Jak ustalić kapitał początkowy

Kapitał początkowy może być ustalony wyłącznie na wniosek ubezpieczonego. Osoba występująca o ustalenie wysokości kapitału początkowego musi złożyć w ZUS wypełniony druk ZUS Kp-1. Druk ten można złożyć w każdej chwili jeszcze przed nabyciem prawa do emerytury lub razem w wnioskiem o emeryturę. Obowiązek złożenia wniosku mają osoby urodzone po 31 grudnia 1948 r., jeżeli opłacały za siebie składki na ubezpieczenie społeczne lub też pracowały na podstawie umowy o pracę, a pracodawca odprowadzał za te osoby składki. Składając wniosek o ustalenie wysokości kapitału początkowego, niezbędne jest dołączenie kwestionariusza zawierającego wykaz okresów składkowych i nieskładkowych (druk ZUS Rp - 6). Jednocześnie konieczne jest dostarczenie do ZUS świadectwa pracy lub zaświadczenia potwierdzającego okresy składkowe i nieskładkowe. Do wniosku obowiązkowo należy także dołączyć zaświadczenia o zatrudnieniu i wysokości wynagrodzenia. Do wniosku o ustalenie kapitału początkowego można także dołączyć legitymację ubezpieczeniową, pod warunkiem że zawiera wpisy potwierdzające okresy pracy oraz wynagrodzenie. ZUS nie wymaga jedynie dostarczenia informacji o wysokości płaconych składek przez osoby, które prowadziły pozarolniczą działalność gospodarczą. W tym przypadku konieczne jest podanie okresu prowadzenia działalności gospodarczej, adresu firmy, numeru płatnika konta (NKP) oraz adresu ZUS, gdzie były wpłacane składki. Także w tym przypadku konieczne jest złożenie wniosku o ustalenie kapitału początkowego.

Art. 173 ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tj. Dz.U. z 2009 r. nr 153, poz. 1227 z późn. zm.).

Do okresów nieskładkowych zaliczany jest czas okres pobierania zasiłków chorobowego i opiekuńczego wypłacanych po 14 listopada 1991 r. z ubezpieczenia społecznego, okresy pobierania wynagrodzenia za czas niezdolności do pracy wypłaconego po 28 lutego 1995 r. na podstawie kodeksu pracy, okresy pobierania świadczenia rehabilitacyjnego, urlopu wychowawczego, urlopu bezpłatnego udzielonego na podstawie przepisów w sprawie bezpłatnych urlopów dla matek pracujących opiekujących się małymi dziećmi, innych udzielonych w tym celu urlopów bezpłatnych oraz okresy niewykonywania pracy spowodowane opieką nad dzieckiem. Identycznie jest traktowany okres nauki w szkole wyższej na jednym kierunku, pod warunkiem ukończenia tej nauki, w wymiarze określonym w programie studiów, w tym także nauka na studiach zawodowych pierwszego stopnia (licencjackich). Dla udokumentowania okresów nauki w szkole wyższej niezbędne jest złożenie specjalnego zaświadczenia z uczelni potwierdzającego fakt ukończenia studiów, okres ich trwania i program wymiaru studiów. Odpis dyplomu jest uznawany tylko wówczas, jeśli z jego treści wynika okres trwania studiów i ich program.

Art. 174 ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tj. Dz.U. z 2009 r. nr 153, poz. 1227 z późn. zm.).

Wystarczy złożyć w ZUS wniosek o przeliczenie kapitału początkowego z uwagi na zmianę przepisów dotyczących uwzględniania okresów urlopu wychowawczego. We wniosku należy podać numer sprawy, który znajduje się w decyzji ZUS wydanej w sprawie kapitału początkowego, zaczynający się od liter KPU. Takie rozwiązanie umożliwi uwzględnienie całego urlopu wychowawczego bez ograniczania go do 1/3 udowodnionych okresów składkowych. Zasada uwzględniana całego urlopu wychowawczego przebytego przed 1999 r., bez ograniczania go do 1/3 udowodnionych okresów składkowych obowiązuje tylko w przypadku obliczania kapitału początkowego. Zasada ta odnosi się także do urlopów bezpłatnych udzielonych na podstawie przepisów w sprawie bezpłatnych urlopów dla matek pracujących opiekujących się małymi dziećmi, innych udzielonych w tym celu urlopów bezpłatnych, a także okresów niewykonywania pracy z powodu opieki nad dzieckiem, np. przed podjęciem zatrudnienia albo w przerwie w zatrudnieniu (ubezpieczeniu).

Okresy te mogą być uwzględnione przy obliczaniu kapitału początkowego w liczbie do 3 lat na każde dziecko w wieku do 4 lat, jeżeli przypadają przed dniem nabycia prawa do renty (lub emerytury). Okres ten podlega zwiększeniu o rok w przypadku sprawowania opieki nad bliźniakami lub większą liczbą dzieci urodzonych przy jednym porodzie - wówczas okres ten (zamiast 3 lat) może wynosić 4 lata. Łącznie jednak okresy te nie mogą przekraczać 6 lat - bez względu na liczbę dzieci. W razie gdy opieka była sprawowana nad dzieckiem (lub dziećmi) szczególnej troski, na które przysługiwał zasiłek pielęgnacyjny, okres nieskładkowy jest dodatkowo zwiększany do 3 lat na każde dziecko.

Art. 174 z ustawy 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tj. Dz.U. z 2009 r. nr 153, poz. 1227 z późn. zm.).

Przepisy emerytalne zobowiązują ubezpieczonego do złożenia przy wniosku o ustalenie kapitału początkowego oryginałów dokumentów. W postępowaniu o ustalenie kapitału początkowego zostały dopuszczone jedynie kopie tych dokumentów, które zostały potwierdzone za zgodność przez notariusza. Oryginały dokumentów złożonych do wniosku o ustalenie kapitału początkowego podlegają zwrotowi. Pracownik może nie składać do ZUS świadectw pracy, pod warunkiem że pracodawca wystawi zaświadczenie o zatrudnieniu i wynagrodzeniu na druku ZUS Rp-7. Jeżeli pracodawca wypełni prawidłowo druk zaświadczenia i poda w nim wszystkie okoliczności dotyczące zatrudnienia, tj. np. okresy pobierania wynagrodzenia za czas choroby, okresy udzielonych urlopów bezpłatnych, urlopów wychowawczych itp., jak i wysokości osiąganych zarobków, jest to wtedy wystarczający dokument na potwierdzenie zarówno osiąganych zarobków, jak i okresu zatrudnienia.

Art. 117 ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tj. Dz.U. 153 z 2009 r. poz. 1227 z późn. zm.).

Par. 20 - 28 rozporządzenia Rady Ministrów z 7 lutego 1983 r. w sprawie postępowania o świadczenia emerytalno-rentowe i zasad wypłaty tych świadczeń (Dz. U. nr 10, poz. 49 z późn. zm.).

Okres zasadniczej służby w Wojsku Polskim jest okresem składkowym i jest uwzględniany przy ustalaniu kapitału początkowego, jeżeli zostanie udowodniony okres pracy lub inne okresy ubezpieczenia społecznego. Przy ustalaniu prawa do kapitału początkowego nie uwzględnia się jednak okresów pracy w gospodarstwie rolnym lub prowadzenia gospodarstwa rolnego. W praktyce więc rolnik, który pozostawał przed 1999 r. wyłącznie w ubezpieczeniu rolniczym (posiada wyłącznie ubezpieczenie w KRUS), nie ma prawa do kapitału początkowego, bowiem warunkiem jego ustalenia jest udowodnienie pozostawania w ubezpieczeniu społecznym powyżej 6 miesięcy okresów składkowych łącznie z okresami nieskładkowymi.

Art. 174 ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tj. Dz.U. z 2009 r. nr 153, poz. 1227 z późn. zm.).

W przypadku gdy wnioskodawca nie posiada dokumentów potwierdzających okresy zatrudnienia, a zakład pracy został zlikwidowany i nie zachowały się akta osobowe albo dokumentacja uległa zniszczeniu wskutek klęsk żywiołowych, niektóre okresy zatrudnienia można udowodnić zeznaniami świadków (najlepiej byłych współpracowników). Są to m.in.:

● przebyte przed 15 listopada 1991 r. okresy zatrudnienia po ukończeniu 15 lat życia;

● zatrudnienie po 15 listopada 1991 r. w przypadku utraty dokumentów wskutek powodzi w lipcu 1997 r.

● okresy zatrudnienia młodocianych pracowników przypadające przed 1 stycznia 1975 r., w sytuacji gdy pracodawca stwierdzi brak dokumentacji z tego okresu i brak możliwości potwierdzenia, że z młodocianymi pracownikami były zawierane (bądź nie) umowy albo pracodawca potwierdzi, że zawierał umowy z młodocianymi pracownikami, lecz nie może potwierdzić faktu zatrudnienia konkretnego młodocianego pracownika.

Art. 173 - 175 ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tj. Dz.U. z 2009 r. nr 153, poz. 1227 z późn. zm.).

Rozporządzenia Rady Ministrów z 7 lutego 1983 r. w sprawie postępowania o świadczenia emerytalno-rentowe i zasad wypłaty tych świadczeń (Dz.U. nr 10, poz. 49 z późn. zm.).

Bożena Wiktorowska

bozena.wiktorowska@infor.pl