Stanisław Taczak – pierwszy dowódca powstania
B ył pierwszym Polakiem-oficerem armii niemieckiej, który zgłosił się do służby wojskowej w niepodległej Polsce i pierwszym formalnym dowódcą powstania wielkopolskiego. Chociaż Stanisław Taczak urodził się w wielkopolskim Mieszkowie koło Jarocina i po wybuchu wojny został powołany do armii niemieckiej, dużą jej część spędził w 6. pułku piechoty Legionów Polskich Józefa Piłsudskiego. Trafił tam na własną prośbę i służył jako instruktor. Po odzyskaniu przez Polskę niepodległości zgłosił się natychmiast do dyspozycji Ministerstwa Spraw Wojskowych. 15 listopada 1918 r. został przyjęty do Wojska Polskiego w stopniu kapitana, który zachował ze służby w niemieckiej armii.
Po wybuchu walk w Poznaniu i rozlaniu się powstania na Wielkopolskę, Naczelna Rada Ludowa, zaskoczona wydarzeniami, postanowiła przejąć kontrolę nad sytuacją i odsunąć od kierowania działaniami zbrojnymi radykalnego Mieczysława Palucha i jego sztab. Tymczasowym dowódcą powstania Komisariat NRL postanowił mianować Stanisława Taczaka. Jego kandydaturę wysunął brat, ksiądz Teodor Taczak, prezes sądu duchownego w Gnieźnie.
Za kapitanem przemawiał fakt, że pochodził z Wielkopolski, ale nie był bezpośrednio zaangażowany w poznańskie spory o kierownictwo wojskowe. Atutem było także to, że w czasie wojny służył w Legionach i znał oficerów, którzy obecnie organizowali wojsko w odrodzonej Polsce. Po rozmowach z Wojciechem Korfantym 28 grudnia 1918 r. kpt Taczak zgodził się objąć funkcję dowódcy powstania wielkopolskiego. Tego samego dnia został mianowany na stopień majora i rozpoczął tworzenie Dowództwa Głównego, podlegającego bezpośrednio NRL.
W połowie stycznia 1919 r. w sztabie majora Taczaka pracowało już 18 oficerów, z których 15 wywodziło się z armii niemieckiej, dwóch z Legionów i jeden z armii austriackiej. Byli to młodzi ludzie, w większości poniżej 30. roku życia. Mimo niskich stopni i niewielkiego doświadczenia operacyjnego Stanisławowi Taczakowi i jego sztabowi udało się w ciągu niespełna miesiąca zwiększyć liczebność wojsk powstańczych o ponad połowę – z 12 do 30 tys. ochotników. Utworzono także dziewięć dowództw na szczeblu okręgów wojskowych, cztery dowództwa frontów oraz intendenturę.
Major Taczak, ze względu na zbyt niski stopień, od początku miał być jedynie tymczasowym dowódcą powstania. 16 stycznia 1919 r. przekazał stanowisko gen. Józefowi Dowborowi-Muśnickiemu. Jednak przez niespełna trzy tygodnie on i jego ludzie wykonali ogromną pracę. Ochotnicze oddziały zostały ujęte w jednolite ramy organizacyjne, rozpoczęły się prace nad stworzeniem planów operacyjnych, które miały zastąpić dotychczasowe, improwizowane działania. Był to także czas wielkich sukcesów militarnych. Gdy major odchodził ze stanowiska, większość Wielkopolski była już w rękach powstańców.
Stanisław Taczak pełnił jeszcze w czasie powstania funkcje kwatermistrza i szefa sztabu. W Wojsku Polskim dosłużył się stopnia generała brygady. W latach 30. XX wieku, po przejściu w stan spoczynku, został prezesem Związku Weteranów Powstań Narodowych (70 proc. stanowili w nim powstańcy wielkopolscy) oraz przewodniczącym Towarzystwa dla Badań nad Historią Powstania Wielkopolskiego.
Fot. NAC
Materiał chroniony prawem autorskim - wszelkie prawa zastrzeżone.
Dalsze rozpowszechnianie artykułu za zgodą wydawcy INFOR PL S.A. Kup licencję.
Wpisz adres e-mail wybranej osoby, a my wyślemy jej bezpłatny dostęp do tego artykułu