Jak zaplanować nowy rok szkolny

w Łączenie klas w większe oddziały oraz przyznawanie nauczycielom godzin ponadwymiarowych zmniejsza koszt funkcjonowania placówek

w Do końca maja szkoły mają czas na redukcję etatów, które nie będą potrzebne ze względu na coraz mniejszą liczbę uczniów

Do końca kwietnia szefowie placówek oświatowych muszą przesłać do akceptacji samorządom arkusze organizacyjne dotyczące nowego roku szkolnego. Dokument ten przekazuje się organowi prowadzącemu szkołę najczęściej w formie papierowej i elektronicznej. Gmina, jeśli uzna, że poczyniono niewystarczające oszczędności, może go odrzucić. Ostatecznie powinien być on zatwierdzony do końca maja. W procesie tym nie uczestniczy już przedstawiciel kuratorium.

Zaplanować etaty

W przygotowywanym arkuszu organizacji pracy szkoły trzeba m.in. wskazać liczbę nauczycieli, w podziale na stopnie awansu zawodowego, przystępujących do postępowań kwalifikacyjnych lub egzaminacyjnych w roku szkolnym, którego on dotyczy. W przypadku gdy gmina zamierza redukować zatrudnienie w szkołach, dyrektorzy do końca maja powinni wręczyć wypowiedzenia osobom przeznaczonym do zwolnienia.

Nie ma większych trudności ze zwolnieniem stażystów z uwagi na to, iż są oni zatrudniani na czas określony, trwający dziewięć miesięcy.

Na umowę o pracę są też zatrudnieni nauczyciele kontraktowi. Ci jednak mają umowy na czas nieokreślony. Ich zwolnienie musi być uzasadnione przez dyrektora. Trudno jest też rozstać się z nauczycielem, który jest już zatrudniony na podstawie mianowania. Można tego dokonać w ściśle określonych przypadkach, na przykład rozwiązania stosunku pracy w związku z całkowitą lub częściową likwidacją szkoły albo w przypadku zmian organizacyjnych powodujących zmniejszenie liczby oddziałów w szkole lub zmian planu nauczania uniemożliwiających dalsze zatrudnianie go w pełnym wymiarze zajęć. W takich okolicznościach nauczycielowi mianowanemu przysługuje odprawa w wysokości sześciomiesięcznego wynagrodzenia zasadniczego. Z kolei nauczyciel zatrudniony na podstawie umowy o pracę ma prawo do świadczeń określonych w przepisach o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn niedotyczących pracowników, czyli w przepisach o zwolnieniach grupowych.

Dyrektorzy szkół muszą pamiętać, że w Karcie nauczyciela nie ma już przepisu, który wskazywał, że można zwolnić osobę, która ukończyła 65 lat. Obecnie nie ma takiego ograniczenia wiekowego dla nauczycieli. Jedynie skierowanie przez szefa placówki na badania starszego pedagoga pozwala ustalić, czy jego stan zdrowia pozwala mu na kontynuowanie zatrudnienia. W efekcie nauczycielowi, który przestaje pracować ze względu na orzeczenie lekarskie stwierdzające niezdolność do dotychczasowej pracy, należy się odprawa pieniężna w wysokości jednomiesięcznego wynagrodzenia zasadniczego ostatnio pobieranego za każdy pełny rok pracy na stanowisku nauczyciela. Nie może ona przekroczyć wysokości sześciomiesięcznego wynagrodzenia zasadniczego.

Szczegółowe dane

Nie w każdym elemencie planowania możliwe jest oszczędzanie. Przepisy zmuszają dyrektorów np. do takiego zaplanowania zajęć, aby mogły uczestniczyć w nich odpowiednia liczba uczniów. W arkuszu tym więc określa się szczegółową organizację nauczania, wychowania i opieki w danym roku szkolnym, z uwzględnieniem szkolnego planu nauczania. Przy jego sporządzaniu należy uwzględnić przepisy ramowych statutów poszczególnych typów szkół i placówek, określone w załącznikach do rozporządzenia ministra edukacji w sprawie ramowych statutów publicznego przedszkola oraz publicznych szkół.

Na tej podstawie w arkuszu organizacyjnym muszą się znaleźć szczegółowe dane dotyczące m.in. liczby:

● pracowników szkoły, w tym np. przebywających na urlopach zdrowotnych,

● stanowisk kierowniczych,

● godzin zajęć edukacyjnych finansowanych ze środków przydzielonych przez organ prowadzący szkołę,

● godzin zajęć prowadzonych przez poszczególnych nauczycieli,

● uczniów, w tym z orzeczeniami poradni psychologiczno-pedagogicznej,

● oddziałów (w tym sportowych, integracyjnych, dwujęzycznych).

W arkuszu powinny się też znaleźć dane m.in. o:

● pracy w świetlicy, internacie, bibliotece szkolnej, organizacji pomocy psychologiczno-pedagogicznej,

● kwalifikacjach oraz wymiarze zatrudnienia bibliotekarza, wychowawców świetlicy lub internatu,

● zajęciach dodatkowych realizowanych przez nauczycieli.

Zmniejszanie oddziałów

Gminni urzędnicy często porównują arkusze organizacyjne do tych z poprzednich lat i aktualnej liczby uczniów. Z uwagi na to, że z roku na rok uczących się jest coraz mniej, organ prowadzący również wymaga, aby dyrektorzy łączyli etaty lub klasy w większe. Przepisy tego nie zabraniają. W tym zakresie mają się stosować jedynie do zalecenia, aby wielkość klas I-III nie przekraczała 25 uczniów. W pozostałych klasach nie ma ograniczeń. Wszystkie te rozwiązania mogą spowodować, że samorządy będą mogły wywiązać się ze swoich obowiązków i zapewnić pedagogom średnie płace zagwarantowane w Karcie nauczyciela.

Co ważne, przyznawanie dodatkowych zajęć nie może się wiązać ze zwolnieniem innego pedagoga o tych samych kompetencjach z powodu braku wymaganych zajęć do zapewnienia pensum. Tak uznał Sąd Najwyższy w jednym z orzeczeń (II PK 279/09). SN przyznał, że zwolnienie nauczyciela może się odbyć, gdy rzeczywiście nie ma możliwości przydzielenia mu odpowiedniej liczby godzin. Przyznanie zajęć innym nauczycielom w ramach godzin ponadwymiarowych, które mogłyby uzupełnić obowiązkowe pensum zwalnianego, może być zakwestionowane.

Szefowie placówek oświatowych mogą też oszczędzać na świetlicach. Mają prawo np. zlecać zatrudnionym nauczycielom, w ramach dodatkowej godziny, opiekę nad dziećmi. W wyniku tego możliwa jest redukcja etatów osób pracujących w świetlicy.

Artur Radwan

artur.radwan@infor.pl

Podstawa prawna

Art. 20, 23 oraz 27 ustawy z 26 stycznia 1982 r. - Karta nauczyciela (t.j. Dz.U. z 2006 r. nr 97, poz. 674 z późn. zm.).

Art. 60 ustawy z 7 września 1991 r. o systemie oświaty (t.j. Dz.U. z 2004 r. nr 256, poz. 2572 z późn. zm.).

Par. 10 zał. nr 2, par. 12 zał. nr 3, 4 i 5, par. 13 zał. nr 5a, par. 14 zał. nr 5b, par. 11 zał. nr 5c, par. 13 zał. nr 5d i 5e, par. 10 zał. nr 5f, par. 17 zał. nr 6 do rozporządzenia ministra edukacji narodowej z 21 maja 2001 r. w sprawie ramowych statutów publicznego przedszkola oraz publicznych szkół (Dz.U. nr 61, poz. 624 z późn. zm.).

trzy pytania do eksperta

Szczególne trudności w tym roku będą przy planowaniu godzin lekcyjnych i etatów

@RY1@i02/2013/064/i02.2013.064.183001400.802.jpg@RY2@

Ewa Łowkiel, wiceprezydent Gdyni, nadzoruje system oświaty w mieście

Kiedy należy rozpocząć prace nad arkuszem organizacyjnym? Co powinno się w nim znaleźć?

Musi być on zatwierdzony przez organ prowadzący do końca maja. Ustalamy więc wcześniej terminy, do których dyrektorzy przedszkoli i różnego rodzaju szkół zobowiązani są przedstawić swoje projekty. Wcześniej z reguły samorządy określają zasady, według których sporządzony powinien być projekt, np. liczbę oddziałów kl. I we wszystkich typach szkół i oddziałów "0" w szkołach podstawowych, liczbę dodatkowych godzin, którą zamierzają przeznaczyć na oddział. Na przykład na 3 lata przed wprowadzeniem obowiązkowej matury z matematyki przeznaczyliśmy i do dziś przeznaczamy dodatkową jedną godzinę tygodniowo na matematykę we wszystkich szkołach ponadgimnazjalnych, co owocuje najwyższym wynikiem gdyńskich uczniów z matury z matematyki i najwyższą wśród dużych miast zdawalnością egzaminu maturalnego. Myślę, że obecnie z zasady arkusz przygotowany jest w formie elektronicznej. Zawiera on informacje m.in. o liczbie uczniów i oddziałów, średniej liczbie uczniów przypadającej na oddział, etatach nauczycieli, nadgodzinach, pracownikach administracji i obsługi, liczbie uczniów niepełnosprawnych i klas integracyjnych. Dla usprawnienia analizy arkusza przygotowaliśmy dla dyrektorów zestawienie zbiorcze (tabelę), która dołączona jest do każdego arkusza. Pozwala ona sprawnie wyłowić te dane, które są najważniejsze, i prezentuje zestawienie rok do roku, co umożliwia analizę ewentualnego wzrostu wydatków lub ich ograniczenia. W zestawieniu jest również informacja o urlopach zdrowotnych i planowanych odejściach na emeryturę.

Jakie problemy mogą się pojawić przy planowaniu w arkusza nowego roku szkolnego?

Najważniejszym jest planowanie liczby oddziałów kl. I we wszystkich szkołach i kl. "0", gdyż dyrektorzy z reguły chcieliby tych oddziałów zaplanować więcej, niż wynika to z analizy demografii w całym mieście i doświadczeń wynikających z naboru w minionych latach. Preferujemy wolny wybór szkół, co jest wartością, która niesie konkurencyjność i sprzyja jakości, ale stwarza problemy przy planowaniu liczby klas. Nie możemy dopuścić do utrzymania nauczycieli, dla których nie będzie godzin zapewniających etat, bo uczniowie we wrześniu się nie zgłoszą. Warto pamiętać, że nauczyciela można zwolnić do końca maja. Wolę więc 1 września utworzyć dwie klasy, bo zgłosiło się np. 38 uczniów, i odwołać nauczyciela ze stanu nieczynnego, niż dopuścić do sytuacji finansowania etatów nauczycieli przez cały następny rok szkolny, choć nie ma dla nich godzin dydaktycznych. W szczególnie trudnej sytuacji są dyrektorzy szkół średnich, w których rekrutacja kończy się około połowy lipca i często trudno jest przewidzieć, ilu uczniów wybierze dany kierunek kształcenia (np. w technikach). Rokrocznie ubywa też absolwentów szkół gimnazjalnych. Sieć szkół ponadgimnazjalnych utrzymujemy także dzięki uczniom spoza Gdyni (stanową 35 proc. uczniów kl. I), których przyciąga atrakcyjność ofert, wprowadzanie nowych kierunków kształcenia, spełniających oczekiwania pracodawców i bardzo dobre wyniki z egzaminu maturalnego i egzaminów zawodowych. Nigdy jednak nie ma pewności, czy wybiorą szkołę w Gdyni.

Czy tworzenie arkusza jest trudne także ze względu na możliwość posyłania 6-latków do szkół?

Planowanie liczby kl. I dla dzieci 6-letnich może stwarzać problemy. Staramy się tworzyć dla nich osobne klasy, bo tego oczekują rodzice, ale decyzje o wyborze kl. I, ewentualnie "0", podejmują oni już po zatwierdzeniu arkusza, więc powstaje on, opierając się na przewidywanych zgłoszeniach. Dlatego większość z nich jest aneksowana już w sierpniu, a także w kolejnych miesiącach roku szkolnego, gdyż dochodzą decyzje o nauczaniu indywidualnym, o urlopach dla poratowania zdrowia, macierzyńskich itp.

Szczególną trudność w tym roku będzie stanowiło planowanie godzin, a więc także etatów nauczycieli w kl. II szkół ponadgimnazjalnych. Od tego roku uczniowie kl. II wybierają od dwóch do czterech przedmiotów realizowanych w programach rozszerzonych. Co prawda, podczas rekrutacji w roku ubiegłym dokonywali wyboru klas z przedmiotami, które miały być realizowane w programach rozszerzonych, ale teraz zmieniają zdanie.

Z informacji, które zbieramy, wynika, że powstaną nieliczne grupy. Na przykład w jednej z dużych szkół (sześć klas w roczniku) tylko dwóch uczniów wybrało historię i biologię, w innej dziewięciu zdecydowało się na wiedzę o społeczeństwie, a czterech - na chemię. Oczywiste było wcześniej, że np. historię sztuki, którą wybiera niewielu uczniów, będziemy realizować w systemie międzyszkolnym, ale okazało się, że w każdej szkole znaczną grupę przedmiotów wybiera niewielka liczba uczniów (od dwóch do sześciu uczniów), co utrudnia organizację oddziałów. Jaki więc będzie skutek finansowy tworzenia tak nielicznych grup? Kto w przypadku grup międzyszkolnych ponosi odpowiedzialność za ucznia, kto pokryje koszty dojazdu między szkołami? Czy konieczny jest opiekun? Przy dużej liczbie grup nie będzie możliwości ułożenia planu zajęć bez okienek dla ucznia. Czy w czasie takiej przerwy szkoła musi zapewnić opiekuna? To porywające wyzwania dla nauczyciela i ucznia, ale nikt nie przewidział ich skutków finansowych. Szczególnie więc trudne będzie w tym roku zatwierdzenie arkuszy organizacyjnych szkół ponadgimnazjalnych.