Studia płatne czy darmowe? Każdy za siebie czy jedni za drugich? [GRAPE]
Jak więc finansować edukację? Systemy oparte wyłącznie na podatkach są politycznie atrakcyjne, ale często regresywne i nieefektywne. Finansowanie czysto prywatne ogranicza dostęp studentom z mniej zamożnych rodzin. Najbardziej obiecujące wydają się systemy hybrydowe – pożyczki zależne od dochodu, podatki absolwenckie czy podatki od dyplomu.
W dyskusjach o studiach często powraca hasło darmowej edukacji finansowanej z podatków, gdyż – jak podkreślają zwolennicy takiego rozwiązania – wykształcone społeczeństwo jest dobrem publicznym. Lance Lochner (Uniwersytet Zachodniego Ontario) oraz Enrico Moretti (Uniwersytet Kalifornijski w Los Angeles) wykazali, że edukacja zmniejsza prawdopodobieństwo popełnienia przestępstw, m.in. zabójstw. Oszacowali, że wzrost odsetka mężczyzn z wykształceniem średnim o 1 pkt proc. obniża koszty przestępczości w USA o ok. 1,4 mld dol. rocznie. Ale ekonomiści przypominają: nie ma darmowego lunchu. Koszt kształcenia zawsze ktoś ponosi – jeśli nie student, to podatnicy.
Darmowe studia, czyli faworyzowanie bogatych
Badania Lansa Bovenberga (Uniwersytet w Tilburgu) i Basa Jacobsa (Uniwersytet Rotterdamski) wskazują, że przy progresywnych podatkach dochodowych subsydia edukacyjne są potrzebne, by zrekompensować zniekształcenia w akumulacji kapitału ludzkiego. Ale Ron Diris (Uniwersytet w Lejdzie) i Erwin Ooghe (Katolicki Uniwersytet w Lowanium) pokazali, że system podatkowego finansowania studiów staje się regresywny: większość uczących się i tak pochodzi z zamożniejszych rodzin, co oznacza, że pracownik najemny bez wyższego wykształcenia finansuje edukację przyszłych lekarzy czy prawników. W krajach o dużym udziale państwa (np. Skandynawia) regresja była szczególnie widoczna, natomiast tam, gdzie studenci ponoszą znaczną część kosztów (Holandia, Wielka Brytania), systemy były bardziej progresywne.
Materiał chroniony prawem autorskim - wszelkie prawa zastrzeżone.
Dalsze rozpowszechnianie artykułu za zgodą wydawcy INFOR PL S.A. Kup licencję.