzyskania stopnia awansu zawodowego jest oceniane indywidualnie przez każdego członka komisji według skali od 0 do 10. Na podstawie liczby punktów przyznanych przez poszczególnych członków komisji oblicza się średnią arytmetyczną, z tym że jeżeli liczba członków komisji jest większa niż 3, odrzuca się jedną najwyższą i jedną najniższą ocenę punktową. Nauczyciel otrzymuje akceptację lub zdaje egzamin, jeżeli średnia arytmetyczna uzyskanych punktów wynosi co najmniej 7. Wówczas komisja wydaje nauczycielowi zaświadczenie według wzoru określonego w załączniku do r.s.u.s.a.z.n. Przebieg prac komisji powinien zostać odzwierciedlony w protokole zawierającym w szczególności uzyskaną przez nauczyciela punktację oraz uzasadnienie rozstrzygnięcia. Nauczyciel powinien mieć możliwość zapoznania się z treścią protokołu. Z chwilą gdy decyzja o nadaniu stopnia awansu zawodowego stała się ostateczna, nauczycielowi – na jego wniosek – zwraca się dokumentację przedstawioną komisji przy ubieganiu się o stopień awansu, z wyjątkiem dokumentów wskazanych w par. 14 ust. 3 r.s.u.s.a.z.n. Nie jest wymagane zapoznanie nauczyciela z treścią protokołu z posiedzenia komisji przed jego podpisaniem przez członków komisji, ponieważ nauczyciel miał możliwość zapoznania się z treścią tego dokumentu w dalszym postępowaniu w przedmiocie nadania stopnia awansu zawodowego. Protokół komisji kwalifikacyjnej nie jest protokołem z dokonania czynności urzędowej organu administracji publicznej w rozumieniu k.p.a., wobec czego nie ma do niego zastosowania art. 68 k.p.a. (wyrok WSA w Gorzowie Wielkopolskim z 24 stycznia 2008 r., sygn. akt II SA/Go 762/07).
Organ, który powołał komisję kwalifikacyjną lub komisję egzaminacyjną, zapewnia jej obsługę administracyjno-biurową oraz pokrywa wydatki związane z jej działalnością. Do kosztów, o których mowa w komentowanym przepisie, należy zaliczyć te poniesione nie tylko na eksploatację urządzeń, wysyłkę listów i materiały biurowe, lecz także na udział ekspertów w pracach komisji. Przepisy KN nie mówią o zasadach wynagradzania tych osób z tytułu pracy w komisji. Nie ma jednak przeszkód, aby gratyfikować ich udział w pracach na podstawie zawartej umowy (np. zlecenia), która określi wysokość tego wynagrodzenia, ewentualny zwrot kosztów dojazdu i innych udokumentowanych wydatków. Obsługa i koszty prac komisji obciążają budżet organu, który powołał komisję kwalifikacyjną23.

Art. 9h. [Nadzór]

1. Nadzór nad czynnościami podejmowanymi w postępowaniu o nadanie nauczycielom stopnia awansu zawodowego przez:

1) dyrektorów szkół, organy prowadzące szkoły oraz komisje, o których mowa w art. 9g ust. 1 i 2 – sprawuje organ sprawujący nadzór pedagogiczny, a w przypadku placówek doskonalenia nauczycieli, z wyjątkiem placówek doskonalenia nauczycieli, o których mowa w art. 8 ust. 5 pkt 1 lit. b, ust. 6, ust. 7 pkt 2 i ust. 14 ustawy – Prawo oświatowe – kurator oświaty;

2) organy sprawujące nadzór pedagogiczny, kuratora oświaty oraz komisje, o których mowa w art. 9g ust. 3, 6a i 7a – sprawuje właściwy minister.

2. Czynności, o których mowa w ust. 1, podjęte z naruszeniem przepisów ustawy, przepisów o kwalifikacjach nauczycieli lub przepisów wydanych na podstawie art. 9g ust. 10, są nieważne. Nieważność czynności stwierdza, w drodze decyzji administracyjnej, odpowiednio organ sprawujący nadzór pedagogiczny, kurator oświaty lub właściwy minister.

komentarz

Artykuł 9h KN reguluje nadzór nad czynnościami podejmowanymi w postępowaniu o nadanie nauczycielom stopnia awansu zawodowego oraz wskazuje podmioty zobowiązane do jego realizacji. W stosunku do dotychczasowego brzmienia u.f.z.o. doprecyzowała, że kurator oświaty sprawuje nadzór nad czynnościami podejmowanymi w postępowaniu o nadanie nauczycielom stopnia awansu zawodowego przez dyrektorów placówek doskonalenia nauczycieli. Przepis ten przewiduje bezwzględną nieważność z mocy prawa każdej czynności podjętej w ramach poszczególnych etapów postępowania o nadanie stopnia awansu zawodowego z naruszeniem prawa. Organy nadzoru, tak jak dotychczas, będą podejmować swoje czynności wyłącznie z urzędu. Oznacza to, że strona postępowania o nadanie stopnia awansu będzie mogła tylko wnosić o wszczęcie postępowania nadzorczego, ale nie będzie mogła się tego skutecznie domagać (jej wniosek nie będzie wiążący dla organu). Analogicznie jak było dotychczas, przepisy nie przewidują możliwości złożenia skargi do sądu administracyjnego na bezczynność organu nadzoru w tym zakresie. Postępowanie nadzorcze określone w art. 9h KN jest postępowaniem szczególnym, odrębnym zarówno od dwuinstancyjnego postępowania w sprawie nadania stopnia awansu zawodowego, jak i trybu nadzwyczajnego wzruszania decyzji ostatecznych przewidzianego w art. 156 k.p.a. Ponadto postępowanie nadzorcze, o którym mowa wyżej, może być przeprowadzone jedynie do momentu wydania przez organ decyzji dotyczącej nadania (bądź odmowy nadania) nauczycielowi stopnia awansu zawodowego (zob. postanowienie WSA w Warszawie z 13 grudnia 2011 r., sygn. akt II SAB/Wa 330/11)24.
Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, wyrażonym w wyroku z 2 kwietnia 2015 r. (sygn. akt I OSK 2789/14), postępowanie prowadzone w trybie art. 9h KN nie jest postępowaniem wpadkowym prowadzonym w toku postępowania o nadanie nauczycielowi stopnia awansu zawodowego. Jest to odrębne postępowanie o charakterze nadzorczym, które organ wszczyna z urzędu wtedy, gdy otrzyma wiarygodne informacje (np. z kontroli przeprowadzonej przez inny podmiot) o nieprawidłowościach w działaniu dyrektorów placówek oświatowych lub komisji egzaminacyjnych albo kwalifikacyjnych. Uznać zatem należy, że w sytuacji, gdy organ nadzoru pedagogicznego w trakcie postępowania o nadanie stopnia awansu zawodowego nauczycielowi zauważy błędy w postępowaniu organów wymienionych w art. 9h ust. 1 KN, nie ma obowiązku zawieszenia postępowania i podjęcia czynności w trybie określonym w art. 9h ust. 2 KN. Przedmiotem takiego postępowania nadzorczego jest bowiem dopiero decyzja o nadaniu bądź odmowie stopnia awansu zawodowego. WSA w Warszawie w postanowieniu z 27 listopada 2017 r. (sygn. akt II SA/Wa 1036/17) wyjaśnił, że art. 9h KN określa odrębny tryb nadzorczy wobec czynności wszystkich organów uczestniczących w postępowaniu o nadanie stopnia awansu zawodowego. Nadzór ten ma charakter nadzoru legalnościowego, tj. dotyczy oceny zgodności danej czynności z przepisami KN, przepisami o kwalifikacjach wymaganych od nauczycieli oraz innymi przepisami wydanymi na podstawie art. 9g ust. 10 KN. Ten sam sąd w wyroku z 10 maja 2018 r. (sygn. akt II SA/Wa 511/17) wskazał, że ocena wyrażona przez komisję w postępowaniu kwalifikacyjnym na stopień awansu zawodowego nauczyciela nie podlega ocenie organowi nadzoru i badanie jej prawidłowości nie może stanowić przedmiotu kontroli sądów administracyjnych.

Art. 9i. [Tytuł profesora oświaty]

1‒1a. […]

2. Wnioski do Kapituły o nadanie tytułu honorowego profesora oświaty składa organ sprawujący nadzór pedagogiczny, a w przypadku nauczycieli placówek doskonalenia nauczycieli, z wyjątkiem placówek doskonalenia nauczycieli, o których mowa w art. 8 ust. 5 pkt 1 lit. b, ust. 6, ust. 7 pkt 2 i ust. 14 ustawy – Prawo oświatowe – kurator oświaty.

3. […]

komentarz

Zmiana ust. 2 art. 9i KN dokonana u.f.z.o. polega na doprecyzowaniu, że wnioski do Kapituły do spraw Profesorów Oświaty o nadanie tytułu honorowego profesora oświaty w przypadku nauczycieli placówek doskonalenia nauczycieli składa kurator oświaty (z wyjątkiem tych placówek, które nie są objęte nadzorem pedagogicznym przez ten organ).
Artykuł 9i KN przewiduje możliwość nadania nauczycielowi, który osiągnął stopień zawodowy nauczyciela dyplomowanego, honorowego tytułu profesora oświaty. Aby go uzyskać, nauczyciel będzie musiał spełnić następujące warunki:

– legitymować się co najmniej 20-letnim okresem pracy w zawodzie nauczyciela, w tym co najmniej 10-letnim okresem pracy jako nauczyciel dyplomowany;

– mieć znaczący i uznany dorobek zawodowy.

Tytuł profesora oświaty nadawany będzie przez ministra edukacji narodowej na wniosek Kapituły do spraw Profesorów Oświaty. Zasady powoływania kapituły oraz tryb jej działania, a także kryteria oceny dorobku zawodowego nauczycieli ubiegających się o ww. tytuł określa r.k.p.o.

Zgodnie z art. 31 ust. 1 KN nauczycielowi dyplomowanemu, który uzyskał tytuł honorowy profesora oświaty, minister edukacji narodowej wypłaca jednorazową gratyfikację pieniężną w wysokości 18 tys. zł.

Art. 10. [Nawiązanie stosunku pracy]

1. […]

2. Z osobą posiadającą wymagane kwalifikacje, rozpoczynającą pracę w szkole, stosunek pracy nawiązuje się na podstawie umowy o pracę na czas określony obejmujący 2 lata szkolne w celu odbycia stażu wymaganego do uzyskania awansu na stopień nauczyciela kontraktowego, z zastrzeżeniem ust. 7. W przypadkach, o których mowa w art. 9g ust. 8, w razie ustalenia dodatkowego stażu, z nauczycielem stażystą nawiązuje się stosunek pracy na czas określony na kolejny rok szkolny.

3. W szczególnych przypadkach uzasadnionych potrzebami szkoły z osobą, o której mowa w ust. 2, legitymującą się wymaganym poziomem wykształcenia, lecz nieposiadającą przygotowania pedagogicznego, dopuszczalne jest nawiązanie stosunku pracy, o ile osoba ta zobowiąże się do uzyskania przygotowania pedagogicznego w trakcie odbywania stażu.

4. Stosunek pracy z nauczycielem kontraktowym nawiązuje się na podstawie umowy o pracę zawieranej na czas nieokreślony, z zastrzeżeniem ust. 7.

4a. (uchylony)

5. Stosunek pracy z nauczycielem mianowanym i z nauczycielem dyplomowanym nawiązuje się na podstawie mianowania, jeżeli:

1) posiada obywatelstwo polskie, z tym że wymóg ten nie dotyczy obywateli państwa członkowskiego Unii Europejskiej, Konfederacji Szwajcarskiej lub państwa członkowskiego Europejskiego Porozumienia o Wolnym Handlu (EFTA) – strony umowy o Europejskim Obszarze Gospodarczym;

2) ma pełną zdolność do czynności prawnych i korzysta z praw publicznych;

3) nie toczy się przeciwko niemu postępowanie karne w sprawie o umyślne przestępstwo ścigane z oskarżenia publicznego lub postępowanie dyscyplinarne;

4) nie był skazany prawomocnym wyrokiem za umyślne przestępstwo lub umyślne przestępstwo skarbowe;

4a) nie był prawomocnie ukarany karą dyscyplinarną, o której mowa w art. 76 ust. 1 pkt 3, w okresie 3 lat przed nawiązaniem stosunku pracy, albo karą dyscyplinarną, o której mowa w art. 76 ust. 1 pkt 4;

5) posiada kwalifikacje wymagane do zajmowania danego stanowiska;

6) istnieją warunki do zatrudnienia nauczyciela w szkole w pełnym wymiarze zajęć na czas nieokreślony.

5a. Stosunek pracy nawiązany na podstawie umowy o pracę na czas nieokreślony przekształca się w stosunek pracy na podstawie mianowania z pierwszym dniem miesiąca kalendarzowego następującego po miesiącu, w którym:

1) nauczyciel uzyskał stopień nauczyciela mianowanego, o ile spełnione są warunki określone w ust. 5;

2) w przypadku nauczyciela mianowanego lub dyplomowanego w czasie trwania umowy o pracę zostały spełnione warunki, o których mowa w ust. 5.

5b. Przekształcenie podstawy prawnej stosunku pracy, o którym mowa w ust. 5a, potwierdza na piśmie dyrektor szkoły.

6. W przypadku braku warunków do zatrudnienia nauczyciela, o których mowa w ust. 5 pkt 6, stosunek pracy z nauczycielem mianowanym lub dyplomowanym nawiązuje się na podstawie umowy o pracę na czas nieokreślony w niepełnym wymiarze, z zastrzeżeniem ust. 7.

7. W przypadku zaistnienia potrzeby wynikającej z organizacji nauczania lub zastępstwa nieobecnego nauczyciela, w tym w trakcie roku szkolnego, z osobą rozpoczynającą pracę w szkole, z nauczycielem kontraktowym lub z nauczycielami, o których mowa w ust. 5, stosunek pracy nawiązuje się na podstawie umowy o pracę na czas określony. 8. […]

8a. W celu potwierdzenia spełniania warunku, o którym mowa w ust. 5 pkt 4, nauczyciel, przed nawiązaniem stosunku pracy, jest obowiązany przedstawić dyrektorowi szkoły informację z Krajowego Rejestru Karnego, z wyjątkiem przypadku gdy z nauczycielem jest nawiązywany kolejny stosunek pracy w tej samej szkole w ciągu 3 miesięcy od dnia rozwiązania albo wygaśnięcia na podstawie art. 20 ust. 5c poprzedniego stosunku pracy.

8b‒11. […]

komentarz

Artykuł 10 jest kluczowym przepisem KN, określającym podstawy nawiązania z nauczycielem stosunku pracy. Zgodnie z treścią komentowanego przepisu stosunek pracy z nauczycielem zatrudnionym w szkole lub zespole szkół nawiązuje się na podstawie umowy o pracę lub poprzez mianowanie (art. 10 ust. 1 KN). O ile umowa o pracę stanowi zwyczajowy sposób nawiązania stosunku pracy, o tyle mianowanie zostało zarezerwowane w pragmatyce nauczycielskiej tylko dla nauczycieli mających stopień awansu zawodowego nauczyciela mianowanego lub dyplomowanego, w celu zapewnienia im należnej stabilności zawodowej i podkreślenia rangi ich kwalifikacji. Mianowanie jako sposób nawiązania stosunku pracy pełni także wobec młodych nauczycieli funkcję motywacyjną, zachęcającą do rozwoju i realizacji ścieżki awansu zawodowego, o której mowa w rozdziale 3a KN25.
W art. 10 KN u.f.z.o. zmieniła brzmienie ust. 2 i 3, które dotyczą zasad zatrudniania osoby rozpoczynającej pracę w szkole – a więc zatrudniania nauczyciela stażysty. W dotychczasowym stanie prawnym zatrudnienie nauczyciela stażysty następowało na jeden rok szkolny w celu odbycia stażu wymaganego do uzyskania awansu na stopień nauczyciela kontraktowego, a w razie ustalenia dodatkowego stażu – na kolejny jeden rok szkolny. Od 1 września 2018 r. w związku z wydłużeniem stażu na stopień nauczyciela kontraktowego dokonano odpowiednich zmian w zakresie trwania umów okresowych zawieranych z nauczycielami stażystami. I tak z osobą mającą wymagane kwalifikacje, rozpoczynającą pracę w szkole, stosunek pracy nawiązuje się na podstawie umowy o pracę na czas określony obejmujący dwa lata szkolne w celu odbycia stażu wymaganego do uzyskania awansu na stopień nauczyciela kontraktowego. Wyjątek od tej zasady zawiera art. 10 ust. 7 KN, umożliwiający zatrudnienie nauczyciela stażysty na czas krótszy niż dwa lata, pod warunkiem że następuje to w związku z zabezpieczeniem potrzeb wynikających z organizacji nauczania lub zastępstwa nieobecnego nauczyciela. W przypadku niezdania egzaminu i złożenia ponownego wniosku o podjęcie postępowania egzaminacyjnego po odbyciu dodatkowego stażu w wymiarze 9 miesięcy, z nauczycielem stażystą nawiązuje się stosunek pracy na czas określony na kolejny rok szkolny (art. 10 ust. 2 KN)26.
Tak jak dotychczas, nadal będzie możliwość zatrudnienia nauczyciela stażysty, który wprawdzie ma kwalifikacje do nauczania danego przedmiotu, ale nie ma przygotowania pedagogicznego. Warunkiem angażu takiego nauczyciela będzie występowanie szczególnych przypadków uzasadnionych potrzebami szkoły oraz zobowiązanie się nauczyciela do uzyskania przygotowania pedagogicznego w trakcie odbywania stażu na stopień nauczyciela kontraktowego (art. 10 ust. 3 KN). W odniesieniu do tego przepisu u.f.z.o. zmienia zasady uzyskiwania przygotowania pedagogicznego w trakcie stażu na stopień nauczyciela kontraktowego. Zostaje bowiem uchylona możliwość nawiązania umowy o pracę na kolejny rok szkolny w sytuacji nieuzyskania przygotowania pedagogicznego z „przyczyn niezależnych” od nauczyciela. W takiej sytuacji staż wymagany do ubiegania się o awans na stopień nauczyciela kontraktowego przedłużał się do czasu uzyskania przygotowania pedagogicznego. W nowym stanie prawnym takich możliwości już nie ma. Uznano bowiem, że dwa lata to okres wystarczający do uzyskania przygotowania pedagogicznego27.
Jednym z warunków nawiązania stosunku pracy na podstawie mianowania z nauczycielem mianowanym oraz z nauczycielem dyplomowanym jest niekaralność prawomocnym wyrokiem za umyślne przestępstwo lub umyślne przestępstwo skarbowe (art. 10 ust. 5 pkt 4 KN). Warunek ten został doprecyzowany nowelą KN z 18 marca 2016 r. (ustawa o zmianie ustawy – Karta nauczyciela oraz niektórych innych ustaw; Dz.U. poz. 668). Na uwagę zasługuje to, że na mocy powyższej noweli konieczność spełnienia warunków zawartych w ust. 5 pkt 2–5 rozciągnięto także na nauczycieli przedszkoli, szkół oraz placówek niepublicznych. Tym samym zrównano standardy zatrudnienia w oświacie publicznej i niepublicznej28.
Nauczyciel przed nawiązaniem stosunku pracy w szkole jest zobowiązany potwierdzić swoją niekaralność poprzez przedstawienie informacji z Krajowego Rejestru Karnego. Taki obowiązek wynika z art. 10 ust. 8a KN. Wskazany tu obowiązek przedłożenia informacji o niekaralności powstaje każdorazowo przed nawiązaniem stosunku pracy. W przypadku przekształcenia umowy o pracę w stosunek pracy na podstawie mianowania nowy stosunek pracy nie jest nawiązywany, a zatem nie powstaje obowiązek przedłożenia informacji o niekaralności, o którym mowa w komentowanym ustępie. Nowelizacja dokonana przez u.f.z.o. zmienia jednak zakres obowiązku przedstawiania informacji w sytuacji nawiązywania kolejnych stosunków pracy przez nauczyciela w tej samej szkole. Zgodnie z treścią zmienionego art. 10 ust. 8a KN obowiązek przedstawiania informacji z KRK nie występuje, w przypadku gdy z nauczycielem jest nawiązywany kolejny stosunek pracy w tej samej szkole w ciągu trzech miesięcy od dnia rozwiązania albo wygaśnięcia poprzedniego stosunku pracy na podstawie art. 20 ust. 5c KN. W ten sposób nowelizacja dostosowuje przepisy do realiów zatrudnienia w oświacie. Pracodawca jest bowiem w posiadaniu akt osobowych pracownika w związku z jego poprzednim zatrudnieniem (w tym informacji o niekaralności – chociażby w odpisach lub kopiach), dlatego nie ma potrzeby ponownego żądania od nauczyciela przedłożenia oryginałów dokumentów.
Informację z KRK nauczyciel powinien przedstawić pracodawcy w oryginale w celu sporządzenia przez niego kopii dołączanej potem do akt osobowych. Warto też zauważyć, że prawo do uzyskania informacji o osobach, których dane osobowe zostały zgromadzone w KRK, przysługuje pracodawcom w zakresie niezbędnym dla zatrudnienia pracownika, co do którego z przepisów ustawy wynika wymóg niekaralności czy ustalenia uprawnienia do zajmowania określonego stanowiska lub wykonywania określonego zawodu (art. 6 ust. 1 pkt 10 u.k.r.k.). Pracodawca ma również prawo wystąpienia do KRK z wnioskiem o udostępnienie informacji w zakresie niekaralności pracownika – jeżeli uzna to za stosowne29.
Zgodnie z art. 10 ust. 4 KN stosunek pracy z nauczycielem kontraktowym nawiązuje się na podstawie umowy o pracę zawieranej na czas nieokreślony. W przepisie tym nie ma mowy o wymiarze zatrudnienia nauczyciela kontraktowego, zatem należy uznać, że umowa nawiązywana jest albo na pełen etat, albo w części wymiaru zatrudnienia. Wyjątek od powyższej zasady zawiera art. 10 ust. 7 KN, umożliwiający zatrudnienie nauczyciela kontraktowego na czas określony, pod warunkiem że zatrudnienie to następuje w związku z zabezpieczeniem potrzeb wynikających z organizacji nauczania lub zastępstwa nieobecnego nauczyciela30.
W art. 10 ust. 5 pkt 6 KN jako warunek zatrudnienia na podstawie mianowania wymieniono wymóg istnienia możliwości zatrudnienia nauczyciela w szkole w pełnym wymiarze zajęć na czas nieokreślony. W związku z tym zasadą jest, że stosunek pracy na podstawie mianowania nawiązywany jest zawsze na czas nieokreślony w pełnym wymiarze czasu pracy (dotyczy to nauczyciela mianowanego lub dyplomowanego). Wyjątek od tej zasady zawiera art. 10 ust. 6 i 7 KN. Jak wskazał Sąd Najwyższy w wyroku z 6 marca 2014 r. (sygn. akt I PK 221/13), z natury rzeczy ocena, czy istnieją warunki do zatrudnienia nauczyciela w pełnym wymiarze zajęć na czas nieokreślony w rozumieniu art. 10 ust. 5 pkt 6 KN, powinna uwzględniać dłuższą czasową perspektywę trwania takiej umowy. Z tego względu warunki te nie występują, jeżeli z oceny konkretnej sytuacji wynika, że możliwość zapewnienia takiego zatrudnienia występuje tylko w danym roku szkolnym. Przy czym art. 10 ust. 5 pkt 6 KN zakłada i wymaga istnienia możliwości zatrudnienia nauczyciela w pełnym wymiarze zajęć na czas nieokreślony, co oznacza realne wykonywanie takiego zatrudnienia przez nauczyciela, a nie istnienia jedynie potencjalnych możliwości jego zatrudnienia w pełnym wymiarze zajęć (wyrok SN z 15 listopada 2007 r., sygn. akt II PK 70/07).
Zatrudnienie na podstawie mianowania jest szczególnie stabilną formą zatrudnienia. Jego ograniczenie może nastąpić tylko w ściśle sformalizowany sposób oraz wyłącznie z przyczyn organizacyjnych (art. 22 ust. 2 KN) i ma charakter okresowy, związany z występowaniem przyczyny warunkującej konieczność takiego ograniczenia. Nauczycielowi zatrudnionemu na podstawie mianowania nie można wypowiedzieć warunków pracy i płacy w trybie art. 42 k.p. Ponadto wypowiedzenie stosunku pracy następuje wyłącznie w sytuacjach wskazanych w KN (art. 20 lub 23). Tak więc w przypadku stosunku pracy na podstawie mianowania nie istnieje możliwość wypowiedzenia z innych przyczyn, takich jak np. utrata zaufania do pracownika. W związku z tym, jeżeli nie występują przyczyny organizacyjne umożliwiające zastosowanie art. 20 KN, z nauczycielem zatrudnionym na podstawie mianowania można rozwiązać stosunek pracy wyłącznie z tych przyczyn, które zostały wskazane w art. 23 KN. Poza tym z tytułu zatrudnienia na podstawie mianowania nauczyciel uzyskuje wiele dodatkowych uprawnień, np. związanych z wyższą odprawą w przypadku rozwiązania stosunku pracy31.
Artykuł 10 ust. 7 KN określa przesłanki nawiązania z nauczycielem stosunku pracy na podstawie umowy o pracę na czas określony – w tym przepisie pragmatyka nauczycielska dopuszcza taką możliwość w przypadku zaistnienia potrzeby wynikającej z organizacji nauczania lub zastępstwa nieobecnego nauczyciela, w tym w trakcie roku szkolnego. W powyższych sytuacjach każdy nauczyciel bez względu na stopień awansu zawodowego może być zatrudniony na podstawie umowy o pracę na czas określony32. Umowę o pracę na czas określony w przypadku zaistnienia potrzeby wynikającej z organizacji nauczania zawiera się na jeden rok szkolny (od 1 września do 31 sierpnia) lub na pewien okres w roku szkolnym (stosownie do potrzeby). Zawarcie takiej umowy wymaga ustalenia w każdym przypadku, czy z organizacji nauczania wynika konieczność zatrudnienia nauczyciela na czas określony. Potrzeba taka musi być uzasadniona i zaznaczona w umowie o pracę. Pojęcie „organizacja nauczania”, której potrzeby mogą uzasadniać zatrudnienie na czas określony, można odnieść np. do zasad funkcjonowania szkoły (liczba klas, rodzaj przedmiotów, liczba godzin lekcyjnych, liczba etatów, czas nauczania poszczególnych przedmiotów, zmianowość pracy szkoły), przypadków ograniczonego wymiaru godzin nauczania określonego przedmiotu w całym roku lub jego części (porównaj wyroki SN z: 5 września 1997 r., sygn. akt I PKN 226/97, oraz z 19 stycznia 1998 r., sygn. akt I PKN 487/97). W wyroku z 14 czerwca 2016 r., sygn. akt II PK 142/15, SN wskazał, że jeśli oddziały przedszkolne nie stanowiły stałej, obligatoryjnej struktury organizacyjnej szkoły, a ich powołanie zależało od podejmowanej co roku decyzji organu prowadzącego, podyktowanej naborem do tych oddziałów, od czego zależało zapewnienie środków finansowych na ich funkcjonowanie, to świadczyłoby to o szczególnych potrzebach wynikających z organizacji nauczania w rozumieniu art. 10 ust. 7 KN, uzasadniających zatrudnienie nauczyciela mianowanego na czas określony33.
W związku z tym, że w myśl art. 10 ust. 7 KN nawiązanie stosunku pracy z nauczycielem na czas określony może nastąpić wyłącznie w wypadku zaistnienia potrzeby wynikającej z organizacji nauczania lub zastępstwa nieobecnego nauczyciela, uznaje się, iż na gruncie KN występuje szczególna forma umowy okresowej. Powstaje jednak wątpliwość co do relacji art. 10 ust. 7 KN z art. 251 k.p., określającym liczbę umów okresowych oraz długość ich trwania. W literaturze wskazuje się, że zatrudnienie nauczyciela w ramach umowy na czas określony nie wywołuje skutku określonego w art. 251 par. 1 k.p., a więc że okres zatrudnienia na podstawie umowy o pracę na czas określony, a także łączny okres zatrudnienia na podstawie umów o pracę na czas określony zawieranych między tymi samymi stronami stosunku pracy, nie może przekraczać 33 miesięcy, a łączna liczba tych umów nie może przekraczać trzech. Przepis ten nie ma zastosowania, ponieważ KN w sposób wyczerpujący wskazuje okoliczności, w których strony mogą zawrzeć umowę o pracę na czas określony (porównaj też wyrok SN z 29 czerwca 2000 r., sygn akt I PKN 709/99). W związku z tym art. 10 ust. 7 KN wyłącza stosowanie art. 251 k.p. Skoro bowiem art. 10 ust. 7 KN reguluje zawieranie umów na czas określony, i to z podanym wyżej skutkiem, należy uznać, że kwestia ta jest uregulowana w tej ustawie i brak podstaw do stosowania przepisów k.p. w tym zakresie. KN wprowadza więc dodatkowe warunki umożliwiające zawarcie takiej umowy, nieuregulowane w k.p. Jeżeli są one spełnione (występuje potrzeba wynikająca z organizacji nauczania lub zastępstwa nieobecnego nauczyciela), to możliwe jest zawieranie kolejnych umów na czas określony, bez ograniczenia ich liczby. Konsekwentnie należy zatem założyć, że dotyczy to także kwestii ograniczania czasu trwania kolejnych umów okresowych. Należy jednak zauważyć, że SN dokonał jedynie analizy kwestii przekształcenia nauczycielskich umów okresowych w umowy na czas nieokreślony. Obowiązek informowania inspektora pracy wynika z art. 251 par. 5 k.p. i dotyczy m.in. umów zawartych w celu zastępstwa pracownika w czasie jego usprawiedliwionej nieobecności w pracy. W tym zakresie KN nie wyłącza obowiązku poinformowania inspektora pracy o zawarciu umowy na zastępstwo. Tym samym zastosowanie będzie miał art. 29 par. 11 k.p., w którym wprowadzono obowiązek zamieszczenia informacji o obiektywnych przyczynach uzasadniających zawarcie umowy okresowej (np. w celu zastępstwa nieobecnego pracownika). Regulacja ta ma zastosowanie na zasadzie odesłania z art. 91c ust. 1 KN. W art. 29 par. 11 k.p. wprowadzono obowiązek zamieszczenia informacji o obiektywnych przyczynach uzasadniających zawarcie umowy okresowej (w celu zastępstwa, wykonania prac dorywczych lub sezonowych i na okres kadencji)34.
Artykuł 10 ust. 5a i 5b stanowi podstawę prawną automatycznego – bez konieczności składania w tym zakresie jakichkolwiek wniosków czy podań – przekształcenia stosunku pracy nawiązanego z nauczycielem kontraktowym na podstawie umowy o pracę w zatrudnienie na podstawie mianowania, począwszy od pierwszego dnia miesiąca kalendarzowego następującego po miesiącu, w którym nauczyciel uzyskał stopień nauczyciela mianowanego. Podobnie się dzieje, gdy nauczyciel mianowany lub dyplomowany z powodu niespełnienia warunków określonych w art. 10 ust. 5 KN zatrudniony był na podstawie umowy o pracę i w trakcie trwania stosunku pracy doszło do spełnienia przedmiotowych warunków. Przekształcenie się stosunku pracy w obu wskazanych powyżej przypadkach potwierdza na piśmie dyrektor szkoły35.
Umowę o pracę w zastępstwie nieobecnego nauczyciela zawiera się w przypadku konieczności zastępstwa nieobecnego pracownika. Umowę na czas określony na zastępstwo nieobecnego nauczyciela zawiera się na okres tego zastępstwa poprzez:

1) wpisanie konkretnej daty kalendarzowej rozwiązania umowy (jeżeli jest ona pewna), lub

2) określenie daty rozwiązania umowy w dniu powrotu zastępowanego pracownika do pracy (jeśli nie można ustalić momentu zakończenia nieobecności nauczyciela).

W sytuacji umowy zawieranej na czas określony w zastępstwie nieobecnego nauczyciela ramy czasowe trwania umowy wyznacza okres nieobecności zastępowanego nauczyciela. W takich granicach dyrektor szkoły może dowolnie określić termin zakończenia umowy poprzez wskazanie daty jej rozwiązania. Oznacza to, że umowa nie musi pokrywać się z okresem nieobecności zastępowanego nauczyciela36.

Art. 10a. [Zatrudnienie na podstawie umowy o pracę]

W przedszkolach, innych formach wychowania przedszkolnego, szkołach i placówkach, o których mowa w art. 1 ust. 2 pkt 2, nauczycieli zatrudnia się na podstawie umowy o pracę, zgodnie z ustawą z dnia 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy (Dz. U. z 2016 r. poz. 1666, 2138 i 2255 oraz z 2017 r. poz. 60 i 962).

komentarz

Przepis ten został dodany przez u.f.z.o. Będzie on miał zastosowanie od 1 września 2018 r. do nauczycieli w:

1) publicznych przedszkolach, szkołach i placówkach prowadzonych przez osoby fizyczne i osoby prawne niebędące jednostkami samorządu terytorialnego,

2) niepublicznych przedszkolach, placówkach oraz szkołach o uprawnieniach szkół publicznych,

3) publicznych innych formach wychowania przedszkolnego prowadzonych przez osoby fizyczne oraz osoby prawne niebędące jednostkami samorządu terytorialnego oraz niepublicznych innych formach wychowania przedszkolnego.

Potrzebę wprowadzenia tego przepisu wyjaśnił wiceminister edukacji narodowej w piśmie z 12 marca 2018 r., wskazując: „[...] Od 1 września 2018 r. z przepisów będzie wprost wynikał zakaz zatrudniania nauczycieli w przedszkolach, innych formach wychowania przedszkolnego, szkołach i placówkach, na innej podstawie niż umowa o pracę. Powyższy przepis [tj. art. 10a KN – red.] będzie miał zastosowanie w przypadku zatrudniania wszystkich nauczycieli ww. przedszkoli, szkół i placówek, niezależnie od zajmowanego stanowiska czy wymiaru zatrudnienia. Będzie on zatem miał zastosowanie do zatrudnienia również nauczycieli pedagogów, psychologów, logopedów, nauczycieli, którzy posiadają uprawnienia emerytalne, nauczycieli, którzy dotychczas prowadzili zajęcia w ramach prowadzonej działalności gospodarczej, czy też nauczycieli zatrudnionych jednocześnie w innej szkole w pełnym wymiarze zajęć. Uregulowanie sposobu zatrudniania nauczycieli w przedszkolach, szkołach i placówkach prowadzonych przez osoby fizyczne oraz osoby prawne niebędące jednostkami samorządu terytorialnego dokonane zostało w celu zapewnienia odpowiedniej jakości procesu nauczania w tych jednostkach, bezpieczeństwa uczniów i wychowanków, a także w trosce o zapewnienie nauczycielom tych jednostek możliwości korzystania z uprawnień pracowniczych. Do prowadzenia zajęć w ww. przedszkolach, szkołach i placówkach nierzadko nawiązywane są z nauczycielami umowy cywilnoprawne, których istota z jednej strony nie jest dostosowana do charakteru pracy nauczyciela, z drugiej zaś ogranicza możliwość korzystania przez nauczycieli z uprawnień pracowniczych. Prowadzenie zajęć w szkole wiąże się z koniecznością osobistego świadczenia przez nauczyciela umówionego rodzaju pracy na rzecz pracodawcy, w określonym miejscu i w określonych godzinach, w sposób ciągły, jak również niezbędne jest, aby wykonywane zadania były poddane bieżącemu nadzorowi. Charakter tej pracy przesądza zatem, że zatrudnienie ww. nauczycieli nosi cechy stosunku pracy i powinno być dokonywane na podstawie umowy o pracę. Nie jest bowiem dopuszczalne zastąpienie umowy o pracę umową cywilnoprawną przy zachowaniu warunków wykonywania pracy określonej powyżej (art. 22 par. 12 k.p.). Argumentem przemawiającym za zasadnością przyjętej regulacji jest również możliwość zastosowania do nauczycieli zatrudnionych w szkołach niesamorządowych art. 91b ust. 2b KN (przepis ten nie znajduje zastosowania w przypadku zawarcia z nauczycielem umowy cywilnoprawnej). Tak więc do tych nauczycieli będą miały zastosowanie w szczególności wymogi dotyczące niekaralności za umyślne przestępstwo lub umyślne przestępstwo skarbowe czy też nietoczenia się postępowania karnego w sprawie o umyślne przestępstwo ścigane z oskarżenia publicznego. Jednocześnie należy podkreślić, że zgodnie z przepisami k.p. wymiar czasu pracy i rozkład jej wykonywania ustalają dowolnie strony stosunku pracy, przy czym przepisy nie określają minimalnego wymiaru czasu pracy. Wymiar etatu nie wpływa też na możliwość zatrudnienia pracownika w danym systemie czasu pracy. Zatrudnieni w niepełnym wymiarze mogą świadczyć pracę w każdym systemie czasu pracy, określonym w k.p., a także możliwe jest ich zatrudnianie w ruchomej organizacji czasu pracy. Możliwe jest zatem umówienie się na wykonywanie pracy w niepełnym wymiarze czasu pracy i takie jej rozłożenie, że świadczona jest np. tylko w co drugi weekend. Należy jednak pamiętać, że w ramach czasu pracy nauczycieli zatrudnionych w szkołach prowadzących kształcenie w formie zaocznej, oprócz godzin wykładów, konsultacji, ćwiczeń, zajęć praktycznych i konwersatoriów, do obowiązków nauczyciela należy także poprawianie i ocenianie pisemnych prac kontrolnych i egzaminacyjnych czy inne zajęcia pedagogiczne realizowane z uczniami lub słuchaczami. Ponadto wyjaśniam, że w art. 251 par. 4 pkt 4 k.p. zawarty został wyjątek od ogólnej zasady wyrażonej w art. 251 par. 1, zgodnie z którą okres zatrudnienia na podstawie umowy o pracę na czas określony, a także łączny okres zatrudnienia na podstawie umów o pracę na czas określony, zawieranych między tymi samymi stronami stosunku pracy, nie może przekraczać 33 miesięcy, a łączna liczba tych umów nie może przekraczać trzech. I tak, przepis ten nie znajdzie zastosowania do umowy o pracę zawartej na czas określony, w przypadku gdy pracodawca wskaże obiektywne przyczyny leżące po jego stronie, a zawarcie umowy w danym przypadku służy zaspokojeniu rzeczywistego okresowego zapotrzebowania, i jest niezbędne w tym zakresie w świetle wszystkich okoliczności zawarcia umowy. W mojej ocenie przepis ten znajdzie zastosowanie w przypadku zatrudniania nauczycieli do realizowania zajęć np. tylko w jednym semestrze albo w krótszych okresach kształcenia. […]”37.
Wprowadzenie tego przepisu w literaturze jest oceniane pozytywnie. K. Lisowski wskazuje, że zastępowanie umów o pracę umowami cywilnoprawnymi było praktyką sprzeczną nie tylko z art. 22 par. 1‒12 k.p., lecz także z przepisami pragmatyki nauczycielskiej – w zakresie wskazanym w art. 91b ust. 2 KN. Sprzeczność wynikała przede wszystkim z tego, że za nauczyciela można uznać tylko osobę, która ma nawiązany ze szkołą stosunek pracy. Zdaniem tego autora praca dydaktyczna wykonywana z dziećmi w szkole publicznej jest pracą szczególnego charakteru, która nie może być wykonywana w sposób dowolny. W szczególności nie może pozostawać bez nadzoru pedagogicznego sprawowanego przez dyrektora szkoły. Zatem skoro praca dydaktyczna realizowana jest pod nadzorem pracodawcy, w miejscu wskazanym przez pracodawcę i za wynagrodzeniem, to spełnione są cechy stosunku pracy. Wyklucza to wykonywanie obowiązków nauczycielskich w formie umowy-zlecenia. K. Lisowski podkreśla, że nawiązanie umowy cywilnoprawnej nie jest „zatrudnieniem w szkole” w rozumieniu prawa pracy. Zatem osoby, które nawiązały umowy cywilnoprawne ze szkołą, nie są nauczycielami w rozumieniu art. 1 ust. 2 pkt 2 KN. Z tego względu nie mogą być członkami rady pedagogicznej na takich samych zasadach, na jakich zasiadają w niej nauczyciele. Tym samym nie mogą też realizować obowiązków nauczycielskich38. M. Szymańska zwraca natomiast uwagę, że wprowadzenie art. 10a KN przysporzy z pewnością wielu problemów z jego stosowaniem. O ile bowiem nie będzie budziło wątpliwości, że do prowadzenia obowiązkowych zajęć edukacyjnych konieczne będzie zatrudnienie nauczyciela na podstawie umowy o pracę, o tyle mogą pojawić się wątpliwości w przypadku zajęć dodatkowych, rozwijających zainteresowania uczniów w wymiarze zaledwie kilku godzin w roku szkolnym. W ocenie tej autorki w takim przypadku, np. na prowadzenie zajęć szachowych, będzie możliwe zawarcie umowy cywilnoprawnej, o ile nie zostaną spełnione przesłanki z art. 22 par. 1 k.p. Jednocześnie M. Szymańska podkreśla, że przepis ma zastosowanie wyłącznie do nauczycieli, czyli osób spełniających wymagania określone w art. 9 KN. Osoby niebędące nauczycielami nie są objęte jego zakresem39.
Na etapie konsultacji projektu u.f.z.o. propozycję wprowadzenia art. 10a KN krytykowano zwłaszcza w kontekście edukacji osób dorosłych. Przykładowo Centrum Kształcenia „Nauka” twierdziło, że w przypadku szkół dla dorosłych nie sposób mówić o istnieniu etatów, gdyż siatka godzin wynikająca z podstawy programowej opiera się na pojedynczych godzinach nauczania wykonywanych przykładowo dwa razy w miesiącu w soboty i niedziele. Jeden nauczyciel prowadzi wtedy zajęcia w kilku lub kilkunastu szkołach. Godziny prowadzenia zajęć muszą być zatem zawsze ustalane z prowadzącymi w celu dostosowania ich do zajęć wykonywanych w innych szkołach. Zwracano uwagę, że na rynku funkcjonuje grupa nauczycieli, którzy założyli własne firmy, współpracują ze szkołami na podstawie umów cywilnoprawnych i wystawiają następnie faktury VAT. Szkoły zawierają z nimi umowy, które regulują ich obowiązki i zadania. Nie sposób zatem wykluczyć z obrotu prawnego umow-zleceń, które zawierają nauczyciele przedsiębiorcy oraz szkoły. Jest to forma odpowiadająca obu stronom stosunku zlecenia, a występowanie w obrocie świadczy o potrzebie jej istnienia. Zdaniem Centrum Kształcenia „Nauka” nie sposób pominąć także kwestii finansowych. W placówkach z małą liczbą uczniów, zwłaszcza w szkołach dla dorosłych, gdzie nauczyciele mają ustaloną małą liczbę godzin, spowoduje to drastyczny wzrost kosztów związanych z prowadzeniem tych placówek, w takich aspektach jak choćby koszty systemu ubezpieczeń społecznych czy urlopy. Dla podmiotów prowadzących szkoły powstaną kolejne utrudnienia w prowadzeniu tego typu działalności gospodarczej40. Podobnie uważały osoby prowadzące szkoły policealne. Zwracano uwagę, że w takich placówkach zatrudnienie nauczycieli przedmiotów ogólnych jest bardzo niskie. Szkoły policealne, kształcące w konkretnych zawodach, zatrudniają specjalistów z rynku pracy, np. techników, weterynarzy, kosmetyczki, optyków, protetyków itd., którzy są już zawodowo aktywni, prowadzą własne firmy albo są zatrudnieni na etatach i nie są zupełnie zainteresowani zawieraniem umowy o pracę, a w sensie prawnym nawet w wielu przypadkach nie mogą takiego stosunku nawiązać. Dosłowne przełożenie nowych przepisów KN na te osoby będzie oznaczało konieczność zatrudniania specjalistów praktycznej nauki zawodu także na podstawie umowy o pracę. Są to jednak, jak wspomniano, osoby już posiadające stałe zatrudnienie albo nawet prowadzące własną działalność gospodarczą, z której nie zrezygnują. Wyparcie tych specjalistów z nauczania w szkołach dla dorosłych spowoduje drastyczne obniżenie poziomu nauczania i może sprowadzić naukę do wymiaru jedynie teoretycznego, pozbawionego dostępu do prawdziwych specjalistów – praktyków. Ponadto zatrudnienie na podstawie umowy o pracę jest możliwe przy stałym, określonym w umowie wymiarze czasu pracy. W sytuacji wymienionych szkół wymiar czasu pracy, rodzaj tej pracy oraz nierównomierność jej rozłożenia, wynikająca ze specyfiki szkoły oraz programu kształcenia, przeczy tezie o konieczności zatrudniania nauczycieli w tego rodzaju placówkach na podstawie umowy o pracę. Specyfika kształcenia jest taka, że słuchacz spędza w szkole w trybie zaocznym dwa dni co dwa tygodnie lub w stacjonarnym – trzy dni w tygodniu. W danym semestrze (gdyż nawet nie w skali miesiąca) nauczyciel specjalista może przepracować od zaledwie ok. 5 do ok. 20 godzin, co dawałoby wymiar części etatu poniżej 1 proc. Nie jest zatem możliwe zrealizowanie nakazu k.p. co do wymiaru zatrudnienia i określenia tego wymiaru w umowie o pracę41.

Art. 19. [uchylony]

komentarz

Przepis ten został uchylony przez u.f.z.o. z dniem 1 stycznia 2018 r. Powodem skreślenia art. 19 KN był brak jego przydatności w obecnych realiach rynku pracy. Przewidywał on bowiem możliwość przeniesienia nauczyciela zatrudnionego na podstawie mianowania do pracy w innej szkole bez jego zgody, jeżeli zaistniała potrzeba zapewnienia tej szkole nauczyciela z odpowiednimi kwalifikacjami, którego w inny sposób nie udało się zatrudnić w tej placówce. Wyboru nauczyciela do przeniesienia oraz szkoły, z której zostanie on przeniesiony, dokonywał organ prowadzący, biorąc pod uwagę potrzeby prowadzonych przez siebie szkół. Przeniesienie w tym trybie mogło nastąpić do szkoły w tej samej lub innej miejscowości. W razie przeniesienia nauczyciela do pracy w innej miejscowości, która nie była jego miejscem zamieszkania, nauczycielowi przysługiwały uprawnienia mające na celu złagodzenie niedogodności związanych z przeniesieniem. Dyrektor szkoły, do której przeniesiono nauczyciela, powinien tak ustalić rozkład czasu pracy, aby nauczyciel prowadził zajęcia jedynie cztery dni w tygodniu. Ponadto nauczycielowi przysługiwało zakwaterowanie w miejscowości, w której znajdowała się szkoła, do której go przeniesiono, oraz dodatek za uciążliwość pracy. Ten ostatni wynosił 20 proc. wynagrodzenia zasadniczego otrzymywanego przez nauczyciela. Na mocy art. 131 u.f.z.o. do nauczycieli przeniesionych do innej szkoły na podstawie art. 19 KN przepis ten stosuje się jednak do końca okresu, na jaki zostali przeniesieni42.
Niezależnie od powyższego nauczyciel zatrudniony na podstawie mianowania w dalszym ciągu będzie mógł zostać przeniesiony na inne stanowisko lub do innej szkoły, na własną prośbę lub z urzędu za jego zgodą, na podstawie art. 18 KN43.©℗

Przypisy

[1] K. Stradomski, [w:] K. Lisowski, K. Stradomski, „Karta Nauczyciela. Komentarz”, Legalis 2018, wersja elektroniczna, komentarz do art. 9d KN, teza 2.

[2] J. Jakubowski, M. Zając-Rzosińska, „Karta Nauczyciela. Komentarz”, LexisNexis 2014, komentarz do art. 9d KN, teza 1.

[3] A. Barański, [w:] A. Barański, J. Rozwadowska-Skrzeczyńska, M. Szymańska, „Karta Nauczyciela. Komentarz”, LEX 2018, wersja elektroniczna, komentarz do art. 9d KN, teza 2.

[4] K. Stradomski, op. cit., teza 7.

[5] A. Barański, op. cit., teza 4.

[6] Ibidem, teza 5.

[7] K. Stradomski, op. cit., tezy 21 i 22.

[8] Zobacz komentarz do art. 6a i 9b KN – tygodnik Kadry i Płace z 19 lipca 2018 r. (DGP nr 139), s. C2‒C7.

[9] J. Jakubowski, M. Zając-Rzosińska, op. cit., teza 5.

[10] A. Król, [w:] A. Kosiarz, A. Król, P. Kuzior, J. Witkowski, K. Woźniczko, „Kadry w oświacie 2017”, Legalis 2017, wersja elektroniczna.

[11] A. Barański, op. cit., komentarz do art. 9e KN, tezy 1 i 5.

[12] Ibidem, teza 2.

[13] Ibidem, op. cit., komentarz do art. 9f KN, teza 2.

[14] K. Stradomski, op. cit., komentarz do art. 9f KN, teza 6.

[15] Ibidem, teza 9.

[16] Przyczyny rozwiązania stosunku pracy wskazane są w art. 20 KN, 23 KN (w związku z art. 27 KN), a powody wygaśnięcia w art. 26 KN.

[17] Więcej na ten temat zobacz: L. Jaworski, „Od 1 września dłuższa ścieżka kariery nauczycieli”, tygodnik Kadry i Płace z 2 sierpnia 2018 r. (DGP nr 149), s. C3.

[18] K. Stradomski, op. cit., teza 6.

[19] Informacja z 31 marca 2017 r. o wynikach kontroli „Przygotowanie do wykonywania zawodu nauczyciela” (znak: KNO.410.002.00.2016), dostęp: https://www.nik.gov.pl/kontrole/P/16/021/.

[20] Z uzasadnienia projektu u.f.z.o.

[21] Szczegółowe zasady prowadzenia listy ekspertów określa r.r.p.s.k.e.

[22] A. Barański, op. cit., komentarz do art. 9g KN, teza 7.

[23] K. Stradomski, op. cit., teza 16.

[24] A. Barański, op. cit., komentarz do art. 9h KN, teza 2.

[25] J. Jakubowski, M. Zając-Rzosińska, op. cit., komentarz do art. 10 KN, teza 1.

[26] K. Lisowski, op. cit., komentarz do art. 10 KN, tezy 4 i 5.

[27] Ibidem, teza 21.

[28] M. Szymańska, op. cit., komentarz do art. 10 KN, teza 6.

[29] K. Lisowski, op. cit., tezy 23 i 24.

[30] Ibidem, teza 6.

[31] Ibidem, tezy 8 i 9.

[32] J. Jakubowski, M. Zając-Rzosińska, op. cit., komentarz do art. 10 KN, teza 10.

[33] A. Król, op. cit.

[34] K. Lisowski, op. cit., teza 20.

[35] E. Dereniowska-Gugała, „Komentarz do niektórych przepisów ustawy – Karta Nauczyciela”, [w:] „Komentarz do wybranych przepisów ustawy o systemie oświaty i ustawy – Karta Nauczyciela”, LexisNexis 2011, wersja elektroniczna, komentarz do art. 10 KN, teza 10.

[36] A. Król, op. cit.

[37] Pismo Marzenny Drab, wiceminister edukacji narodowej, z 12 marca 2018 r., stanowiące odpowiedź na interpelację poselską nr 19610, dostęp: http://www.sejm.gov.pl/sejm8.nsf/InterpelacjaTresc.xsp?key=4B3D2A06.

[38] K. Lisowski, op. cit., komentarz do art. 10a KN, tezy 2, 3 i 4.

[39] M. Szymańska, op. cit., komentarz do art. 10a KN, teza 3.

[40] Uwagi do projektu u.f.z.o. zawarte w piśmie Centrum Kształcenia „Nauka” sp. z o.o. z 20 czerwca 2017 r., s. 2, dostęp: www.rcl.gov.pl.

[41] Uwagi podmiotów prowadzących szkoły policealne w Krakowie, Rzeszowie i Katowicach z 28 czerwca 2017 r., s. 3, dostęp: http://legislacja.rcl.gov.pl/docs//2/12298908/12435972/12435975/dokument297884.pdf.

[42] M. Szymańska, op. cit., komentarz do art. 19 KN, teza 1.

[43] Z uzasadnienia projektu u.f.z.o.

Autopromocja

NIS2 w Polsce. Jak przygotować firmę na nowe wymogi cyberbezpieczeństwa Praktyczny przewodnik wdrożenia NIS2 Sprawdź

Dziękujemy za przeczytanie artykułu!

Źródło: Dziennik Gazeta Prawna

Materiał chroniony prawem autorskim - wszelkie prawa zastrzeżone.

Dalsze rozpowszechnianie artykułu za zgodą wydawcy INFOR PL S.A. Kup licencję.

DGP

Zgłoś błąd