Z profilaktyką diabetologiczną nie jest dobrze

Dlaczego przeciwdziałanie cukrzycy jest oceniane jako jedno z najważniejszych wyzwań, przed którym stoi współczesna medycyna i farmakologia?

Obecnie na świecie żyje ponad 300 mln osób chorych na cukrzycę. Szacuje się, że w najbliższych latach liczba ta może sięgnąć nawet 500 mln. Cukrzyca już jest nazywana jedną z siedmiu najbardziej zabójczych chorób świata. W 2011 r. w Polsce ok. 2 mln cukrzyków było leczonych farmakologicznie. Do tego dochodzi do 100 tys. osób, które podjęły dietę i wysiłek fizyczny, by kontrolować chorobę, ale na razie nie są leczone farmakologicznie. Kolejne 300 do nawet 500 tys. osób stanowi grupę chorych, którzy nie są świadomi swojej choroby.

Jak dziś wygląda przeciwdziałanie cukrzycy w Polsce?

Z profilaktyką diabetologiczną nie jest dobrze. Systemowych rozwiązań profilaktycznych właściwie nie ma. Dobrze, że po wprowadzeniu przez NFZ trzykrotnej stawki kapitacyjnej za leczenie pacjenta z cukrzycą poprawiło się rozpoznawanie cukrzycy i podstawowa opieka nad chorymi. Z pewnością wyższe finansowanie przekłada się na większe zaangażowanie lekarzy rodzinnych w opiekę diabetologiczną. Jednak nie są mi znane żadne opracowania, które wskazałyby na praktyczną efektywność takich działań w Polsce. Podwyższenie stawki nie zostało obwarowane dokładnymi wytycznymi, które instruowałyby, jak podstawowe leczenie diabetologiczne powinno wyglądać.

Jaki udział w walce z cukrzycą mają współczesne farmaceutyki?

W zakresie walki z cukrzycą znaczenie mają zintegrowane i kompleksowe działania obejmujące profilaktykę, edukację oraz leczenie rozwiniętej już choroby, w tym farmakoterapię. Same leki nie są panaceum na bolączki chorych z cukrzycą. Z kolei postęp farmakologii w zakresie nowych leków przeciwcukrzycowych jest obecnie bardzo intensywny. To chyba jeden z obszarów, w których w ostatniej dekadzie pojawiło się naprawdę bardzo dużo nowych leków i wytyczne terapii uległy bardzo znacznej zmianie. Jest to pochodna z jednej strony stale rosnącej liczby pacjentów wymagających leczenia, a z drugiej coraz to nowych inwestycji, jakie ponoszą firmy farmaceutyczne na całym świecie na rozwój nowych leków stosowanych w cukrzycy. Szkoda, że leczenie cukrzycy w Polsce zasadniczo niewiele się zmieniło w ciągu minionych 20 lat z uwagi na następujące powoli zmiany w zakresie refundacji leków przeciwcukrzycowych. Dla chorych z cukrzycą typu 2 wciąż refundowane pozostają jedynie metformina, pochodne sulfonylomocznika, akarboza i insuliny ludzkie. Wszelkie nowe terapie farmakologiczne, leki inkretynowe np. analogi GLP-1 czy długo działające analogi insuliny lub najnowsze gliflozyny, które sprawdzają się w innych krajach europejskich dla chorych w Polsce są praktyczne niedostępne. Nie ma powodów, dla których przynajmniej część polskich pacjentów nie mogłaby korzystać z nowoczesnego leczenia, oczywiście w granicach dostępnego budżetu.

Czy na przeszkodzie znów stoi system refundacji?

Warto poważnie się zastanowić nad refundacją nowych leków, choćby na początek dla wąskiej grupy chorych. Z raportu nt. refundacji leków dla chorych na cukrzycę w 2012 r., przygotowanego przez firmę Sequence HC Partners, dowiadujemy się, że w wyniku ostatnich decyzji refundacyjnych zaoszczędzono blisko 500 mln zł na refundacji leków dla chorych na cukrzycę - w tym 140 mln zł na insulinach i 350 mln zł na paskach do glukometrów. Jeśli faktycznie osiągnięto jakieś oszczędności na refundacji tradycyjnych leków to warto je przeznaczyć na wdrożenie nowych farmaceutyków. Nowe leki muszą wejść na listy refundacyjne, bo to jest nieznośna sytuacja, że dostępne są skuteczne i bezpieczne leki, ale pacjenci nie mogą po nie sięgnąć, bo ich na to nie stać. Nie może być tak, że kosztem dużych nakładów dokonuje się istotny postęp w farmacji, ale pacjenci nie mogą korzystać z jego efektów. Oby prognostykiem pożądanych zmian było to, że już obecnie refundowane są analogi w cukrzycy typu 1. Być może wkrótce te leki będą też refundowane w uzasadnionych wskazaniach u pacjentów z cukrzycą typu 2. Należy zachęcać Ministerstwo Zdrowia do podjęcia decyzji o refundacji nowych leków przeciwcukrzycowych z uwagi na ich zalety kliniczno-ekonomiczne, które potwierdziła Agencja Oceny Technologii Medycznych. Nie wchodząc w szczegóły, refundacja tych leków w Polsce w skali roku, pochłonęłaby z pewnością mniejsze nakłady niż oszczędności osiągnięte w 2012 r. Poza tym, gdzie dużo się mówi o kontrolach recept lekarskich, lekarze są powściągliwi w przepisywaniu refundowanych leków "spod dużego palca". Warto określić precyzyjne wskazania refundacyjne, to jest podgrupy chorych, dla których leki te mogłyby być refundowane. Dodatkowo możliwe rozwiązania refundacyjne (tzw. instrumenty podziału ryzyka) gwarantują bezpieczeństwo budżetu przeznaczanego na refundację. Potrzebna jest większa odwaga w podejmowaniu decyzji refundacyjnych.

A jaka jest rola profilaktyki i edukacji?

Jeśli mamy do czynienia z epidemią cukrzycy, to wprowadzenie jedynie nowych leków lub zwiększenie nakładów na leczenie cukrzycy nie przyniesie spodziewanych rezultatów. Potwierdzają to doświadczenia z kardiologią. Zwłaszcza w cukrzycy typu 2 profilaktyka jest najważniejsza. W Polsce obok kilkaset tysięcy osób chorych, które o tym nie wiedzą żyje kolejne kilkaset tysięcy osób ze stanem przedcukrzycowym. Profilaktykę i edukację należy rozpoczynać już w szkole. Niepokój budzi dziś wzrost liczby otyłych dzieci, z których wiele zapada na cukrzycę typu 2. Edukacja, profilaktyka i wczesne rozpoznawanie cukrzycy to najbardziej efektywne ekonomicznie metody walki z cukrzycą, zwłaszcza gdy weźmiemy pod uwagę stan budżetu państwa i ograniczone możliwości NFZ. Do edukacji i profilaktyki pierwotnej powinna włączyć się polska oświata, czego początki już obserwujemy. Z kolei jeśli idzie o profilaktykę wtórną, to największą rolę mają tu do odegrania lekarze rodzinni.

@RY1@i02/2013/091/i02.2013.091.21400040d.802.jpg@RY2@

dr. Maciej Newada, Zakład Farmakologii Doświadczalnej i Klinicznej Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego

Rozmawiał Krzysztof Polak