Niepełnosprawni: Normy czasu pracy stare, ale wątpliwości nowe

Od 10 lipca zmieniły się normy czasu pracy osób zaliczonych do znacznego lub umiarkowanego stopnia niepełnosprawności i wynoszą 7 godzin na dobę oraz 35 godzin tygodniowo. Natomiast osoby z lekkim stopniem niepełnosprawności pracują - jak dotychczas - na ogólnych zasadach.

Zmieniona ustawa o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych przewiduje (dalej: ustawa o rehabilitacji), że stosowanie krótszych norm czasu pracy w trakcie miesiąca nie powoduje obniżenia wysokości wynagrodzenia wypłacanego w stałej miesięcznej wysokości. Problem może się pojawić, gdy pracownik jest zatrudniony w godzinowym systemie wynagradzania. Zobaczmy więc na przykładzie, jak prawidłowo ustalić pobory dla takiej osoby za lipiec.

Zasady ogólne i szczególne

Generalnie czas pracy nie może przekraczać 8 godzin na dobę i przeciętnie 40 godzin w przeciętnie pięciodniowym tygodniu pracy w przyjętym okresie rozliczeniowym. Jednak w stosunku do niektórych pracowników odrębne przepisy mogą przewidywać inną normę dobową i tygodniową. Do takiej grupy pracowników należą ci z orzeczonym stopniem niepełnosprawności.

Szczególne uregulowania m.in. w zakresie ich czasu pracy zawiera ustawa o rehabilitacji. Czas pracy wszystkich osób niepełnosprawnych nie może przekraczać 8 godzin na dobę i 40 godzin na tydzień. Natomiast czas pracy niepełnosprawnych zaliczonych do znacznego lub umiarkowanego stopnia niepełnosprawności jest krótszy i wynosi maksymalnie 7 godzin na dobę i 35 godzin tygodniowo. Do 9 lipca skrócone normy stosowało się jednak, o ile lekarz przeprowadzający badania profilaktyczne pracownika lub w razie jego braku lekarz sprawujący opiekę nad osobą niepełnosprawną wydał w odniesieniu do tej osoby zaświadczenie o celowości stosowania mniejszej liczby godzin pracy. Niższe normy obowiązywały od dnia przedstawienia pracodawcy zaświadczenia o zasadności stosowania skróconej normy czasu pracy. Wskazane normy czasu pracy nie dotyczyły:

● osób zatrudnionych przy pilnowaniu oraz

● gdy - na wniosek osoby zatrudnionej - lekarz przeprowadzający badania profilaktyczne pracowników lub w razie jego braku lekarz sprawujący opiekę nad tą osobą zezwoli na ominięcie odrębnych norm (art. 16 ust. 1 ustawy o rehabilitacji).

Nowelizacja ustawy o rehabilitacji to skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 13 czerwca 2013 r. (sygn. akt K 17/11, Dz.U. poz. 791). TK orzekł niezgodność z ustawą zasadniczą art. 15 ust. 2 ustawy o rehabilitacji, który uzależniał stosowanie skróconej normy czasu pracy pracownikom upośledzonym w stopniu umiarkowanym lub znacznym od złożenia zaświadczenia lekarskiego w tej sprawie. Na podstawie werdyktu TK od 10 lipca 2014 r. skrócone normy czasu dla osób niepełnosprawnych w stopniu znacznym i umiarkowanym są stosowane bez konieczności dostarczania takiego zaświadczenia.

Trudności przy rozliczeniach

Zmiana dobowej i tygodniowej normy czasu pracy dla pracownika niepełnosprawnego w stopniu umiarkowanym lub znacznym następująca w trakcie miesiąca może nastręczać pewne trudności w naliczaniu np. wynagrodzenia godzinowego lub innych należności, gdy obliczenia opierają się na godzinowych normach czasu pracy.

Ustawa o rehabilitacji wskazuje, że stosowanie krótszych norm czasu pracy nie powoduje obniżenia wysokości wynagrodzenia wypłacanego w stałej miesięcznej wysokości. Natomiast godzinowe stawki wynagrodzenia zasadniczego, odpowiadające osobistemu zaszeregowaniu lub zaszeregowaniu wykonywanej pracy, przy przejściu na niższe normy czasu pracy, ulegają podwyższeniu w stosunku, w jakim pozostaje dotychczasowy wymiar czasu pracy do tych norm (art. 18 ustawy o rehabilitacji). Oznacza to, że przy wynagrodzeniu w stałej stawce miesięcznej zmiana norm czasu pracy w trakcie miesiąca nie wpłynie na jego wysokość. Pracownik w ten sposób wynagradzany powinien otrzymać pensję za lipiec w dotychczasowej wysokości.

Co innego, gdy pracownik jest zatrudniony w godzinowym systemie wynagradzania. W takiej sytuacji pracodawca powinien odpowiednio podwyższyć stawkę za godzinę pracy tak, by wynagrodzenie za lipiec i następne miesiące nie było niższe z powodu przejścia na 7-godzinną normę dobową.

Osobno za każdy okres

W omawianym przykładzie pracownik z umiarkowanym stopniem niepełnosprawności do 9 lipca pracował po 8 godzin dziennie, a od 10 lipca - po 7 godzin, na podstawie samej ustawy, a nie zaświadczenia od lekarza. Jest wynagradzany stawką 12,50 zł/godz. Przy 8-godzinnej normie wymiar czasu pracy w lipcu wynosi 23 dni, czyli 184 godziny, a przy 7-godzinnej - 161 godzin (23 dni x 7 godz.). Jednak skoro zmiana normy zaszła w trakcie miesiąca, należy osobno obliczyć wynagrodzenie za okres od 1 do 9 lipca i od 10 do 31 lipca.

- Ustalenie wynagrodzenia za pierwszą część miesiąca - liczbę godzin przepracowanych od 1 do 9 lipca należy pomnożyć przez stawkę 12,50 zł:

(7 dni x 8 godzin) x 12,50 zł = 700 zł

- Ustalenie wynagrodzenia za drugą część miesiąca - liczbę godzin przepracowanych od 10 do 31 lipca należy pomnożyć przez podwyższoną stawkę za godzinę pracy; przy czym można ją wyliczyć na co najmniej trzy sposoby:

1) na podstawie wynagrodzenia dziennego - (8 godz. x 12,50 zł) : 7 godz. = 14,2857 zł; przy czym można ją zaokrąglić do 14,30 zł,

2) z zastosowaniem wskaźnika stanowiącego stosunek dotychczasowej normy do normy skróconej (sposób wynikający wprost z ustawy o rehabilitacji) - 8 : 7 = 1,143 i przeliczeniem stawki godzinowej: 12,50 x 1,143 = 14,2875 zł i tu też po zaokrągleniu stawka wynosi 14,30 zł lub

3) z dotychczasowego wynagrodzenia tj. z uzyskanego według 8-godzinnej normy - za okres 10-31.07 wynagrodzenie by wyniosło: 128 godz. (16 dni x 8 godz.) x 12,50 zł = 1600 zł; przy obniżonej normie stawka powinna wynieść: 1600 zł : 112 godz. (16 dni x 7 godz.) = 14,2857 zł; po zaokrągleniu 14,30 zł.

Wynagrodzenie za drugą część lipca wynosi więc 1601,60 zł (112 godz. x 14,30 zł). Łączne wynagrodzenie to kwota 2301,60 zł (700 zł + 1601,60 zł). Wynagrodzenie to nie odbiega od tego, które pracownik uzyskałby, gdyby cały lipiec pracował po 8 godzin (184 godz. x 12,50 zł = 2300 zł).

Co z ekwiwalentem

Zanim zostanie obliczony sam ekwiwalent, najpierw należy ustalić, za ile godzin przysługuje. Zatrudnienie kończy się 31 lipca 2014 r., więc wymiar urlopu proporcjonalnego wynosi 16 dni (7/12 z 26 dni; po zaokrągleniu do pełnych dni). Z tej puli pracownik wybrał już 10 dni, zatem za 6 dni należy się równoważnik w pieniądzu. Ekwiwalent przysługuje jednak po przeliczeniu na godziny. Na moment obliczania ekwiwalentu norma wynosi już 7 godzin, a więc należy go ustalić za 42 godziny (6 dni x 7 godz.).

Podstawę wymiaru ekwiwalentu należy obliczyć, dokonując przeliczenia wynagrodzeń wypłaconych w kwietniu, maju i czerwcu stosownie do zmian wynikających z obniżenia normy dobowej w lipcu, czyli w miesiącu nabycia prawa do ekwiwalentu. W tym celu ponownie ustalamy wynagrodzenia, stosując nową normę i stawkę za godzinę:

● kwiecień - 147 godzin x 14,30 zł = 2102,10 zł,

● maj i czerwiec - po 140 godz. x 14,30 zł = 2002 zł x 2.

Razem wynagrodzenie wynosi 6106,10 zł, a średnie wynagrodzenie miesięczne - 2035,37 zł (6106,10 zł : 3).

Obliczenie ekwiwalentu:

● 2035,37 zł : 20,83 zł (współczynnik w 2014 r. dla pełnego etatu) = 97,71 zł,

● 97,71 zł : 7 godz. (skrócona norma dobowa) = 13,96 zł,

● 13,96 zł x 42 godz. = 586,32 zł - należny ekwiwalent.

Lista płac za lipiec (podstawowe koszty uzyskania przychodów, kwota zmniejszająca podatek)

	2887,92 zł	2301,60 zł + 586,32 zł
	395,93 zł	● podstawa wymiaru - 2887,92 zł ● składka emerytalna - 2887,92 zł x 9,76 proc. = 281,86 zł ● składka rentowa - 2887,92 zł x 1,5 proc. = 43,32 zł ● składka chorobowa - 2887,92 zł x 2,45 proc. = 70,75 zł ● łączna kwota składek - 395,93 zł
	224,28 zł 193,13 zł	- podstawa wymiaru - 2491,99 zł (2887,92 zł - po pomniejszeniu o składki na ubezpieczenia społeczne - 395,93 zł) 2491,99 zł x 9 proc. = 224,28 zł 2491,99 zł x 7,75 proc. = 193,13 zł
	189 zł	Przychód do opodatkowania - 2887,92 zł - podstawa opodatkowania po zaokrągleniu - 2381 zł [2887,92 zł (przychód) - 111,25 zł - 395,93 zł (składki ZUS)] - zaliczka do urzędu skarbowego - 189 zł (2381 zł x 18 proc.) - 46,33 zł = 382,25 zł (zaliczka na podatek) - 193,13 zł (składka zdrowotna) = 189,12 zł
	2078,71 zł	2887,92 zł - (395,93 zł + 224,28 zł + 189 zł)

@RY1@i02/2014/132/i02.2014.132.21700020a.801.jpg@RY2@

@RY1@i02/2014/132/i02.2014.132.21700020a.802.jpg@RY2@

Izabela Nowacka ekspert ds. wynagrodzeń

Izabela Nowacka

ekspert ds. wynagrodzeń

Podstawa prawna

Art. 171 ustawy z 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy (t.j. Dz.U. z 1998 r. nr 21, poz. 94 ze zm.).

Par. 14, 16, 18 rozporządzenia ministra pracy i polityki socjalnej z 8 stycznia 1997 r. w sprawie szczegółowych zasad udzielania urlopu wypoczynkowego, ustalania i wypłacania wynagrodzenia za czas urlopu oraz ekwiwalentu pieniężnego za urlop (Dz.U. nr 2, poz. 14 ze zm.).

Art. 15, art. 18 ustawy z 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (t.j. Dz.U. z 2011 r. nr 127, poz. 721 ze zm.).

Ustawa z 10 czerwca 2014 r. o zmianie ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz.U. poz. 877).