Nagrody i dodatki zadaniowe dla najlepszych i najpracowitszych

Za szczególne osiągnięcia w pracy zawodowej członkom korpusu służby cywilnej można przyznać nagrodę ze specjalnie utworzonego w tym celu funduszu nagród. Utworzenie go jest obowiązkowe. Fundusz ten, w wysokości minimum 3 proc. planowanych wynagrodzeń osobowych, pozostaje w dyspozycji dyrektorów generalnych urzędów (kierowników urzędów) i może być przez nich podwyższany w ramach posiadanych środków na wynagrodzenia. Jednak, jak wynika z tekstu publikowanego w DGP z 14 stycznia 2013 r., "Urzędy za bogate, zwracają pieniądze" - wiele instytucji zwraca niewykorzystane pieniądze do państwowej kasy, a nie powiększa funduszu nagród.

Funduszu nie tworzy się przez szczególne wyodrębnienie go w budżecie urzędu, a wydatkowanie środków zaplanowanych w ramach niego odbywa się na takich samych zasadach jak wydatkowanie pozostałych środków na wynagrodzenia.

Ani ustawa o służbie cywilnej, ani przepisy wykonawcze nie regulują kwestii związanych z procedurą przyznawania nagród poszczególnym kategoriom pracowników. Przyznanie oraz określenie wysokości nagrody jest kompetencją dyrektora generalnego urzędu (kierownika urzędu).

Można bez regulaminu

Istotą nagrody jest jej uznaniowość. Dlatego przyznawanie nagród pracownikom nie wymaga wprowadzenia żadnych wewnętrznych regulacji w tym zakresie. Zarządzenie nr 3 szefa służby cywilnej z 30 maja 2012 r. w sprawie standardów zarządzania zasobami ludzkimi w służbie cywilnej zaleca jedynie aby dyrektor generalny określił zasady oraz kryteria przyznawania nagród w urzędzie. Wprowadzenie takiej regulacji ma istotne znaczenie jako narzędzie motywacji pracowników. Sygnalizuje bowiem, jakie zachowania pracownika są szczególnie cenione i oczekiwane przez pracodawcę i dają szansę na gratyfikację finansową.

Bez pułapek

Wprowadzając regulamin przyznawania nagród w urzędzie należy przede wszystkim pamiętać o podstawowych kryteriach odróżniających nagrody od premii. Premia jest zapłatą za efekty pracy. Ma ona roszczeniowy charakter. Każdy pracownik, który spełnił kryteria określone w regulaminie premiowania, może dochodzić swojego prawa do premii także przed sądem pracy. Nagroda ma charakter uznaniowy, pracownikowi nie przysługuje roszczenie o jej przyznanie, nawet jeśli w swoim przekonaniu w pełni na nią zasłużył. Ustawa o służbie cywilnej pozwala na przyznawanie członkom korpusu służby cywilnej wyłącznie nagród.

W regulaminie przyznawania nagród nie mogą więc znaleźć się postanowienia warunkujące nabycie prawa do nagrody z uwagi na to, że wtedy będzie ona miała charakter roszczeniowy i pracownicy będą mogli dochodzić jej wypłaty. Jeżeli w regulaminie wynagradzania zostaną określone czytelne i jasne warunki nabywania prawa do nagrody, to spełnienie tych warunków spowoduje, że pracownik nabędzie do niej prawo i może domagać się jej wypłacenia także przed sądem pracy.

W regulaminie nagradzania nie należy więc używać zwrotów "nagrodę przyznaje się za..." czy "pracownik ma prawo do nagrody z tytułu...". Przy spełnieniu wymienionych kryteriów pracownikowi będzie wówczas przysługiwało roszczenie o nagrodę. Konsekwencji takich nie spowoduje natomiast użycie określenia "nagroda może być przyznana za...", nie wyłącza to bowiem uznaniowości przyznania świadczenia w przypadku spełnienia przez pracownika wskazanych kryteriów.

Regulamin nagradzania nie powinien również wprowadzać takich rozwiązań jak obowiązek pisemnego uzasadnienia w przypadku nieprzyznania pracownikowi nagrody lub prawa odwołania się pracownika od jej wysokości. Mogą one bowiem wskazywać na roszczeniowy charakter świadczenia, a więc de facto wprowadzenie w urzędzie premii.

Tylko za szczególne osiągnięcia

Nabycie prawa do nagrody zależy od uprzedniego jej przyznania przez dyrektora generalnego urzędu. Dokonując oceny członka korpusu służby cywilnej, kieruje się on bardzo ogólnym i niezdefiniowanym kryterium - szczególnych osiągnięć w pracy zawodowej. Za takie można uznać podwyższenie kwalifikacji zawodowych (np. ukończenie studiów podyplomowych), ale także wzorowe i terminowe wykonywanie obowiązków na zajmowanym stanowisku pracy w wymiarze ilościowym i jakościowym przekraczającym przyjęte standardy. Nagroda z zasady nie należy się natomiast za normalną, sumiennie i starannie wykonaną pracę - jest ona zasadniczym obowiązkiem pracownika. Dokonanie oceny szczególnych osiągnięć, jak stwierdził Sąd Najwyższy w uchwale z 10 czerwca 1983 r. (III PZP 25/83, OSNC 1983, nr 12, poz. 192), następuje wedle kryteriów niesprawdzalnych, często niezobiektywizowanych i przez to niepoddających się kontroli.

Uznaniowość ograniczona

Przyznanie nagrody pracownikowi, a także jej wysokość zależą wyłącznie od swobodnego uznania pracodawcy, to znaczy że pracownikowi nie przysługują żadne roszczenia o nagrodę ani prawo odwołania w sytuacji gdy nagroda nie zostanie mu przyznana lub w ocenie pracownika będzie zbyt niska. Dyrektorzy generalni urzędów, dokonując podziału nagród są jednak zobowiązani do przestrzegania zasad niedyskryminacji i obiektywizmu. Zgodnie bowiem z wyrokiem SN z 19 grudnia 1990 r. (I PR 170/90, OG 1991, nr 3, poz. 64) uznaniowość nagradzania nie wiąże się z upoważnieniem do faworyzowania jakichś grup, nadużywania kompetencji oraz jakiejkolwiek dyskryminacji.

Pracownik nie może domagać się wypłaty nagrody, zanim nie zostanie mu ona przyznana. Roszczenie o nagrodę nabywa bowiem z chwilą zawiadomienia go o jej przyznaniu. Należy podkreślić, iż odwołanie oświadczenia o przyznaniu nagrody nie jest możliwe. Pracownik nie może natomiast w postępowaniu sądowym skutecznie podważać oceny pracodawcy co do wysokości nagrody.

Czasowo więcej

Kolejnym narzędziem motywującym pracowników do zwiększenia wydajności swojej pracy są dodatki zadaniowe wypłacane ze środków przeznaczonych na wynagrodzenia. Dzięki temu rozwiązaniu urzędy nie muszą zwiększać zatrudnienia w okresach większego obciążenia pracą lub szukać pracowników na zastępstwo. Członek korpusu służby cywilnej może otrzymać dodatek zadaniowy za wykonywanie dodatkowych, powierzonych mu przez pracodawcę zadań, na okres wykonywania tych zadań.

Dodatek zadaniowy może być przyznany członkowi korpusu służby cywilnej za czasowe wykonywanie dodatkowych zadań:

winnych niż zadania stałe, powierzone pracownikowi do realizacji w ramach zajmowanego stanowiska pracy (określone w zakresie obowiązków, opisie stanowiska pracy),

wtożsamych z określonymi w zakresie obowiązków, opisie stanowiska pracy, ale będących zadaniami dodatkowymi dla pracownika z uwagi na ich czasowo zwiększoną liczbę, np. w związku z zastępowaniem nieobecnego pracownika, realizacją zadań przypisanych do innego stanowiska pracy będącego aktualnie wakatem.

Decyzja o przyznaniu i wysokości dodatku zadaniowego należy do dyrektora generalnego urzędu i jest uzależniona od możliwości finansowych urzędu. Maksymalny okres przyznania dodatku nie został w ustawie określony. Decyzja w tym zakresie należy do dyrektora generalnego i jest uzależniona od okresu realizacji zadań będących dla pracownika zadaniami dodatkowymi. Wydaje się więc, iż przyznanie dodatku może nastąpić na czas określony upływem wskazanego terminu bądź też ustaniem przyczyn uzasadniających przyznanie tego dodatku (np. powrotem do pracy zastępowanego pracownika) nie powinno natomiast następować na czas nieokreślony. Przyznanie dodatku zadaniowego konkretnemu członkowi korpusu służby cywilnej powinno być poprzedzone analizą zadań realizowanych w ramach zajmowanego stanowiska pracy w celu ustalenia, czy są one dla tego pracownika zadaniami dodatkowymi.

WAŻNE

Pracownik nie może dochodzić przyznania nagrody przed sądem pracy, może jednak jej żądać, jeżeli pracodawca mu ją przyznał, lecz jej nie wypłacił

O czym trzeba pamiętać:

w Funduszu nagród nie tworzy się przez szczególne wyodrębnienie go w budżecie urzędu.

w Wydatkowanie środków zaplanowanych w ramach funduszu odbywa się na takich samych zasadach jak pozostałych środków na wynagrodzenia.

w Przyznawanie nagród pracownikom nie wymaga wprowadzenia regulaminu nagradzania, ale można go wprowadzić.

w W regulaminie nagradzania nie należy używać zwrotów "nagrodę przyznaje się za..." czy "pracownik ma prawo do nagrody z tytułu...".

w Nagroda z zasady nie należy się za normalną, sumiennie i starannie wykonaną pracę.

w Uznaniowość w udzielaniu nagrody jest ograniczona przez ogólne zasady kodeksu pracy, takie jak obowiązek równego traktowania i zakaz dyskryminacji pracowników.

Ewa Łukasik

prawnik, pracownik organów administracji rządowej

Podstawa prawna

Art. 88 i 93 ustawy z 21 listopada 2008 r. o służbie cywilnej (Dz.U. nr 227, poz. 1505 z późn. zm.). Art. 18^3b-18^3c ustawy z 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy (t.j. Dz.U. z 1998 r. nr 21, poz. 94 z późn. zm.).