Odpady niebezpieczne zostaną usunięte z 9 lokalizacji. Ministerstwo pracuje też nad nowymi przepisami

Ministerstwo Klimatu i Środowiska ogłosiło listę dziewięciu samorządów, które w 2026 r. otrzymają pieniądze na usunięcie nielegalnie składowanych odpadów niebezpiecznych – są to: miasto Kutno, miasto Gdańsk, miasto Łaziska, miasta i gmina Szczekociny, gmina Koziegłowy, miasto Piekary Śląskie, miasto Sławków i dwa miejsca w mieście Sosnowiec. Do tego kontynuowane będą rozpoczęte w ubiegłym roku prace w Sosnowcu, Siemianowicach Śląskich oraz w gminie Mykanów.

To kolejny etap finansowania usuwania miejsc nielegalnego magazynowania odpadów niebezpiecznych. O niektórych z tych nich wiadomo było od lat, jednak samorządy często nie miały pieniędzy na ich uprzątnięcie – czasem wiąże się to bowiem z koniecznością poniesienia wielomilionowych kosztów, przekraczających budżet gmin. W sytuacjach, w których nie udało się tego wyegzekwować od sprawcy, to na samorządach spoczywał obowiązek usunięcia odpadów, które zagrażały zdrowiu mieszkańców i środowisku. W skrajnych przypadkach temat trafiał do ogólnopolskich mediów dopiero po tym, jak odpady płonęły, zatruwając środowisko - jak w zielonogórskim Przylepie (odpady spłonęły w lipcu 2023 r.) czy Siemianowicach Śląskich (pożar w maju 2024 r.). Wtedy okazywało się, że o problemie wiadomo było od lat.

Wsparcie samorządów ułatwiła ustawa z 22 listopada 2024 r. Umożliwiła ona wsparcie z budżetu państwa na poziomie nawet 99 proc. kosztów usunięcia odpadów. Zniosła też w tych przypadkach minimalny wkład własny na samorządu poziomie 20 proc.

Rezerwa w budżecie na usuwanie nielegalnych odpadów tylko do 2027 r.

Ustawa umożliwiła też tworzenie rezerwy celowej w budżecie państwa na usuwanie miejsc nielegalnego składowania odpadów w latach 2025-2027. To z niej zostaną sfinansowane prace w ogłoszonych lokalizacjach. W 2025 r. 200 mln zł z rezerwy celowej przeznaczono na prace w 10 samorządach. Były to: Kutno, Szczerców, Stąporków, Szczekociny, Mykanów, Pińczów, Sosnowiec, Siemianowice Śląskie, Spytkowice, Jastrowie.

Zapytaliśmy wiceministrę klimatu i środowiska Anitę Sowińską, czy planowana jest kontynuacja wsparcia w kolejnych latach, po 2027 r. – Jak przygotowywaliśmy projekt ustawy w 2024 roku, to uzgodniliśmy z ministrem finansów, że to jest projekt czasowy, a docelowym będzie projekt z Narodowego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej (NFOŚiGW). Tego się trzymamy – stwierdziła wiceministra.

NFOŚiGW podpisuje umowy z samorządami na usunięcie nielegalnych odpadów

Nielegalne odpady będą utylizowane także z pieniędzy z NFOŚiGW, choć na razie jest to mniej znaczące źródło finansowania. W 2025 r. wyłoniono 14 lokalizacji, które otrzymają wsparcie z NFOŚiGW o łącznej wartości 100 mln zł na usuwanie odpadów niebezpiecznych: Głogów, Częstochowa, gmina Mykanów (msc. Pasieka), Bolesławiec, Knurów, Gliwice, Dobrcz, Rozdrażew, Chodów, Dygowo, Strumień, gmina Haźlach (msc. Kończyce Wielkie i msc. Zamarski) oraz Miechów.

Na jakim jest etapie są prace? – Samorządy czekają na podpisanie umów. Rozumiem, że okres świąteczno-noworoczny trochę przedłużył ten fakt, ale liczę na to, że te umowy zostaną sfinalizowane i podpisane w ciągu dwóch najbliższych tygodni – powiedziała ministra Paulina Hennig-Kloska.

Czy planowane jest w tym roku zwiększenie budżetu na ten cel z NFOŚiGW? Hennig-Kloska stwierdziła, że resort monitoruje ten proces i sprawdza, czy istnieje przestrzeń do „dołożenia środków”. Problemem są jednak ograniczone moce przerobowe spalarni odpadów niebezpiecznych. - Działamy tak, by nie powodować wzrostu cen kosztów tego typu procesu – wytłumaczyła Paulina Hennig-Kloska.

W 2025 r. MKIŚ ogłosił także przeznaczenie dodatkowych 100 mln zł z KPO na wsparcie rekultywacji terenów poprzemysłowych z KPO – chodziło o Bydgoszcz, Zgierz, Tomaszów Mazowiecki, Tarnowskie Góry i Jaworzno.

Likwidacja miejsc nielegalnego odpadów niebezpiecznych wśród priorytetów rządu

„Likwidacja miejsc nielegalnego magazynowania odpadów niebezpiecznych” znalazła się wśród opublikowanych we wrześniu 58 priorytetów rządu na drugą część kadencji. Jak wskazano w dokumencie, w 2024 r. opracowano zestawienie 311 miejsc nielegalnego magazynowania odpadów niebezpiecznych stwarzających szczególne zagrożenie dla środowiska. Z informacji przekazanych podczas czwartkowej konferencji wynika, że nie wiadomo na ten moment o tym, by ta liczba wzrosła.

Ministerstwo zadeklarowało też prace nad ustawą, która ma zapobiegać powstawaniu miejsc nielegalnego składowaniu odpadów. Chodzi o przepisy, które umożliwią śledzenie odpadów niebezpiecznych w całym łańcuchu, od momentu ich wytworzenia do trwałego unieszkodliwienia. Doprecyzowane mają zostać także obowiązki wytwórców odpadów niebezpiecznych.

Prace nad ustawą umożliwiającą śledzenie odpadów niebezpiecznych trwały w 2025 r.

Podobne zapowiedzi słyszeliśmy już jednak w lutym 2025 r. Wtedy ministra Paulina Hennig-Kloska mówiła w rozmowie z DGP, że resort pracuje „nad bardzo ważną ustawą, która by miała poprawić monitoring przemieszczania się odpadów od miejsca, w którym powstają, do miejsca, w którym powinny być utylizowane”. - To jest drugi ważny priorytet dla departamentu odpadów – podkreślała wtedy.

- W ubiegłym roku pracowaliśmy koncepcyjnie nad tą ustawą. W czasie tych miesięcy odbył się szereg spotkań z różnymi interesariuszami i w tej chwili już jesteśmy na ukończeniu OSR-u [oceny skutków regulacji – red.]. Rozumiem, że ten proces rzeczywiście trwa, ale tak to z każdą kompleksową i systemową zmianą wygląda – stwierdziła w środę Anita Sowińska.