Tłoczone z danych. Długi cień stóp procentowych

Tradycyjna doktryna ekonomii monetarnej głosi, że nie – pieniądz jest neutralny w długim okresie. Oznacza to, że zmiany podaży pieniądza czy stóp procentowych nie mają dalekosiężnych konsekwencji dla realnej aktywności gospodarczej. Owszem, podwyżka stóp może przejściowo schłodzić gospodarkę, ale po pewnym okresie oddziałuje tylko na poziom cen czy tempo ich zmian. Nawet jeśli przyjmiemy, że pieniądz jest faktycznie neutralny w długim okresie, to pojawia się pytanie: co oznacza długi okres? Sytuacja, w której wpływ zmian stóp na realną gospodarkę wygasa po dwóch latach, jest odmienna od takiej, w której decyzje podjęte przez bank centralny mają konsekwencje nawet po dekadzie. Można się domyślać, że wyższe stopy hamują inwestycje, co spowalnia akumulację kapitału używanego do produkcji (maszyny czy budynki) – i w konsekwencji wpływa negatywnie na produkcję nawet po wielu latach. Jak jest w praktyce?

Stopy procentowe mogą szkodzić

Òscar Jordà i Sanjay Singh (Fed w San Francisco) oraz Alan Taylor (Uniwersytet Columbia) w swojej pracy wykorzystali informacje dla 17 rozwiniętych gospodarek, w niektórych przypadkach sięgające aż 1870 r. Stworzona przez nich baza zawiera dane o produkcji, stopach, inflacji oraz wielu innych zmiennych makroekonomicznych. Co ważne, badacze wiedzą też o systemach kursów walutowych obowiązujących w badanych gospodarkach i o tym, jak swobodne były przepływy kapitału między nimi. Bo by móc coś powiedzieć o efektach podwyżki stóp procentowych, trzeba wiedzieć, że nie wydarzyła się ona w reakcji na, przykładowo, wzrost inflacji. Inaczej błędnie zinterpretujemy korelację jako związek przyczynowo-skutkowy. To typowy w ekonomii problem identyfikacji. Aby go rozwiązać, potrzebne są takie zmiany w polityce pieniężnej, które nie były odpowiedziami na sytuację gospodarczą. Problem polega na tym, że rzadko kiedy bankierzy centralni zmieniają stopy procentowe dla zabawy.