Trzy wizje piekła

Nikt jeszcze tego nie zrobił, ale gdyby porachować tytuły poświęcone ostatniej wojnie i okupacji, okazałoby się, że nie licząc współczesności, ten dramatyczny okres był najczęściej filmowanym fragmentem dziejów Polski. I nie zanosi się na zmianę - filmowcy ciągle podejmują próby zmierzenia się z tym tematem. Dopiero po upadku komunizmu artyści mogą odkłamywać historię i opowiadać o wojnie własnym głosem, bez oglądania się na cenzurę, która kastrowała jakiekolwiek wzmianki o Katyniu, agresji Armii Czerwonej i represji wobec żołnierzy podziemia ze strony NKWD i peerelowskiej bezpieki. I dopiero po 1989 roku mogła się rozpocząć dyskusja nad reinterpretacją wydarzeń sprzed siedmiu dekad i próba polemiki z kanonem myślenia o patriotycznym zrywie lat 1939 - 1945. O tym, jak bardzo jest to kwestia drażliwa, przekonuje awantura wokół filmu "Tajemnica Westerplatte" Pawła Chochlewa. Reżyser postanowił odbrązowić legendę heroicznej obrony nadbałtyckiej stancji wojskowej i chciał pokazać żołnierzy polskich jako ludzi z krwi i kości, wątpiących w sens walki na straconych pozycjach i składania ofiary z własnego życia, popełniających wykroczenia i skłonnych do obscenicznych zachowań. Zaprotestowali historycy, kombatanci i politycy, co odstraszyło sponsorów, a na twórcach wymusiło wyrzucenie ze scenariusza kontrowersyjnych scen. Mimo to udało się zrealizować ponadpółtoragodzinny materiał - w tym wszystkie sceny batalistyczne. Zabrakło funduszy na ostatnie 20 minut filmu. Być może na dokończenie "Tajemnicy Westerplatte" brakującą kwotę wyłoży Polski Instytut Sztuki Filmowej, który zlecił audyt finansowy produkcji.