Które nadgodziny rozliczymy po sześciu miesiącach

@RY1@i02/2014/093/i02.2014.093.217000400.802.jpg@RY2@

Łukasz Prasołek asystent sędziego w Izbie Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i Spraw Publicznych SN

W okresie od listopada 2013 r. do kwietnia 2014 r. przypada 25 tygodni i 4 dni powszednie wystające poza pełne tygodnie. W ramach okresu rozliczeniowego występuje ponadto 7 świąt przypadających w innym dniu niż niedziela. W efekcie pracodawca mógł zaplanować pracownikowi w ramach okresu rozliczeniowego 976 godzin pracy. Z uwagi na przekroczenia dobowe będą nas dodatkowo interesować wymiary dla listopada i grudnia 2013 r., wynoszące odpowiednio 152 i 160 godzin, oraz stycznia i kwietnia 2014 r., oba równe 168 godzinom.

Pomimo stosowania równoważnego czasu pracy i przedłużenia do 6 miesięcy okresu rozliczeniowego pracodawca planował na poszczególne jego miesiące liczbę godzin pracy zgodną z wymiarem. Miało to miejsce w ramach rozkładów ustalanych na miesięczne przedziały czasowe i podawanych do wiadomości pracowników z co najmniej tygodniowym wyprzedzeniem. Dłuższy okres rozliczeniowy miał więc na celu głównie stworzenie możliwości oddawania pracownikom czasu wolnego za nadgodziny. Plan zakładał, że 1 i 2 kwietnia 2014 r. pracownik miał skorzystać z dwóch dni wolnych w wymiarze 10 godzin każdy oraz dodatkowo wyjść z pracy dwie godziny wcześniej 3 kwietnia, odbierając tym samym czas wolny za 22 nadgodziny dobowe z listopada i grudnia 2013 r. oraz ze stycznia 2014 r. Duże zamówienie spowodowało jednak, że pracownik nie tylko nie odebrał czasu wolnego, ale dodatkowo przepracował 2 nadgodziny dobowe w czwartek 3 kwietnia, 8 dodatkowych godzin w wolny piątek 4 kwietnia oraz po dwie nadgodziny dobowe w czwartek 17 kwietnia i we wtorek 29 kwietnia.

Wraz z najbliższą pensją

Pojawił się więc problem, gdyż w braku udzielenia czasu wolnego finansowa rekompensata przekroczeń dobowych powinna mieć miejsce wraz z pensją za miesiąc, w którym nadgodziny wystąpiły.

Skoro zaś została ona wykonana w listopadzie, grudniu i styczniu, normalne wynagrodzenie za nadgodziny dobowe powinno być wypłacone wraz z pensjami za te miesiące. To, iż planowany odbiór czasu wolnego za te nadgodziny nie doszedł do skutku, powoduje konieczność niezwłocznego naliczenia i wypłaty należnych pracownikowi dodatków. Tylko w ten sposób pracodawca może uniknąć zarzutu bezpodstawnego obniżenia wynagrodzenia.

Warto pamiętać, że tylko wniosek pracownika o czas wolny lub wyznaczenie terminu odbioru czasu wolnego za nadgodziny przed terminem naliczenia i wypłaty pensji za miesiąc, w którym one wystąpiły, zwalnia pracodawcę z obowiązku wypłaty dodatków wraz z tą pensją. Potwierdził to Główny Inspektorat Pracy w stanowisku z 21 kwietnia 2009 r. (GPP-306-4560-32/09/PE/RP).

Dla każdego z miesięcy

Wszystkie przekroczenia dobowe z 2013 i 2014 r. miały miejsce w porze dziennej, więc pracownik nabył za nie prawo do 50 proc. dodatku do normalnego wynagrodzenia. W przypadku przekroczeń dobowych prawo do 100 proc. dodatku jest wyjątkiem występującym wyłącznie wtedy, gdy nadgodziny mają miejsce w ramach pory nocnej, w niedzielę lub święto albo w ramach dnia wolnego udzielonego w zamian za pracę w niedzielę lub święto.

Co równie istotne, w przypadku systemu równoważnego przekroczenia dobowe powstają nie tylko po przekroczeniu stałej, 8-godzinnej normy czasu pracy. Zaplanowanie przedłużonego dobowego wymiaru powoduje bowiem, że polecenie pracy po jego wypracowaniu również będzie kwalifikowane jako nadgodziny dobowe.

Jeśli pracownik otrzymuje pensję w stałej stawce miesięcznej, to podstawę obliczania tych świadczeń trzeba będzie ustalać odrębnie dla każdego z miesięcy, w których wystąpiły przekroczenia dobowe, z uwagi na różnice w wymiarach czasu pracy. W efekcie dodatki za 10 nadgodzin dobowych z listopada 2013 r. trzeba będzie obliczać, dzieląc pensję pracownika przez wymiar przypadający do przepracowania w tym miesiącu. Podobnie w przypadku 8 nadgodzin dobowych z grudnia 2013 r. i 4 dobówek ze stycznia 2014 r. oraz nadgodzin z kwietnia, w którym pracownik przekroczył dobową normę czasu pracy o 6 godzin.

Ta sama stawka dodatku

Odmiennie należy postąpić w przypadku przekroczeń przeciętnej normy średniotygodniowej, które są możliwe do stwierdzenia dopiero po zamknięciu okresu rozliczeniowego. To oraz obowiązek wypłaty wynagrodzenia i dodatku za wszystkie przekroczenia średniotygodniowe wraz z pensją za ostatni miesiąc okresu rozliczeniowego powoduje, że w ocenie GIP wyrażonej w stanowisku z 26 sierpnia 2008 r. (GPP -306-4560-646/08/PE) wszystkie nadgodziny średniotygodniowe, które wystąpiły w ramach danego okresu rozliczeniowego, wynagradza się dodatkiem ustalonym dla ostatniego miesiąca tego okresu.

Taki sam pogląd prezentuje Departament Prawa Pracy MPiPS w stanowisku z 20 sierpnia 2008 r. (DPR-III-079-475/ZN/08). Zatem można przyjąć, że wszystkie przekroczenia średniotygodniowe z okresu rozliczeniowego trzeba będzie wynagrodzić tą samą stawką dodatku ustalonego w oparciu o wymiar czasu pracy z kwietnia 2014 r.

Aby ustalić przekroczenie przeciętnej tygodniowej normy czasu pracy, należy odjąć od faktycznej liczby godzin pracy w okresie rozliczeniowym wymiar przypadający do przepracowania w jego ramach oraz wszystkie stwierdzone nadgodziny dobowe. Działanie to nie tylko rozstrzyga o tym, czy doszło do przekroczenia normy średniotygodniowej, lecz również pozwala określić liczbę godzin, o którą została ona przekroczona.

Warto jednak pamiętać, że w przypadku prawidłowo ustalonego planu pracy i zatrudnienia w pełnym wymiarze każdy przypadek wezwania do pracy w dniu wolnym, w wymiarze do 8 godzin będzie generował nadgodziny, które nie powodują naruszenia dobowej normy czasu pracy, skutkując jednak przekroczeniem przeciętnie 40 godzin pracy na tydzień w okresie rozliczeniowym.

Plan a wykonanie

Zasada wypłaty dodatków z końcem okresu nie odnosi się do normalnego wynagrodzenia za pracę, powodującego przekroczenie przeciętnej tygodniowej normy, które powinno być wypłacone wraz z pensją za miesiąc, w którym miały miejsce nadgodziny. Poprzez porównanie planu z wykonaniem pracodawca jest bowiem w stanie stwierdzić, że polecił pracownikowi dodatkowe godziny pracy, choć już w ramach planu zadbał o pełne wykorzystanie wymiaru czasu pracy.

To zaś powinno znaleźć oddźwięk w płacy pracownika, gdyż takie godziny pracy wymagają dodatkowej rekompensaty, skoro są wynikiem polecenia dodatkowej pracy i nie mieszczą się w ramach zaplanowanego na dany miesiąc wymiaru. Przyjmując założenie, że normalne wynagrodzenie za przekroczenia dobowe i średniotygodniowe było wypłacane na bieżąco, po każdym kolejnym miesiącu, wraz z pensją za kwiecień pracownik otrzyma normalne wynagrodzenie jedynie za te przekroczenia średniotygodniowe i odpowiednio nadgodziny dobowe, które wypracował w ramach tego miesiąca.

Podstawy będą różne

Ze względu na stosowanie dwuskładnikowej pensji podstawy obliczania normalnego wynagrodzenia i dodatku za nadgodziny dobowe i średniotygodniowe będą się różnić.

Normalne wynagrodzenie to zgodnie z utrwaloną linią orzeczniczą SN pensja, którą pracownik otrzymuje stale i systematycznie, obejmująca poza stawką zasadniczą również inne stałe składniki płacy, do których pracownik ma prawo w oparciu o obowiązujące przepisy wynagrodzeniowe (wyrok SN z 22 czerwca 2011 r., sygn. akt II PK 3/11, LEX nr 1044010).

Z kolei dodatek do wynagrodzenia ustala się wyłącznie w oparciu o stawkę godzinową wynagrodzenia wynikającego z osobistego zaszeregowania pracownika. W efekcie w normalnym wynagrodzeniu za wypracowane przez pracownika nadgodziny trzeba uwzględnić stałą premię, która nie wejdzie do podstawy ustalania dodatku za te przekroczenia.

Grafik pracy w kwietniu 2014 r.

	8-18	8-18	8-18				8-18	8-18	8-18	8-18				8-18	8-18	8-18
	8-18	8-18	8-20	8-16			8-18	8-18	8-18	8-18				8-18	8-18	8-18
	17/Czw.	18/Pt.	19/Sob.	20/Nd.	21/Pon.	22/Wt.	23/Śr.	24/Czw.	25/Pt.	26/Sob.	27/Nd.	28/Pon.	29/Wt.	30/Śr.
	8-18					8-18	8-18	8-18	8-18			8-18	8-16
	8-20					8-18	8-18	8-18	8-18			8-18	8-18

Wyliczenia

	Ustalamy stawkę godzinową normalnego wynagrodzenia dla kwietnia Obliczamy normalne wynagrodzenie za nadgodziny w kwietniu	(1800 zł + 200 zł) : 168 godz. = 11,90 zł 14 godz. x 11,90 zł = 166,60 zł
	stawkę dodatku dla nadgodzin dobowych z listopada 2013 r. Obliczamy dodatki za nadgodziny dobowe z listopada 2013 r. Ustalamy stawkę dodatku dla nadgodzin dobowych z grudnia 2013 r. Obliczamy dodatki za nadgodziny dobowe z grudnia 2013 r. Ustalamy stawkę dodatku dla nadgodzin dobowych ze stycznia i z kwietnia 2014 r. Obliczamy dodatek za nadgodziny dobowe w styczniu 2014 r. Obliczamy dodatek za nadgodziny dobowe w kwietniu 2014 r.	(1800 zł : 152 godz.) x 50 proc. = 11,84 zł x 50 proc. = 5,92 zł 10 godz. x 5,92 zł = 59,20 zł (1800 zł : 160 godz.) x 50 proc. = 11,25 zł x 50 proc. = 5,63 zł 8 godz. x 5,63 zł = 45,04 zł (1800 z : 168 godz.) x 50 proc. = 10,71 zł x 50 proc. = 5,36 zł 4 godz. x 5,36 zł = 21,44 zł 6 godz. x 5,36 zł = 32,16 zł
	Ustalamy stawkę dodatku za przekroczenia średniotygodniowe Obliczamy dodatek za nadgodziny średniotygodniowe	1800 zł : 168 godz. = 10,71 zł 22 godz. x 10,71 zł = 235,62 zł
		1800 zł + 200 zł + 166,60 zł + 59,20 zł + 45,04 zł + 21,44 zł + 32,16 zł + 235,62 zł = 2560,06 zł

Łukasz Prasołek

asystent sędziego w Izbie Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i Spraw Publicznych SN

Podstawa prawna

Art. 129 par. 2, art. 151¹, 151², 151³ ustawy z 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy (t.j. Dz.U. z 1998 r. nr 21, poz. 94 ze zm.).