Czy opłaca się finansować naukę

Kiedy na początku pandemii usłyszałam od epidemiologów, że zachoruje ok. 80 proc. populacji globu – to choć wierzę w naukę, miałam w sobie kilka ton sceptycyzmu. Pięć lat później trudno mi znaleźć w otoczeniu kogoś, kto nie zachorował na COVID-19 – mimo szczepień. Nauka miała rację, a moja intuicja nieprzyzwyczajona do rozkminiania takich problemów okazała się myląca. Podobnie sceptycznie zareagowałam na raport Konferencji Rektorów Uczelni Ekonomicznych, w którym stwierdzono, że „każda zainwestowana (w badania i rozwój – red.) złotówka daje efekt między ok. 8 a 13 zł wyższego PKB” oraz „wzrost udziału tych wydatków w PKB o 0,1 pp. oznacza wyższy wzrost PKB między ok. 0,77 pp. do ok. 1,35 pp.”. Aż tyle? W Polsce?

Andrew J. Fieldhouse (Texas A&M University) i Karel Mertens (Fed w Dallas) zbadali wpływ rządowych wydatków na B+R na produktywność sektora biznesowego w USA. Aby wyizolować ich przyczynowo-skutkowy efekt, wykorzystali nieprzewidziane zmiany w budżetach agencji federalnych finansujących badania i naukę – np. w którymś roku na skutek interpelacji w Kongresie zwiększono lub zmniejszono finansowanie jakiejś agencji czy programu. Skupili się na wydatkach niezwiązanych z obronnością, przyjrzeli się działaniom realizowanym przez uczelnie, agencje rządowe, organizacje pozarządowe i prywatne przedsiębiorstwa. Przebili się przy tym przez sprawozdania z posiedzeń komisji w Kongresie w całym okresie powojennym i na podstawie analizy wypowiedzi byli w stanie uznać, czy dana zmiana wydatków była zaskakująca: czyli nie dało się jej przewidzieć na podstawie budżetu i dyskusji nad nim.