Jak prawidłowo ustalić wynagrodzenie zasadnicze członka korpusu

Wynagrodzenie za pracę jest podstawowym świadczeniem pieniężnym ze stosunku pracy, a jednocześnie najważniejszym instrumentem motywowania pracowników. U członków korpusu służby cywilnej składa się z wynagrodzenia zasadniczego oraz dodatku stażowego. Urzędnikom służby cywilnej oprócz wymienionych wyżej składników przysługuje także dodatek służby cywilnej.

Należy jednak pamiętać, iż członkowi korpusu przysługują także inne świadczenia o charakterze wynagrodzeniowym: dodatek zadaniowy, nagroda jubileuszowa dodatkowe wynagrodzenie roczne lub nagroda z funduszu nagród. Świadczenia te, o ile są przyznawane, również są składnikami wynagrodzenia.

Wynagrodzenie zasadnicze odgrywa dominującą rolę w strukturze wynagrodzenia w służbie cywilnej. Może ono stanowić główny składnik, zwłaszcza u pracowników służby cywilnej z niewielkim stażem pracy, lub być tylko jednym z elementów obok dodatku służby cywilnej oraz dodatku za staż pracy w służbie cywilnej (w przypadku osoby z wieloletnim stażem).

Kwota bazowa i mnożniki

Wysokość wynagrodzenia zasadniczego członków korpusu służby cywilnej jest ustalana mnożnikowo jako określony procent lub wielokrotność prognozowanego przeciętnego wynagrodzenia w państwowej sferze budżetowej (kwoty bazowej).

Kwota bazowa określana jest corocznie w ustawie budżetowej. Na rok 2014 wynosi 1873,84 zł.

Tabele mnożników kwoty bazowej służących do określenia wynagrodzenia zasadniczego członków korpusu służby cywilnej zostały ujęte w załączniku nr 2 do rozporządzenia prezesa Rady Ministrów z 9 grudnia 2009 r. w sprawie określenia stanowisk urzędniczych, wymaganych kwalifikacji zawodowych, stopni służbowych urzędników służby cywilnej, mnożników do ustalania wynagrodzenia oraz szczegółowych zasad ustalania i wypłacania innych świadczeń przysługujących członkom korpusu służby cywilnej. Mnożniki wynagrodzenia zasadniczego w stosunku do poszczególnych grup stanowisk ustalone zostały widełkowo. Zgodnie z przyjętą w rozporządzeniu systematyką mnożniki kwoty bazowej będące wartościami granicznymi przedziałów zostały określone z dokładnością do jednego miejsca po przecinku. Przepisy określają więc jedynie minimalne i maksymalne mnożniki, jakie mogą być stosowane przy ustalaniu wynagrodzenia zasadniczego dla poszczególnych grup stanowisk w poszczególnych urzędach. Możliwe jest zatem zróżnicowanie wysokości wynagrodzenia zasadniczego dla osób pracujących na tych samych stanowiskach, pod warunkiem że oparte jest ono na obiektywnych kryteriach.

Podstawowe zasady

Ustawa o służbie cywilnej nie zawiera szczegółowych wytycznych do ustalania wysokości wynagrodzenia zasadniczego dla konkretnego członka korpusu służby cywilnej. Zasady te precyzuje zarządzenie nr 3 szefa Służby Cywilnej z 30 maja 2012 r. w sprawie standardów zarządzania zasobami ludzkimi w służbie cywilnej (dalej: zarządzenie SSC w sprawie standardów zarządzania zasobami ludzkimi). Określając poziom wynagrodzenia zasadniczego przewidzianego dla zajmowanego stanowiska pracy, dyrektor generalny urzędu (lub inna osoba upoważniona do wykonywania czynności z zakresu prawa pracy) uwzględnia w szczególności:

●wynik wartościowania stanowiska pracy - ustalony zgodnie z zasadami określonymi w zarządzeniu nr 1 prezesa Rady Ministrów z 7 stycznia 2011 r. w sprawie zasad dokonywania opisów i wartościowania stanowisk pracy w służbie cywilnej (dalej: zarządzenie PRM w sprawie wartościowania),

●ocenę pracy, w tym poziom kompetencji,

●wyniki pracy oraz uwarunkowania rynku pracy.

Jednocześnie decyzja dotycząca ustalenia poziomu wynagrodzenia powinna uwzględniać zasady wynikające z ustawy z 26 czerwca 1974 r. - kodeks pracy (t.j. Dz.U. z 1998 r. nr 21, poz. 94 ze zm.; dalej: k.p.), w szczególności obowiązek równego traktowania oraz niedyskryminacji pracowników.

Artykuł 78 par. 1 k.p. określa generalne zasady ustalania wynagrodzenia pracowniczego. Stanowi, że powinno odpowiadać w szczególności rodzajowi wykonywanej pracy (stanowisko, funkcja, poziom odpowiedzialności), kwalifikacjom wymaganym przy jej wykonywaniu (kwalifikacje zawodowe, poziom wykształcenia, staż pracy), a także uwzględniać ilość i jakość świadczonej pracy.

Przyznanie członkom korpusu służby cywilnej zajmującym takie same stanowiska wynagrodzenia w różnej wysokości nie może być z góry ocenione jako dyskryminacja jednych, a faworyzowanie drugich. Znajdą tu bowiem zastosowanie przepisy powszechnego prawa pracy. Artykuł 112 k.p. uzależnia prawo do jednakowego traktowania od "jednakowego" wypełnienia "takich samych obowiązków". Artykuł ten wyraża w ścisłym rozumieniu zasadę równych praw wszystkich pracowników z tytułu jednakowego wypełniania tych samych obowiązków i jednocześnie dopuszcza różnicowanie pracowników, którzy bądź to pełnią różne obowiązki, bądź takie same, ale niejednakowo, bo nawet jednakowe wypełnianie takich samych obowiązków nie jest tożsame z równym prawem do awansu na wyższe stanowiska, które to prawo jest uzależnione od stażu pracy oraz kwalifikacji. Akceptowalne jest zatem zróżnicowanie sytuacji finansowej pracowników ze względu na określone okoliczności wynikające z ich cech osobistych i różnic w wykonywaniu pracy. Tak wynika z orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego z 12 października 1993 r., sygn. akt K 4/93, OTK 1993, nr 2, poz. 34).

W art. 183c par. 3 k.p. zostało zdefiniowane pojęcie pracy o jednakowej wartości. Z przepisu tego wynika, że dopuszczalne jest różnicowanie wysokości wynagrodzenia pracownika ze względu na kwalifikacje zawodowe potwierdzone dokumentami przewidzianymi w odrębnych przepisach lub praktyką i doświadczeniem zawodowym, a także ze względu na różnice w odpowiedzialności i wysiłku wymaganym przy pracy określonego rodzaju.

Wartościowanie

Ustawa o służbie cywilnej wprowadza narzędzia wspomagające ustalanie przez dyrektora generalnego urzędu wynagrodzenia zasadniczego poszczególnych członków korpusu służby cywilnej - opisy i wartościowanie stanowisk pracy. W opisie stanowiska wskazuje się realizowane zadania, wymagane kompetencje, kwalifikacje i zakres odpowiedzialności ze względu na umiejscowienie i funkcję stanowiska pracy w strukturze urzędu. Wartościowanie stanowisk pracy zaś to systematyczny proces ustalania relatywnej wartości poszczególnych stanowisk pracy w obrębie organizacji.

Zarządzenie SSC w sprawie standardów zarządzania zasobami ludzkimi, które określa m.in. standardy w obszarze motywowania, stanowi, że przy ustalaniu poziomu wynagrodzenia zasadniczego członka korpusu uwzględnia się w szczególności nie tylko wynik wartościowania stanowiska pracy, lecz także ocenę pracy, w tym poziom kompetencji i wyniki pracy oraz uwarunkowania rynku pracy. Wartościowanie stanowisk pracy tylko w części determinuje poziom wynagrodzenia zasadniczego członka korpusu służby cywilnej. Wynik wartościowania stanowiska pracy jest więc jednym z elementów mających wpływ na ustalenie poziomu wynagrodzenia zasadniczego członka korpusu, a nie elementem determinującym samodzielnie wysokość tego wynagrodzenia.

Przyporządkowanie mnożników

Zarządzenie prezesa RM w sprawie wartościowania nie nakłada obowiązku określenia przez dyrektora generalnego urzędu zakresów mnożników kwoty bazowej przyporządkowanych do poszczególnych przedziałów punktowych ustalonych w wyniku wartościowania. Jednak określenie przez dyrektora generalnego urzędu przyporządkowania zakresów mnożników do poszczególnych przedziałów punktowych (np. w formie tabeli) jest logiczną konsekwencją usystematyzowania stanowisk pracy w zakresie ich wartości w urzędzie. Zarządzenie nie wskazuje również sposobu wprowadzenia takiej tabeli mnożników przyporządkowanych do poszczególnych przedziałów punktowych, zatem decyzja w tym zakresie należy do kompetencji dyrektora generalnego urzędu. Tabela mnożników przyporządkowanych do poszczególnych przedziałów punktowych ma charakter wspierający i pomocniczy do kształtowania przez dyrektora generalnego urzędu polityki wynagradzania, a tym samym ustalania poziomu wynagrodzenia zasadniczego konkretnego pracownika. Niemniej jednak, jeżeli zostanie określone, że ww. tabela jest dokumentem o charakterze wewnętrznie obowiązującym w danym urzędzie, np. zarządzeniem dyrektora generalnego, wówczas ma ona charakter wiążący przy ustalaniu poziomu wynagrodzenia zasadniczego członków korpusu służby cywilnej zatrudnionych w tym urzędzie.

Określenie w urzędzie mnożników przyporządkowanych do poszczególnych przedziałów punktowych powinno uwzględniać następujące wytyczne:

●przedziały mnożników kwoty bazowej nie mogą być niższe lub wyższe od mnożników kwoty bazowej określonych w ww. rozporządzeniu prezesa RM w sprawie określenia stanowisk urzędniczych;

●przedziały mnożników powinny być dostosowane do możliwości finansowych danego urzędu;

●przedziały mnożników powinny być określane z zachowaniem zasady, że im wyższy przedział punktowy, tym wyższe wartości minimalne i maksymalne mnożników kwoty bazowej; niższe kategorie zaszeregowania powinny mieć węższe przedziały mnożnika (zalecane odchylenie od środka przedziału mnożnika to 10-30 proc.) niż najwyższe kategorie zaszeregowania (zalecane odchylenie od środka przedziału mnożnika to 20-60 proc.); rozpiętość przedziałów wynagrodzeń ma na celu umożliwienie różnicowania wynagrodzeń pracowników na podobnych stanowiskach, ze względu na ich kompetencje i efekty pracy.

Ponieważ na niższych stanowiskach wykonywane są głównie proste, rutynowe czynności, niewymagające szczególnie wysokich kompetencji, to rozpiętości wynagrodzeń na podobnych stanowiskach powinny być mniejsze. W tabeli powinna być zachowana progresja wynagrodzeń, tzn. wartości środków przedziałów powinny wzrastać co najmniej o 5 proc. pomiędzy kategoriami zaszeregowania. Przedziały mnożnika przyporządkowane do poszczególnych kategorii zaszeregowania mogą na siebie zachodzić - to znaczy możliwe jest ustalenie jednostkowego wynagrodzenia zasadniczego w niższej kategorii zaszeregowania na poziomie wyższym niż jednostkowe wynagrodzenie zasadnicze w wyższej kategorii zaszeregowania (zalecenia szefa służby cywilnej dotyczące kształtowania polityki wynagrodzeń w urzędach z uwzględnieniem wyników wartościowania stanowisk pracy w służbie cywilnej dostępne na stornie http://dsc.kprm.gov.pl/opisy-i-wartosciowanie-stanowisk-pracy).

1873,84 zł  kwota bazowa w 2014 roku, na podstawie której wylicza się wynagrodzenie zasadnicze w służbie cywilnej

O czym trzeba pamiętać

Godzinową stawkę przysługującego członkowi korpusu służby cywilnej wynagrodzenia zasadniczego określonego stawką miesięczną oblicza się, dzieląc miesięczną stawkę wynagrodzenia przez liczbę godzin pracy przypadających do przepracowania w danym miesiącu.

Wartościowaniu podlega stanowisko pracy, a nie osoba na nim zatrudniona.

Określenie w urzędzie mnożników przyporządkowanych do poszczególnych przedziałów punktowych nie wymaga uzgodnienia z zakładową organizacją związkową.

Możliwe są różnice w wysokości wynagrodzenia zasadniczego członków korpusu służby cywilnej zajmujących stanowiska pracy, które uzyskały w wyniku wartościowania taką samą wartość punktową. Różnice te mogą wynikać przede wszystkim z: różnego poziomu kwalifikacji, doświadczenia i kompetencji posiadanych przez poszczególnych członków korpusu służby cywilnej; zróżnicowanej oceny pracy wykonywanej przez członków korpusu służby cywilnej, różnego obciążenia pracą.

Z orzecznictwa SN

Prace jednakowe to prace takie same pod względem rodzaju, kwalifikacji koniecznych do ich wykonywania, warunków, w jakich są świadczone, a także ich ilości i jakości.

z 29 listopada 2012 r., sygn. akt II PK 112/12

Prace tożsame pod względem rodzaju i kwalifikacji wymaganych do ich wykonywania na tych samych stanowiskach pracy funkcjonujących u danego pracodawcy mogą różnić się co do ilości i jakości, a wówczas nie są pracami jednakowymi w rozumieniu art. 183c par. 1 k.p.

z 7 marca 2012 r., sygn. akt II PK 161/11

Karolina Niewęgłowska

dgp@infor.pl

Podstawa prawna:

Art. 84 i 85 ustawy z 21 listopada 2008 r. o służbie cywilnej (Dz.U. nr 227, poz. 1505 ze zm.). Rozporządzenie prezesa Rady Ministrów z 9 grudnia 2009 r. w sprawie określenia stanowisk urzędniczych, wymaganych kwalifikacji zawodowych, stopni służbowych urzędników służby cywilnej, mnożników do ustalania wynagrodzenia oraz szczegółowych zasad ustalania i wypłacania innych świadczeń przysługujących członkom korpusu służby cywilnej (Dz.U. nr 211, poz. 1630 ze zm.). Zarządzenie nr 1 prezesa Rady Ministrów z 7 stycznia 2011 r. w sprawie zasad dokonywania opisów i wartościowania stanowisk pracy w służbie cywilnej (Dz.U. nr 5, poz. 61). Zarządzenie nr 3 szefa służby cywilnej z 30 maja 2012 r. w sprawie standardów zarządzania zasobami ludzkimi w służbie cywilnej.