Kiedy nie ma świadczeń za wypadek przy pracy

sędzia Sądu Okręgowego w Legnicy

Co do zasady wypadek przy pracy rodzi po stronie pracownika prawo do świadczeń z ubezpieczenia społecznego (wypadkowego). Ustawa wypadkowa przewiduje jednak wyjątki, w których możliwe jest pozbawienie pracownika tych świadczeń (np. jednorazowego odszkodowania za stały lub długotrwały uszczerbek na zdrowiu lub renty wypadkowej). Należy do nich sytuacja, w której wyłączną przyczyną wypadku było udowodnione naruszenie przez ubezpieczonego przepisów dotyczących ochrony życia i zdrowia, spowodowane umyślnie lub wskutek rażącego niedbalstwa. Trzeba zaznaczyć, że rażące niedbalstwo pracownika zachodzi wówczas, gdy poszkodowany zachowuje się w sposób odbiegający od norm bezpiecznego postępowania i świadczący o całkowitym zlekceważeniu przepisów dotyczących ochrony życia i zdrowia.

Naruszenie przez pracownika - umyślnie lub wskutek rażącego niedbalstwa - przepisów dotyczących ochrony życia i zdrowia nie stanowi jeszcze wystarczającej przesłanki pozbawienia pracownika prawa od świadczeń z ustawy wypadkowej. Może to nastąpić tylko wówczas, gdy była to wyłączna przyczyna wypadku, a zatem jeśli do spowodowania wypadku nie dołączyły się inne, przyczyny niż naruszenie przepisów przez pracownika.

Oznacza to, że jeżeli działanie (zaniechanie) pracownika nie było wyłączną przyczyną wypadku, to ma on prawo do świadczeń w pełnej wysokości.

W wyroku z 9 września 1998 r. (II UKN 186/98, OSNP 1999/17/558) Sąd Najwyższy podkreślił, że do pozbawienia pracownika świadczeń z tytułu wypadku przy pracy nie jest wystarczające stwierdzenie, że zachowanie pracownika było decydującą przyczyną wypadku, jeżeli nie było ono wyłączną jego przyczyną.

W ocenie winy pracownika jako wyłącznej przyczyny wypadku przy pracy należy natomiast uwzględniać, oprócz zachowania samego poszkodowanego, całokształt okoliczności zdarzenia, w tym zwłaszcza zachowania innych jego uczestników oraz zaniedbania organizacyjno-techniczne pracodawcy.

Niezapewnienie pracownikowi elementarnych warunków bezpiecznego wykonywania pracy z reguły wyklucza bowiem możliwość przyjęcia jako wyłącznej przyczyny wypadku przy pracy naruszenia przez pracownika przepisów dotyczących ochrony zdrowia, spowodowanego rażącym niedbalstwem (wyrok SN z 27 maja 1998 r., II UKN 70/98, OSNP 1999/12/403).

Zachowanie pracownika nie może być zatem uznane za wyłączną przyczynę wypadku, np. gdy pracodawca nie zapewnia wszelkich wymagań technicznych dotyczących pracy, jeśli nie przeszkoli pracownika w zakresie bhp (nie poinformuje go o zagrożeniach wynikających ze środowiska pracy) lub nie wykonuje należytego nadzoru i kontroli w tym zakresie.

Art. 21 ustawy z 30 października 2002 r. o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych (t.j. Dz.U. z 2009 r. nr 167, poz. 1322 z późn. zm.).