Co grozi uczniowi, jeżeli nie przestrzega statutu szkoły

Uczeń, który nie stosuje się do statutu szkoły, musi liczyć się z karami. Aby uniknąć reprymendy, każda ucząca się osoba powinna zapoznać się z takim dokumentem. Jeśli kary są zbyt dolegliwe i nieadekwatne do przewinienia, opiekunowie powinni powiadomić o tym kuratorium oświaty, które ma prawo wydać dyrektorowi szkoły zalecenie, aby zmienił nałożoną sankcję lub nawet wykreślił ją ze statutu. Co ważne, dokument ten jest adresowany do uczniów, nauczycieli i rodziców. [Przykład 1]

Jego znajomość ułatwia uczącym się egzekwowanie od szkoły swoich praw. Z kolei dyrektor placówki może na jej podstawie wymagać od dzieci i młodzieży poprawnego zachowania.

Precyzyjny tryb odwołania

Statut szkoły musi zawierać m.in. system wyróżnień, nagród i kar dla uczniów. Osoba, która np. swoim postępowaniem skrzywdziła innego ucznia, jest zobowiązana do przeproszenia go i zadośćuczynienia. Z kolei dziecko, którego postępowanie spowodowało szkodę materialną innej osobie lub placówce, zobowiązane jest do pokrycia straty w całości lub w części. Współodpowiedzialność za szkody ponoszą rodzice lub opiekunowie ucznia, który naruszył postanowienie statutowe. Ostateczną decyzję w takich sprawach podejmuje dyrektor szkoły.

Musi on mieć na względzie, że zgodnie z kodeksem cywilnym małoletni, który nie ukończył 13 lat, nie ponosi odpowiedzialności za wyrządzoną szkodę. Dlatego rodzice lub opiekunowie dziecka muszą ją naprawić. Z kolei dziecku, które ukończyło 13 lat, można przypisać winę za wyrządzoną szkodę, gdy pozwala na to jego poziom rozwoju. Ponadto czyn musi mieć również charakter bezprawny. Dzieci w wieku od 13. do 18. roku życia posiadają ograniczoną zdolność do czynności prawnych i mogą odpowiadać za wyrządzoną szkodę stosownie do swojego rozwoju. Odpowiedzialność 13-latka nie wyłącza odpowiedzialności rodziców czy też innych opiekunów prawnych zobowiązanych do nadzoru. W takim przypadku odpowiedzialność rodziców i dziecka jest solidarna. Opiekunowie mają obowiązek nadzoru nad swymi małoletnimi dziećmi, także tymi, które ukończyły 13 lat.

Uczniowi - jeśli uważa, że został niesłusznie oskarżony - przysługuje prawo odwołania się do rady pedagogicznej (za pośrednictwem samorządu uczniowskiego). Ta na posiedzeniu może karę podtrzymać lub ją uchylić. [Przykład 2] W trakcie kontroli statutów kuratoria oświaty zwracają szczególną uwagę, aby był w nich wskazany termin na odwołanie się od kary oraz osoba właściwa do rozpoznania tego rodzaju zażalenia.

Upomnienie lub wydalenie

W zależności od przewinienia uczeń musi się liczyć z tym, że najłagodniejsza kara, jaka może go spotkać, to upomnienie od wychowawcy. Najczęściej sprowadza się to do rozmowy z uczniem lub jego opiekunami. Z taką karą musi liczyć się podopieczny, gdy np. nie uważał na lekcji lub nie był do niej wystarczająco przygotowany. Kolejną dolegliwością jest nagana wychowawcy klasy, ale zaprezentowana na forum klasy. Do takich sytuacji może dochodzić, gdy uczeń zachowywał się niewłaściwe wobec innych. Kolejną sankcją, jaką może zastosować wychowawca, jest pozbawienie ucznia udziału w imprezach klasowych i szkolnych o charakterze rozrywkowo-rekreacyjnym.

Jeśli na terenie szkoły dochodzi do poważniejszych przewinień (np. uczniowie wdali się w bójkę), sprawą zajmuje się już dyrektor szkoły. Może on zastosować wobec uczniów upomnienie. To najczęściej sprowadza się do poinformowania osób uczęszczających do szkoły, a jednocześnie niestosujących się do statutu, że ponowne takie przewinienie może zakończyć się bardziej dolegliwą karą. Kolejną sankcją jest nagana dyrektora. Jeszcze surowszą karą jest przeniesienie do innej klasy uczniów, którzy np. niewłaściwie zachowują się na zajęciach (po informacji wychowawcy i na podstawie decyzji dyrektora).

Rażące naruszenia

Szkoła może też wydalić daną osobę i skreślić ją z listy uczniów. Dyrektor na podstawie uchwały rady pedagogicznej kieruje do kuratorium wniosek o przeniesienie ucznia do innej placówki. Musi być on odpowiednio uzasadniony. Wskazane przyczyny powinny być poważne i wskazywać na naruszenie zasad i norm zachowania i współżycia społecznego. A to oznacza, że do takich sytuacji możemy zaliczyć m.in. picie alkoholu i przebywanie pod jego wpływem na terenie szkoły oraz na szkolnych imprezach i wycieczkach; posiadanie, rozprowadzanie czy używanie substancji psychoaktywnych; stwarzanie sytuacji zagrożenia bezpieczeństwa innych lub swojego. Taka kara jest uzasadniona także w razie stosowania agresji i przemocy w stosunku do uczniów lub nauczycieli.

Najpierw pomagać

Przeniesienie ucznia do innej placówki jest możliwe dopiero, gdy zostały wobec niego nałożone wszystkie z możliwych i przewidzianych w statucie szkoły kar. Generalnie notoryczne łamanie jego postanowień jest wystarczającym powodem do podjęcia decyzji o zastosowaniu najbardziej dolegliwej, jaką jest wydalenie z placówki.

Kuratorium będzie jednak żądało od szkoły wyjaśnień, czy np. były zastosowane wszystkie inne środki zaradcze wobec ucznia w postaci rozmowy z rodzicami, psychologiem lub pedagogiem szkolnym. Jeśli przychyli się do decyzji szkoły, wyrzuconemu uczniowi wyznacza inną placówkę. Taki obowiązek wynika z tego, że uczeń nie może pozostać bez możliwości kontynuowania nauki do ukończenia 18 roku życia.

Powiadomienie rodziców

Dyrektor i nauczyciele, zatwierdzając statut szkoły, a następnie stosując się do nieego, powinni pamiętać, że nie mogą stosować niedozwolonych kar. Wszystkie przewidziane sankcje nie mogą naruszać nietykalności i godności ucznia. [Przykład 3]

O zastosowanej karze zostają powiadomieni uczeń i rodzice. Osoby te mają prawo do pisemnego odwołania się od wymierzonej kary najczęściej w terminie siedmiu dni od jej nałożenia. Dyrektor rozpatruje odwołanie po konsultacji z wychowawcą klasy, pedagogiem, psychologiem i innymi osobami. Jeśli zachodzi taka potrzeba może zmienić wymiar kary zastosowanej wobec ucznia. Z kolei na sankcje udzielane przez dyrektora szkoły rodzice mogą poskarżyć się do kuratorium oświaty. Jeśli skarga będzie oficjalna, organ nadzoru pedagogicznego może zlecić kontrolę doraźną i zalecić uchylenie kary lub jej zmianę.

Co ważne, rodzice lub uczeń, jeśli uznają, że zostały naruszone jego prawa, mają możliwość zgłoszenia pisemnie za pośrednictwem wychowawcy klasy do dyrektora swoich zastrzeżeń. Ten musi je rozpatrzyć (najczęściej w ciągu do 14 dni od dnia otrzymania zastrzeżenia) oraz powiadamia o podjętej decyzji. W sprawie zastrzeżeń zgłaszanych przez ucznia dyrektor może się skonsultować z pozostałymi uczniami i wyjaśnić, np. czy zastosowana kara była słuszna.

Niżej sklasyfikowany

Uczeń, który nie stosuje się do przepisów statutu szkoły, naraża się nie tylko na konkretną karę, ale także na obniżenie oceny ze sprawowania. Większość kar jest odnotowywana w dzienniku lekcyjnym. W trakcie wystawiania ocen wychowawca bierze pod uwagę liczbę wpisanych nagan. Dodatkowo rada pedagogiczna może zdecydować o obniżeniu oceny z zachowania, jeśli w jej trakcie padnie taki uzasadniony wniosek ze strony innego nauczyciela.

Najczęstsze stosowane kary wobec uczniów

● upomnienie wychowawcy,

● nagana wychowawcy na forum klasowym,

● zakaz udziału w imprezach klasowych,

● upomnienie dyrektora szkoły,

● nagana dyrektora szkoły,

● przeniesienie do innej klasy,

● wydalenie ze szkoły.

Skala ocen z zachowania:

● wzorowe,

● bardzo dobre,

● dobre,

● poprawne,

● nieodpowiednie,

● naganne.

PRZYKŁADY

1 Dyrektor szkoły może dyscyplinować także nauczycieli

Do przestrzegania statutu zobligowani są nie tylko uczniowie, ale też nauczyciele. Z takich dokumentów wynika, że powinni oni punktualnie przychodzić na zajęcia. Dodatkowo w statutach jest wpisane, że godzina lekcyjna trwa 45 minut. W takiej sytuacji uczeń może zażądać od dyrektora szkoły uchylenia przyznanej mu nagany. Nauczyciel także nie zastosował się do postanowień statutowych. Nie można nakładać kary na ucznia, jeśli samemu nie przestrzega się statutu w tym samym punkcie. Ponadto zgodnie z tym dokumentem postępowanie nauczycieli powinno być wzorem do naśladowania przez uczniów. Nauczyciel nie może też wyrzucać z lekcji ucznia, który się na nią spóźnił. Nie jest też dozwolone zamykanie szkoły po dzwonku. Takie działania naruszają art. 70 konstytucji, a tym samym prawo dostępu ucznia do nauki.

2 Nie można karać ucznia za zawinienia, których dopuściła się szkoła

Szkoła ma obowiązek zapewnić uczniowi możliwość pozostawienia podręczników w szkole. Powinna też zabezpieczyć je przed kradzieżą. Placówki zobowiązane są do zakupu i zamontowania szafek. Od 1 września 2012 r. placówki oświatowe muszą przechowywać podręczniki i przybory szkolne uczniów klas I-IV szkoły podstawowej i I-III gimnazjalnej oraz I klas ponadgimnazjalnych. Jeśli szkoła tego nie realizuje, nauczyciel nie może karać ucznia za to, że nie przynosi wszystkich podręczników na lekcje. Na tej też podstawie rodzic powinien zażądać od dyrektora placówki uchylenia zastosowanych sankcji.

3 Stosowanie kar cielesnych wobec uczniów jest zabronione

Statut szkoły nie może przewidywać kar cielesnych. Jeśli nawet takie są, kuratorium oświaty powinno zalecić ich usunięcie z katalogu sankcji. Nauczyciel ma zakaz stosowania wobec dzieci jakiejkolwiek przemocy fizycznej czy też psychicznej. Uczeń w takiej sytuacji powinien złożyć skargę do wojewódzkiego rzecznika dyscyplinarnego. Po wpłynięciu skargi rzecznik bada sprawę i przekazuje ją do komisji dyscyplinarnej lub ją umarza. Jeśli uzna, że jest ona bezzasadna, podejmuje decyzję o umorzeniu. Od niej nie przysługuje odwołanie. Jeśli jednak przekaże sprawę do komisji, następuje tam przesłuchanie świadków i oskarżonego nauczyciela. W efekcie komisja orzeka o ukaraniu lub uniewinnieniu. Jeśli rozstrzygnięcie jest krzywdzące dla ucznia, od decyzji można się odwołać do II instancji, którą jest komisja działająca przy Ministerstwie Edukacji Narodowej. Nauczyciel musi się liczyć, że najmniej dotkliwą karą będzie nagana z ostrzeżeniem. Kolejne to zwolnienie z pracy, zwolnienie łącznie z zakazem przyjmowania ukaranego do pracy w zawodzie nauczycielskim w okresie trzech lat od ukarania. Najsurowszą karą (która jednak w praktyce nie jest w ogóle stosowana) jest wydalenie z zawodu nauczycielskiego.

Artur Radwan

artur.radwan@infor.pl

Podstawa prawna

Art. 33 ust. 1 pkt 4, art. 39 ust. 2, art. 42 ust. 1 ustawy z 7 września 1991 r. o systemie oświaty (t.j. Dz.U. z 2004 r. nr 256, poz. 2572 z późn. zm.).