Czego nie widać

W dwóch miastach-państwach, Besźel i Ul Qumie, położonych "gdzieś na skraju Europy", inspektor Borlú prowadzi śledztwo w sprawie zabójstwa studentki. Obie metropolie łączy nietypowa zależność. Zajmują one ten sam teren, ich obywatele chodzą tymi samymi ulicami, mijają te same budynki. Żyją razem, ale oddzielnie. Nie wolno im patrzeć, zauważać tych rzeczy i osób, które nie należą do ich miasta. Pomagają w tym umowne kody - kolory ubrań czy oznaczenia budynków. Jeśli ktoś złamie ów święty zakaz, dopuści się przestępstwa Przekroczenia i trafi w krąg zainteresowania tajnych służb - Przekroczeniówki.

Pomysł nieco karkołomny, ale China Miéville, jeden z najciekawszych obecnie twórców fantastyki, znów zaskakuje. Anglik lubi sięgać po różne konwencje i gatunki - jest twórcą, który nie chce być szufladkowany, a jeśliby szukać wspólnego motywu, który łączy wszystkie jego dzieła, byłoby nim miasto - u Miéville''a zawsze istotny element fabuły.

W nowej powieści ów osobliwy bliźniaczy twór wydaje się tak wyraźny, że niemal realny. Pisarz naszpikował swoją książkę licznymi aluzjami i tropami, które dają czytelnikowi dużą swobodę interpretacji. Polityczne i gospodarcze różnice (Ul Quma to autorytarna potęga i raj dla inwestorów, Besźel jest politycznie niestabilne i zaniedbane) oraz społeczną ślepotę można odczytać jako aluzje do komunizmu, apartheidu czy sytuacji państw azjatyckich (Chiny, Korea).

Największą zaletą "Miasta i miasta" jest zgrabne połączenie wątku kryminalnego z fantastycznym. Kolejne etapy śledztwa inspektora Borlú są jednocześnie kluczem do odkrycia tajemnicy miast Besźel i Ul Qumy. Mimo że powieść Miéville''a to przede wszystkim kryminał, trudno powiedzieć, że to lektura łatwa i lekka. Mamy raczej do czynienia z inteligentną łamigłówką, w której niewiele jest dosłowności, a uchwycenie zaskakującej puenty zależy tylko od tego, czy czytelnik będzie miał ochotę podjąć tę wyrafinowaną grę.

@RY1@i02/2010/230/i02.2010.230.196.036c.001.jpg@RY2@

MATEUSZ STRASZEWSKI