Jak przygotować ocenę pracy szkoły

Do tej pory kuratoria oświaty przygotowały raporty o 25 szkołach i trzech przedszkolach. Dyrektorzy, którzy sami zgłaszali swoje placówki do oceny, zapewniają, że nowy system jest obiektywny i przyjazny. Prawdziwa ewaluacja jednak ruszy od września. Wówczas to kuratoria będą wybierać szkoły do oceny.

Zgodnie z rozporządzeniem ministra edukacji narodowej z 7 października 2009 r. w sprawie nadzoru pedagogicznego kuratora oświaty ewaluacji działalności edukacyjnej szkół i placówek jedną z form nadzoru pedagogicznego jest ewaluacja, czyli ocena pracy szkoły. Ewaluacja zewnętrzna może być przeprowadzana w czterech obszarach:

● efekty działalności dydaktycznej,

● procesy zachodzące w szkole,

● funkcjonowanie szkoły w środowisku lokalnym,

● zarządzanie.

Załącznik do rozporządzenia w każdym obszarze zaś określa wymagania, które szkoły powinny spełnić. W sumie jest ich 17. Kurator może zarządzić ewaluację całkowitą - sprawdza, jak szkoła spełnia wszystkie wymagania lub problemową - analizie poddawane są tylko niektóre wymagania.

Przed wizytą w szkole

Ewaluację przeprowadza zespół wizytatorów. W pilotażu zdarzało się, że szkoły odwiedzało trzech pracowników kuratorium. Od września jednak zespoły będą zwykle dwuosobowe. Wizytatorzy nie mogą pojawić się w szkole nagle. Kurator musi poinformować dyrektora o ewaluacji 30 dni przed jej rozpoczęciem. Ponadto zanim wizytatorzy przyjadą do szkoły, muszą najpierw zapoznać się z jej specyfiką, a także przygotować harmonogram badania w miarę możliwości dostosowany do planu zajęć. Wizytator do spraw ewaluacji informuje dyrektora o sposobie prowadzenia oceny, zapoznaje go ze stosowanymi narzędziami, m.in. ankietami, ustala zasady wyboru reprezentantów rodziców i uczniów, przesyła ewentualne instrukcje. Ewaluacja jest zatem jawna, a szkoła nie jest zaskakiwana.

Przed ewaluacją dyrektor przesyła wizytatorowi materiały niezbędne do poznania koncepcji pracy szkoły oraz wnioski z ewaluacji wewnętrznej. To dyrektor decyduje, jakiego rodzaju dokumentacja najlepiej pokaże charakter szkoły i jakość pracy. Należy pamiętać, że szkoła przesyła te materiały, które posiada, a nie tworzy ich na potrzeby badania. Dyrektorzy, których placówki zostały już ocenione, przesyłali: koncepcję rozwoju szkoły, plan nadzoru pedagogicznego, program wychowawczy, program profilaktyki, regulaminy i kryteria oceniania. Niektórzy dołączali również ulotki i informatory o szkole, regulaminy rady rodziców, umowy z instytucjami współpracującymi ze szkołą, projekty unijne itp. Jednym słowem, wszystkie materiały mówiące o działalności placówki. Pozwalają one zebrać wstępne informacje o szkole oraz opracować pytania do dyrektora czy rady pedagogicznej. Należy pamiętać, że pracownicy kuratorium nie sprawdzają, czy szkoła posiada konkretne dokumenty.

Wszyscy pod lupą wizytatorów

Wizytatorzy na terenie szkoły mogą przebywać maksymalnie pięć dni, z tym że nie muszą być to kolejne dni. Wizytacja przebiega zgodnie z uzgodnionym harmonogramem. Zwykle zaczyna się od spotkanie informacyjnego z nauczycielami, przedstawicielami administracji i uczniów. Pracownicy kuratorium zbierają bowiem opinie od wszystkich stron zainteresowanych pracą szkół. Przeprowadzają wywiady z: dyrektorem, wszystkimi nauczycielami, uczniami, a także rodzicami, pracownikami niepedagogicznymi i osobami z otoczenia szkoły, np. współpracującymi lekarzami, pedagogami, przedstawicielami straży miejskiej, ośrodka pomocy społecznej, ośrodka sportu, domu kultury czy organizacji pozarządowych. Dyrektor może sam zaproponować osoby spoza szkoły, z którymi warto porozmawiać. Jednak to wizytator decyduje, z kim się spotka.

Identyczne w całej Polsce ankiety w każdej szkole wypełniają:

● uczniowie klas rok niższych od najstarszych (w SP - piątoklasiści, w gimnazjach i szkolach ponadgimnazjalnych drugoklasiści itd.),

● uczniowie klas najstarszych na temat dnia spędzonego w szkole.

Zwykle odbywa się to on-line, w pracowniach komputerowych. Wizytatorzy także obserwują lekcje klas trzecich i czwartych w szkołach podstawowych, pierwszych w gimnazjach i szkołach ponadgimnazjalnych.

W oczekiwaniu na raport

Po zakończeniu wizyty w szkole pracownicy kuratorium muszą przeanalizować i zinterpretować otrzymane wyniki, a także opracować wstępną wersję raportu. Na jej przygotowanie i przedstawienie na radzie pedagogicznej mają siedem dni. Po wysłuchaniu uwag dyrektora i nauczycieli, w terminie siedmiu dni od posiedzenia rady, wizytatorzy przygotowują ostateczną wersję raportu.

Zawiera on opis przebiegu ewaluacji, dane szkoły, zdobyte oceny, a także końcowe wnioski. Raport bowiem ocenia w skali od A do E, w jakim stopniu szkoła spełnia każde wymaganie opisane w rozporządzeniu. Ocena A świadczy o bardzo wysokim poziomie placówki, B - wysokim, C - średnim, D - podstawowym, a E - o niskim. W trakcie ewaluacji całościowej szkoła otrzymuje więc 17 informacji o swojej działalności. Każda ocena opatrzona jest komentarzem. Na przykład procesy edukacyjne w Gimnazjum nr 1 w Wodzisławiu w woj. świętokrzyskim zostały ocenione na poziomie D. Wizytatorzy w raporcie zaznaczyli, że nauczyciele do pracy z uczniami wykorzystują głównie metody tradycyjne. Rzadko stosują metody aktywizujące, np. burzę mózgów, projekty zespołowe itp.

Dyrektor szkoły w ciągu siedmiu dni od otrzymania raportu może zgłosić do organu sprawującego nadzór pedagogiczny pisemne, umotywowane zastrzeżenia. Na ustosunkowanie się do nich kurator ma 14 dni. Jeśli uzna je za zasadne, w raporcie dokonywane są odpowiednie zmiany. Raport otrzymują również władze samorządowe, a także zostaje on udostępniony w internecie.

Wizytatorzy podczas ewaluacji przeprowadzają:

● analizę dokumentacji szkolnej,

● wywiad z dyrektorem,

● ankiety ze wszystkimi nauczycielami,

● ankiety na temat szkoły wśród uczniów rok młodszych od najstarszych,

● ankiety z uczniami najstarszymi na temat dnia spędzonego w szkole,

● ankiety wśród rodziców,

● wywiad grupowy z przedstawicielami rodziców,

● obserwacje lekcji wszystkich klas dwa lata młodszych od najstarszych,

● obserwacje szkoły i boiska podczas przerw, przed i po zajęciach, oraz najbliższego otoczenia,

● obserwacja zajęć pozalekcyjnych (w razie możliwości),

● wywiad grupowy z nauczycielami,

● wywiad grupowy z lokalnymi partnerami szkoły oraz władzami samorządowymi,

● wywiad grupowy z przedstawicielami uczniów,

● wywiadu grupowy z innymi pracownikami placówki (pracownikami administracji).

Jolanta Góra-Ojczyk

jolanta.ojczyk@infor.pl

Ustawa z 7 września 1991 r. o systemie oświaty (t.j. Dz.U. z 2004 r. nr 256, poz. 2572 z późn. zm.).

Rozporządzenie ministra edukacji narodowej z 7 października 2009 r. w sprawie nadzoru pedagogicznego (Dz.U. nr 168, poz. 1324).