Zmiany w zatrudnianiu niepełnosprawnych w pytaniach i odpowiedziach

Pytanie 1

Po 1 stycznia 2015 r. maksymalne kwoty dofinansowania, które mogą uzyskać zatrudniający osoby z niepełnosprawnością, nie ulegną zmianie. Nie nastąpi także waloryzacja dofinansowania, gdyż od 1 kwietnia 2014 r. wysokość refundacji pensji niepełnosprawnego nie jest uzależniona od kwoty minimalnego wynagrodzenia obowiązującego w poprzednim roku. Dlatego też miesięczne dofinansowanie do wynagrodzenia pracownika niepełnosprawnego w 2015 r. będzie przysługiwało w maksymalnej kwocie:

1) 1800 zł - w przypadku osób niepełnosprawnych zaliczonych do znacznego stopnia niepełnosprawności,

2) 1125 zł - w przypadku osób niepełnosprawnych zaliczonych do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności,

3) 450 zł - w przypadku osób niepełnosprawnych zaliczonych do lekkiego stopnia niepełnosprawności.

Kwoty, o których mowa wyżej, zwiększa się o 600 zł w przypadku osób niepełnosprawnych, w odniesieniu do których orzeczono chorobę psychiczną, upośledzenie umysłowe, całościowe zaburzenia rozwojowe lub epilepsję oraz niewidomych.

Pytanie 2

Zarówno rozporządzenie nr 651/2014 z 17 czerwca 2014 r. uznające niektóre rodzaje pomocy za zgodne z rynkiem wewnętrznym w zastosowaniu art. 107 i 108 Traktatu (Dz.Urz. UE L poz. 187, s. 1, dalej: rozporządzenie nr 651/2014 r.), jak i przepisy ustawy z 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (t.j. Dz.U. 2011 r. nr 127, poz. 721; dalej: ustawa o rehabilitacji) nie zmieniły wysokości limitu kosztów płacy. Dlatego też po 1 stycznia 2015 r. kwota wsparcia otrzymana przez pracodawcę, który nie prowadzi działalności gospodarczej, nadal nie może przekraczać 90 proc. kosztów płacy, a w przypadku prowadzenia działalności gospodarczej - 75 proc. kosztów płacy.

Problematykę dotyczącą przyznawania pomocy w ramach refundacji wynagrodzeń pracowników niepełnosprawnych reguluje rozporządzenie nr 651/2014 r., które weszło w życie 1 lipca 2014 r. Zastąpiło ono rozporządzenie Komisji (WE) nr 800/2008 z 6 sierpnia 2008 r. uznające niektóre rodzaje pomocy za zgodne ze wspólnym rynkiem w zastosowaniu art. 87 i 88 Traktatu (ogólne rozporządzenia w sprawie wyłączeń blokowych) - (Dz.Urz. UE. L poz. 214, s. 3).

Jednocześnie zgodnie z art. 44 ust. 3 rozporządzenia nr 800/2008 wraz z końcem okresu obowiązywania rozporządzenia wszystkie programy pomocy wyłączone na mocy tego rozporządzenia pozostały wyłączone przez sześciomiesięczny okres dostosowawczy, z wyjątkiem programów pomocy regionalnej, tj. do 31 grudnia 2014 r. Dlatego też nowe rozporządzenie nr 651/2014 r. w praktyce zaczęło obowiązywać dopiero od 1 stycznia 2015 r.

W ramach pomocy w formie subsydiowania wynagrodzeń na zatrudnianie niepełnosprawnych ustawa o rehabilitacji przyznaje pracodawcom dofinansowania do wynagrodzeń pracowników niepełnosprawnych ze środków Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych (PFRON). Kwota miesięcznego dofinansowania ustalana jest w odniesieniu do faktycznie poniesionych kosztów płacy, które według ustawowej definicji obejmują:

wwynagrodzenie brutto,

wobowiązkowe składki na ubezpieczenia emerytalne, rentowe, wypadkowe,

wobowiązkowe składki na Fundusz Pracy oraz Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych.

Pytanie 3

Nowelizacja przepisów zmodyfikowała sposób wyliczania efektu zachęty metodą ilościową. Natomiast sposób ustalania efektu zachęty metodą jakościową nie uległ zmianie.

Wprowadzono zmianę art. 26b ust. 4 i 6 ustawy o rehabilitacji w zakresie wyliczania efektu zachęty metodą ilościową na poczet uzyskania dofinansowania do wynagrodzeń z PFRON. Efekt zachęty na nowo zatrudnionego pracownika niepełnosprawnego będzie zależał tylko od wzrostu zatrudnienia ogółem (a nie jak dotychczas - od wzrostu zatrudnienia ogółem i wzrostu zatrudnienia pracowników niepełnosprawnych).

Zgodnie z nowymi przepisami od wniosku o dofinansowanie za styczeń 2015 r. pracodawcy muszą wykazywać już tylko wzrost zatrudnienia pracowników ogółem w stosunku do średnich stanów zatrudnienia z wcześniejszych 12 miesięcy. Nie muszą udowadniać, że wzrósł także poziom zatrudnienia osób niepełnosprawnych. Dlatego też pracodawca od stycznia 2015 r. we wniosku Wn-D ma obowiązek wykazać stan zatrudnienia tylko w poz. 39 i 41.

Pytanie 4

Nowelizacja modyfikuje także inne zasady uzyskiwania wsparcia finansowego na osoby niepełnosprawne, m.in. w zakresie finansowania szkoleń czy kosztów dostosowania pomieszczeń zakładu pracy do potrzeb niepełnosprawnych.

Do 31 grudnia pracodawca, który przez 36 miesięcy zatrudniał osoby niepełnosprawne: (m.in. bezrobotne lub poszukujące pracy, skierowane do pracy przez powiatowy urząd pracy, zatrudnione przez pracodawcę, których niepełnosprawność powstała w okresie zatrudnienia), mógł uzyskać zwrot dodatkowych kosztów związanych z ich zatrudnieniem. Nowe przepisy rozszerzyły krąg osób niepełnosprawnych, za które pracodawca będzie mógł otrzymać ten zwrot. Chodzi o koszty dostosowania pomieszczeń zakładu pracy do potrzeb niepełnosprawnych, adaptacji/zakupu sprzętu lub urządzeń ułatwiających wykonywanie pracy lub funkcjonowanie niepełnosprawnych w zakładzie pracy. Teraz zwrot kosztów obejmuje wszystkich niepełnosprawnych zatrudnionych przez pracodawcę, a nie tylko tych, których niepełnosprawność powstała w trakcie zatrudnienia.

Do 31 grudnia 2014 r. przepisy określały, że pracodawca mógł uzyskać ze środków PFRON jedynie zwrot kosztów zatrudnienia osób pomagających pracownikom niepełnosprawnym w pracy w zakresach komunikowania się z otoczeniem czy wykonania czynności trudnych. Po zmianach, pracodawca może otrzymać dodatkowo zwrot kosztów szkolenia osoby pomagającej pracownikowi niepełnosprawnemu we wskazanych czynnościach. Przyjęto, że będzie to 100 proc. kosztów szkolenia, nie więcej jednak niż równowartość kwoty najniższego wynagrodzenia.

Zmieniono także przepisy dotyczące zwrotu pracodawcom, prowadzącym zakłady pracy chronionej, dodatkowych kosztów zatrudniania osób niepełnosprawnych. Po zmianach pracodawca prowadzący taki zakład może uzyskać zwrot kosztów budowy lub przebudowy związanej z modernizacją obiektów i pomieszczeń zakładu, a nie jak dotychczas kosztów ich budowy lub rozbudowy.

Zmieniła się także wysokość refundacji z PFRON kosztów szkoleń osób niepełnosprawnych. Do końca 2014 r. (na wniosek pracodawcy) poniesione koszty szkolenia zatrudnionych niepełnosprawnych mogły być zrefundowane ze środków PFRON do wysokości 80 proc. tych kosztów, nie więcej jednak niż do wysokości dwukrotnego przeciętnego wynagrodzenia na jedną osobę. Uwzględniając wymogi rozporządzenia unijnego, w nowelizacji ustawy obniżono intensywność pomocy do 70 proc.

Pytanie 5

Od stycznia 2015 r. ma obowiązywać (na dzień zesłania tygodnika do drukarni rozporządzenie nie zostało opublikowane w Dzienniku Ustaw) nowe rozporządzenie ministra pracy i polityki społecznej w sprawie miesięcznego dofinansowania do wynagrodzeń pracowników niepełnosprawnych, które zastąpi rozporządzenie ministra pracy i polityki społecznej z 9 stycznia 2009 r. (t.j. Dz.U. z 2014 r. poz. 241).

Nowe rozporządzenie wdraża zmiany wynikające ze zmienionego art. 26b ust. 4 i 6 ustawy o rehabilitacji, dotyczącego obliczania efektu zachęty, dostosowując krajowe regulacje do przepisów rozporządzenia Komisji (UE) nr 651/2014 z 17 czerwca 2014 r. Rozwiązania przyjęte w projektowanym rozporządzeniu są w większości identyczne z rozwiązaniami dotychczas obowiązującym. Modyfikacji ulegają jedynie te regulacje, które wynikają z nowelizacji ustawy o rehabilitacji w zakresie dofinansowania do wynagrodzeń pracowników niepełnosprawnych.

Nowe rozporządzenie wprowadza przepisy przejściowe dotyczące:

wokresu sprawozdawczego, od którego stosuje się nowe przepisy,

wwskazania formularzy właściwych w przypadku dokonywania korekt formularzy INF-D-P oraz Wn-D.

Przepisy rozporządzenia należy stosować począwszy od miesięcznego dofinansowania do wynagrodzeń pracowników niepełnosprawnych należnego za styczeń 2015 r. Natomiast formularze korygujące (INF-D-P oraz Wn-D) za okresy począwszy od 1 stycznia 2009 r. składa się według nowych formularzy.

Zmiany w załącznikach dostosowują także treść objaśnień do znowelizowanych przepisów ustawy o rehabilitacji. W rozporządzeniu Komisji nr 651/2014 wykazywanie efektu zachęty nie jest uzależnione od wzrostu netto stanu zatrudnienia osób niepełnosprawnych w stosunku do średniego stanu z poprzednich 12 miesięcy. W związku z powyższym, wnioskując o dofinansowanie za okresy począwszy od stycznia 2015 r. nie należy wypełniać poz. 40 i 42 formularza Wn-D, co zostało wyraźnie wskazane w objaśnieniach nr 20 i 21. Pozycje te muszą jednak pozostać w formularzu Wn-D w celu umożliwienia korygowania nowym formularzem dokumentów za okresy wcześniejsze, w których efekt zachęty uzależniano od łącznego wykazania wzrostów netto stanów zatrudnienia ogółem i stanu zatrudnienia osób niepełnosprawnych.

Pytanie 6

Tak. Na podstawie ustawy z 29 sierpnia 2014 r. o zmianie ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. poz. 1457) PFRON zachował osobowość prawną.

Zgodnie z wcześniej uchwalonymi przepisami PFRON od 1 stycznia 2015 r. miał zostać pozbawiony osobowości prawnej, czyli stracić wszelką zdolność do dokonywania we własnym imieniu czynności prawnych, np. w postaci wypłaty dofinansowań do wynagrodzeń pracowników niepełnosprawnych. Rolę jednostki wypłacającej pomoc publiczną miało przejąć Ministerstwo Pracy i Polityki Społecznej. Jednak ustawa z 29 sierpnia 2014 r. zmieniła przepisy i utrzymała osobowość prawną PFRON. Dlatego też po 1 stycznia 2015 r. wnioski o dofinansowanie do wynagrodzeń pracowników niepełnosprawnych należy nadal składać do PFRON (papierowo bądź elektronicznie).

Pytanie 7

Po 1 stycznia 2015 r. przepisy w zakresie wpłat obowiązkowych na PFRON obowiązują w niezmienionej postaci. Tak więc m.in. państwowe i samorządowe jednostki organizacyjne muszą dokonywać wpłat na PFRON z tytułu nieosiągania wskaźnika zatrudnienia osób niepełnosprawnych w wysokości 6 proc.

Zgodnie z art. 21 ust. 1 ustawy o rehabilitacji pracodawca zatrudniający co najmniej 25 pracowników w przeliczeniu na pełny wymiar czasu pracy musi, z zastrzeżeniem ust. 2-5 i art. 22, dokonywać miesięcznych wpłat na fundusz w wysokości stanowiącej iloczyn 40,65 proc. przeciętnego wynagrodzenia i liczby pracowników, odpowiadającej różnicy między zatrudnieniem zapewniającym osiągnięcie wskaźnika zatrudnienia osób niepełnosprawnych w wysokości 6 proc. a rzeczywistym ich zatrudnieniem.

Dla państwowych i samorządowych jednostek organizacyjnych będących jednostkami budżetowymi, zakładami budżetowymi, a także instytucji kultury oraz jednostek organizacyjnych zajmujących się statutowo ochroną dóbr kultury uznanych za pomnik historii wskaźnik zatrudnienia osób niepełnosprawnych, o którym mowa w ust. 1 i ust. 2, wynosił 3 proc. w 2005 r., 4 proc. w 2006 r., 5 proc. w 2007 r. i 6 proc. w 2008 r. oraz w latach następnych (art. 21 ust. 2a ustawy o rehabilitacji).

Artykuł 21 ust. 2a ustawy o rehabilitacji pierwotnie miał obowiązywać do 1 stycznia 2015 r., tj. do dnia wejścia w życie art. 33 pkt 1 lit. a ustawy z 27 sierpnia 2009 r. - Przepisy wprowadzające ustawę o finansach publicznych (Dz.U. nr 157, poz. 1241), który ten przepis uchylał. Jednak na podstawie art. 3 pkt 1 ustawy z 29 sierpnia 2014 r. o zmianie ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. 2014 r., poz. 1457) uchylono z kolei w całości art. 33 ustawy z 27 sierpnia 2009 r., który zawierał liczne zmiany w ustawie o rehabilitacji i dotyczył m.in. ust. 2a art. 21.

Oznacza to, że od 1 stycznia 2015 r. art. 21 ust. 2a ustawy o rehabilitacji nadal obowiązuje. Zatem państwowe i samorządowe jednostki organizacyjne będące jednostkami budżetowymi, zakładami budżetowymi albo instytucjami kultury oraz jednostkami organizacyjnymi zajmującymi się statutowo ochroną dóbr kultury uznanych za pomnik historii, jeżeli nie osiągną wskaźnika zatrudnienia osób niepełnosprawnych w wysokości 6 proc., muszą dokonywać wpłat na PFRON.

@RY1@i02/2015/004/i02.2015.004.217000400.802.jpg@RY2@

Mateusz Brząkowski radca prawny, Polska Organizacja Pracodawców Osób Niepełnosprawnych

Mateusz Brząkowski

radca prawny, Polska Organizacja Pracodawców Osób Niepełnosprawnych