Dopłaty do pensji mogą nie wzrosnąć

@RY1@i02/2009/192/i02.2009.192.183.006a.001.jpg@RY2@

Jarosław Duda, pełnomocnik rządu ds. osób niepełnosprawnych, zapowiada, że samorządy dostaną dodatkowo 65 mln zł na rehabilitację

Fot. Wojciech Górski

Z ustawy wynika, że od 2012 roku PFRON ma funkcjonować jako jednostka budżetowa. W mojej opinii Fundusz powinien całkowicie zmienić formułę funkcjonowania. Chciałbym, aby PFRON został agencją wykonawczą, powiązaną z Ministerstwem Finansów, ale pozostającą jednocześnie pod kontrolą społeczną. Chcemy, aby to np. pracodawcy i organizacje pozarządowe określały priorytety działalności takiej agencji i współuczestniczyły w kształtowaniu jej budżetu. Wprowadzenie takich rozwiązań wymaga nowelizacji ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych. Chcemy, aby weszła ona w życie w 2011 roku.

Nie. Taka zmiana musi zostać przeprowadzona płynnie. Gdyby powstała taka przerwa, musielibyśmy tworzyć tymczasowe struktury funduszu, co jest niepotrzebne i kosztowne.

Jest taka obawa. Nowa ustawa powinna więc umożliwić pozostawienie takich pieniędzy na rachunku agencji. Poza tym nie chciałbym, aby co roku Fundusz miał dużą nadwyżkę, bo to by oznaczało, że nie wydaje wszystkich środków na rehabilitację. Nowe przepisy mogą więc zmotywować PFRON do wydatkowania pieniędzy.

Będziemy prowadzić w tej sprawie konsultacje wewnątrzkoalicyjne. Moim zdaniem instytucja pełnomocnika powinna być usytuowana w Kancelarii Prezesa Rady Ministrów. Podobne stanowisko w tej sprawie przedstawia środowisko osób niepełnosprawnych. Tylko dzięki takiemu rozwiązaniu będziemy mieć pewność, że pełnomocnik może podejmować wszelkie działania na rzecz rehabilitacji zawodowej i społecznej osób niepełnosprawnych i współpracować w tej sprawie z wszystkimi resortami. Przecież problemy, z którymi na co dzień spotykają się niepełnosprawni, nie dotyczą tylko pracy czy polityki społecznej, edukacji czy zdrowia.

Nie.

Nie chcemy wprowadzać rewolucyjnych zmian. Sądzę, że trzeba jednak zmienić np. zasady finansowania rehabilitacji społecznej. Moim zdaniem opłaty, które ściągamy od firm niezatrudniających niepełnosprawnych, powinny być w całości przeznaczone na tworzenie i utrzymanie miejsc pracy. Natomiast środki z budżetu - na rehabilitację społeczną, czyli np. turnusy, warsztaty terapii zajęciowej, likwidowanie barier architektonicznych oraz dofinansowanie do zakupu środków pomocniczych i leczniczych. Wymaga to dokonania gruntownej analizy zadań realizowanych przez PFRON, ich skali, środków posiadanych na te cele oraz źródeł finansowania.

Dziś taka zmiana jeszcze nie jest możliwa, m.in. ze względu na sytuację budżetową. Na razie z finansami Funduszu nie jest źle, ale nie wiadomo, co stanie się w przyszłym roku. Szacujemy np. że o 90 mln zł zmniejszą się wpływy funduszu z wpłat od pracodawców, bo z powodu kryzysu mogą oni ich nie uiszczać. Należy pamiętać również o tym, że finanse PFRON są ściśle uzależnione od stanu zatrudnienia niepełnosprawnych. Gdy ten się zwiększa, co obserwujemy patrząc na liczbę zarejestrowanych osób niepełnosprawnych w Systemie Obsługi Dofinansowań, maleją wpłaty obowiązkowe od firm. Dlatego też tak ważne jest utrzymanie dotacji budżetowej na poziomie zapewniającym odpowiednie wsparcie dla najważniejszego zadania PFRON - wypłaty dofinansowań do wynagrodzeń. Trzeba się także przyjrzeć i na nowo określić model rehabilitacji zawodowej i społecznej. Okazało się, że np. warsztaty terapii zajęciowej (WTZ) nie zawsze spełniają swoją rolę w systemie. Zbyt często przekształcają się raczej w instytucje dziennej opieki nad osobami niepełnosprawnymi, a nie ośrodki aktywizacji. Z tego powodu niestety prawie nie różnią się one od środowiskowych domów samopomocy, a ich działalność jest zdecydowanie droższa.

To zadanie też wymaga zmian systemowych. Zmiany te powinny objąć również sam PFRON. Obecne zadania oddziałów PFRON powinny wykonywać samorządy. Mogą one wkomponować je zarówno w strategię rozwoju województwa, jak i strategię na rzecz osób niepełnosprawnych. Pieniądze, które otrzymywałyby od PFRON, mogłyby zostać przeznaczone wyłącznie na zadania związane z rehabilitacją.

W październiku do samorządów trafi łącznie co najmniej 65 mln zł. Władze lokalne będą mogły wydać je na zadania związane z rehabilitacją niepełnosprawnych.

Trzeba pamiętać, że plan finansowy tworzy się na podstawie szacunków. Budżety na poszczególne zadania ustala się na bezpiecznym poziomie, tak aby zagwarantować realizację każdego z nich. Liczę na to, że w przyszłym roku pieniędzy faktycznie będzie więcej. Ogromnym problemem byłoby dla nas ograniczenie dotacji budżetowej. Jeśli tak by się stało, PFRON nie będzie mógł zrealizować wszystkich swoich zadań.

Na razie wydaje się, że nie ma takiego zagrożenia. Jednak trwa kryzys i musimy oszczędzać. W razie zmniejszenia dotacji konieczne będą szybkie zmiany ustawowe.

W tej chwili analizujemy różne scenariusze. Chcielibyśmy, aby te awaryjne rozwiązania nie miały choćby w minimalnym stopniu negatywnego wpływu na rynek pracy osób niepełnosprawnych czy na poziom wsparcia rehabilitacji społecznej. Równocześnie rozważamy kilka rozwiązań, które możemy wdrożyć bardzo szybko. Wydaje się, że te rozwiązania nie spotkałoby się z oporem ze strony partnerów społecznych.

Tak, o ile będziemy musieli szukać pieniędzy na realizację zadań ustawowych.

Wydaje się, że konieczne jest opracowanie nowej definicji pracy chronionej. Nowe rozwiązania będą wymagały gruntownej analizy i szerokich konsultacji z naszymi partnerami społecznymi - pracodawcami osób niepełnosprawnych, jak i organizacjami działającymi na rzecz osób niepełnosprawnych. Być może będzie trzeba zmienić podejście do obowiązków, jakie nakłada na ZPChr ustawa, być może zastanowić się nad strukturą zatrudnienia. To są na razie bardzo wstępne plany.

Będziemy ich chronić poprzez rekompensatę dodatkowych kosztów związanych z zatrudnieniem tych osób. Warto też zastanowić się, w jaki sposób można wykorzystywać środki zgromadzone na zakładowych funduszach rehabilitacji osób niepełnosprawnych. Według niektórych szacunków firmy zgromadziły na nich łącznie nawet 1 mld zł, ale w praktyce nie posiadamy danych o rzeczywistej wysokości tych środków. Dlatego poprosiłem urzędy nadzoru skarbowego o kontrolę zakładowych funduszy. Jej wyniki powinny być znane w połowie października. Gdy będziemy już wiedzieć, ile pieniędzy jest zgromadzonych na ZFRON, chciałbym umożliwić firmom łatwiejszy dostęp do tych środków, oczywiście z zachowaniem reguł pomocy publicznej. Niech te pieniądze nie leżą na rachunku, skoro pracodawca nie wie, jakie programy rehabilitacyjne ma wdrażać w firmie.

W przyszłym roku.

@RY1@i02/2009/192/i02.2009.192.183.006a.002.jpg@RY2@

*Jarosław Duda

pełnomocnik rządu ds. osób niepełnosprawnych od października 2007 r., wiceminister pracy i polityki społecznej, senator. Wcześniej był m.in. posłem i wiceprezesem PFRON

Łukasz Guza