Jak zmienią się zasady zatrudniania wykładowców w szkołach wyższych

Uczelnia może zatrudnić nauczyciela na podstawie mianowania albo umowy o pracę. Przy wyłanianiu kandydata może korzystać z procedury konkursowej. Jednak na to decydują się tylko niektóre szkoły wyższe. W przypadku jej przeprowadzania uczelnia musi spełnić określone wymogi, np. opublikować ogłoszenie o wolnym stanowisku pracy, tak by każdy zainteresowany mógł wziąć udział w konkursie. Procedura konkursowa pozwala też uczelni na uniknięcie zarzutu o brak obiektywnych procedur przy wyborze kandydata do pracy.

Kandydat na stanowisko nauczyciela akademickiego musi spełniać określone warunków. Musi to być osoba, która posiada pełną zdolność do czynności prawnych, nie została ukarana prawomocnym wyrokiem za przestępstwo z niskich pobudek. Nie może też być karana karą dyscyplinarną w postaci np. zwolnienia z pracy połączonego z zakazem przyjmowania do pracy w zawodzie nauczycielskim w okresie trzech lat od ukarania lub wydalenia z zawodu nauczycielskiego. Oprócz tego musi posiadać kwalifikacje odpowiednie do danego stanowiska pracy - profesora, adiunkta czy asystenta.

Na stanowisku profesora zwyczajnego można zatrudnić osobę, która posiada tytuł naukowy, zaś na etacie profesora nadzwyczajnego kandydata z tytułem naukowym lub stopniem naukowym doktora habilitowanego. Z kolei adiunktem może zostać osoba, która ma stopień naukowy, a asystentem - kandydat z tytułem zawodowym magistra lub równorzędnym tytułem zawodowym. Statut uczelni może określić dodatkowe wymagania co do kwalifikacji zawodowych osób kandydujących na wyżej wymienione stanowiska.

Uczelnia, w której nauczyciel akademicki jest zatrudniony na podstawie mianowania, jest jego podstawowym miejscem pracy. Mianowanie następuje na czas nieokreślony lub określony. Pierwsze mianowanie kandydata do pracy na uczelni następuje po zakwalifikowaniu tylko w drodze konkursu.

Nauczyciel, który jest zatrudniony na uczelni może podjąć tylko jedno dodatkowe zatrudnienie bez zgody rektora. Na trzeci etat musi już ją posiadać. Tak samo jeśli chce rozpocząć prowadzenie działalności gospodarczej. Nauczyciel musi o tym powiadomić rektora w ciągu siedmiu dni od podjęcia zatrudnienia lub otworzenia firmy. Wymogi te dotyczą jedynie nauczycieli akademickich, których pierwszym miejscem pracy jest uczelnia publiczna. Wymóg ten nie obejmuje też nauczycieli akademickich podejmujących zatrudnienie w ramach stosunku pracy w niektórych urzędach, w organach towarzystw naukowych i zawodowych, wymiaru sprawiedliwości, w instytucjach kultury, czy też we władzach Polskiej Akademii Nauk i Polskiej Akademii Umiejętności.

Wykładowca, który chce pracować w kilku szkołach wyższych, może podjąć zatrudnienie bez limitu na podstawie umowy cywilnoprawnej (zlecenie lub o dzieło).

Nie. Mimo że nauczyciel akademicki potrzebuje zgody rektora na podjęcie zatrudnienia u więcej niż jednego dodatkowego pracodawcy to ustawa o szkolnictwie wyższym jasno precyzuje, jakiego zatrudnienia ten wymóg nie obejmuje. Nie dotyczy on wykładowców podejmujących pracę w ramach stosunku pracy w niektórych urzędach, w organach towarzystw naukowych i zawodowych, wymiaru sprawiedliwości, w instytucjach kultury, czy też we władzach Polskiej Akademii Nauk i Polskiej Akademii Umiejętności. Oznacza to, że na podjęcie pracy w tych instytucjach nie potrzebuje zgody rektora.

Wszyscy nauczyciele akademiccy podlegają okresowej ocenie. Musi być ona przeprowadzana nie rzadziej niż raz na cztery lata lub na wniosek kierownika jednostki organizacyjnej, w której nauczyciel akademicki jest zatrudniony. Kryteria oceny oraz tryb jej dokonywania są określone przez każdą szkołę w statucie. Przy weryfikacji pracy wykładowcy, która obejmuje wypełnianie obowiązków dydaktycznych, szkoła wyższa powinna zasięgnąć opinii studentów. W przypadku uzyskania przez nauczyciela dwóch ocen negatywnych, rektor może rozwiązać z nim stosunek pracy.

Nie. Tylko na tej podstawie rektor nie może wypowiedzieć pracy nauczycielowi akademickiemu. Zgodnie z przepisami rektor mógłby go zwolnić w sytuacji, gdyby otrzymana przez niego ocena była druga negatywną w okresie nie krótszym niż rok. Jednak trzeba pamiętać, że przepisy dopuszczają, że uczelnia może rozwiązać stosunek pracy z mianowanym nauczycielem akademickim również z innych ważnych przyczyn, po uzyskaniu zgody organu kolegialnego wskazanego w statucie uczelni. To się jednak zmieni od nowego roku akademickiego. Wtedy nauczyciel będzie mógł zostać zwolniony nawet po jednej ocenie negatywnej.

Stosunek pracy z nauczycielem akademickim może być rozwiązany: w drodze porozumienia stron, przez wypowiedzenie oraz bez wypowiedzenia.

Rozwiązanie stosunku pracy z wykładowcą za wypowiedzeniem może nastąpić z końcem semestru, z zachowaniem trzymiesięcznego okresu wypowiedzenia. Rektor może też rozwiązać za wypowiedzeniem wykładowcy umowę w przypadku czasowej niezdolności do pracy spowodowanej chorobą, jeżeli okres tej niezdolności przekracza okres zasiłkowy.

Rektor może też podjąć taką decyzję w razie wszczęcia postępowania w sprawie likwidacji uczelni. Nauczyciel dostanie też wypowiedzenie, jeśli w okresie nie krótszym niż rok otrzyma dwie kolejne oceny negatywny. Powodem zwolnienia może być również podjęcie dodatkowego zatrudnienia lub prowadzenia działalności gospodarczej bez uzyskania zgody rektora. Stosunek pracy z mianowanym nauczycielem akademickim może być rozwiązany również z innych ważnych przyczyn po uzyskaniu zgody organu kolegialnego wskazanego w statucie uczelni.

Natomiast rektor może rozwiązać stosunek pracy z nauczycielem akademickim bez wypowiedzenia w przypadku trwałej utraty zdolności do pracy na zajmowanym stanowisku, stwierdzonej orzeczeniem lekarza orzecznika. Zakończy z nim również współpracę, jeśli wykładowca nie dostarczy w wyznaczonym terminie orzeczenia potwierdzającego zdolność do pracy na zajmowanym stanowisku, wydanego przez lekarza prowadzącego badania okresowe lub kontrolne. Szkoła wyższa rozwiąże z wykładowcą stosunek pracy, jeśli zostanie on skazany prawomocnym wyrokiem za przestępstwo umyślne.

Tak. Rektor może rozwiązać stosunek pracy z nauczycielem akademickim bez wypowiedzenia w przypadku trwałej utraty zdolności do pracy na zajmowanym stanowisku, stwierdzonej orzeczeniem lekarza orzecznika. Ale stanie się tak tylko wtedy, jeśli nie ma możliwości zatrudnienia go na innym stanowisku, odpowiednim do jego stanu zdrowia i kwalifikacji zawodowych. Zostanie też zwolniony, gdy nauczyciel odmówi przejścia do takiej pracy.

Wykładowca zostanie zwolniony również w sytuacji, gdy uczelnia stwierdzi prawomocnym orzeczeniem komisji dyscyplinarnej przywłaszczenie przez niego autorstwa albo wprowadzenie w błąd co do autorstwa całości lub części cudzego utworu. Takie same konsekwencje grożą mu również za rozpowszechnienie, bez podania nazwiska lub pseudonimu twórcy, cudzego utworu w wersji oryginalnej albo w postaci opracowania lub innego sposobu naruszenia cudzych praw autorskich lub praw pokrewnych. Rektor rozwiąże z nauczycielem umowę też za fałszowania badań lub wyników badań naukowych lub za inne oszustwo naukowe.

Już w październiku wejdzie w życie reforma szkolnictwa wyższego. Nowelizacja ustawy prawo o szkolnictwie wyższym, wprowadza zmiany w zatrudnianiu nauczycieli akademickich. Wykładowcę będzie można zatrudnić na uczelni tylko po wcześniejszym przeprowadzeniu konkursu na to stanowisko. Wyjątek ma dotyczyć nauczycieli akademickich, którzy nabyli uprawnienia emerytalne. Będzie można ich zatrudnić ponownie na tym samym stanowisku, w tej samej uczelni bez przeprowadzania konkursu. Tryb i warunki postępowania konkursowego określi sama uczelnia w statucie. Informacje o konkursach będą musiały być zamieszczane na stronach internetowych uczelni, urzędu obsługującego ministra nauk i szkolnictwa wyższego oraz ministra nadzorującego uczelnię, a także na stronach internetowych Komisji Europejskiej w europejskim portalu dla mobilnych naukowców, przeznaczonym do publikacji ofert pracy naukowców.

Tak. Nauczyciel akademicki będzie mógł pracować tylko u jednego dodatkowego pracodawcy. Na to jedno dodatkowe zatrudnienie będzie musiał uzyskać zgodę rektora. W opisanej więc sytuacji zostanie zmuszony do zrezygnowania z dwóch etatów. Jednak na dostosowanie się do nowych regulacji dotyczących ograniczenia pracy na kilku etatach wykładowcy mają jeszcze okres przejściowy na przystosowanie się do nowej sytuacji (czyli 1 października 2011 roku). Mogą także zapobiec skutkom wprowadzanego ograniczenia, np. zatrudniając się na pierwszy etacie w szkole prywatnej lub podejmując pracę na zasadach umowy cywilnoprawnej. W tego złagodzeniu obowiązywania zakazu pomoże im też założenie własnej działalności gospodarczej, na którą nie będą już potrzebowali zgody rektora. A w jej ramach będą mogli pracować bez ograniczeń.

Uczelnie mają zatrudniać nauczycieli głównie na umowy o pracę, a nie jak obecnie mianowania. Na podstawie mianowania zatrudniani będą wyłącznie nauczyciele akademiccy posiadający tytuł naukowy profesora.

Zaostrzą się też kryteria dotyczące podejmowania pracy. Nauczyciel akademicki będzie mógł mieć tylko jedno dodatkowe zatrudnienie, ale już na nie będzie musiał otrzymać zgodę rektora. Podobnie jak jest obecnie, ograniczenie to obejmie jedynie naukowców zatrudnionych na pierwszym etacie na uczelni publicznej. Natomiast nie nauczyciel nie będzie już osoba potrzebowała zgody rektora na założenie własnej działalności gospodarczej. Wystarczy, że go o tym poinformuje.

Łatwiej będzie też zwolnić wykładowcę. Rektor będzie mógł podjąć taką decyzję już po uzyskaniu przez niego jednej oceny negatywnej.

Urszula Mirowska

urszula.mirowska@infor.pl

Art. 129, 130, 132, 265 ustawy z 27 lipca 2005 roku - Prawo o szkolnictwie wyższym (Dz.U. nr 164, poz. 1365 z późn. zm.).

Art. 1 pkt 94 - 97 ustawy z 18 marca 2011 r. o zmianie ustawy - Prawo o szkolnictwie wyższym, ustawy o stopniach naukowych i tytule naukowym oraz o stopniach i tytule w zakresie sztuki oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz.U. nr 84, poz. 455).